مشخصات كلمات تركي دخيل در زبان فارسي

Fars dilində Türk sözləri

تبريز- حسن اوموداوغلو 

بعد از زبان عربي، زباني كه بيشترين تأثير را در زباني فارسي گذاشته است. زبان تركي است، اين تأثير هم از لحاظ فونتيكي و هم از لحاظ لغوي بوده است.

 

1ـ كلمات فارسي كه با پسوند «آق»، «آغ»، «آك»، «اوْك» ختم مي­شوند. مثال: اتاق، سراغ، الك، يدك، چابك و ساير...

2 ـ كلمات فارسي كه با پسوند «مَه//مِه» ختم مي­شوند. مثال: دكمه//تكمه (دوگمه// دوكمه) ،(تؤكمه//توْكمه)، قيمه (قيمَه//قيمِه)، سرمه (سوْرمه//سوْرمِه)، چكمه، دلمه، چاتمه، قاتمه، چنباتمه و ... (با استثناء كلمات عرب دخيل در فارسي).

3ـ كلمات فارسي كه با پسوند «اوق»، «اوْق»، «ايق»، «اوْك» ختم مي­شوند. مثال: قرق، اَغروق، ايليق، بلوك، چابك//چابوك و...

4ـ كلمات فارسي كه با پسوند «چي»، «چي» ختم مي­شوند. مثال: سورچي، قورچي، يورتچي، ارابه‌چي، قهوه‌چي، يازيچي و ...

5ـ كلمات فارسي كه با پسوند «ليق»، «ليق»، «لوق» ختم مي­شوند. مثال: بوزلوق، قارليق، باشلوق، اتاليق، باشليغ

6ـ كلمات فارسي كه با پسوند «لاق»، «لاخ» ختم مي­شوند. مثال: ييلاق، قشلاق، باتلاق. پسوند «لاخ» از قديمي­ترين پسوندهاي تركي است كه در زبان فارسي داخل گشته و در ساختار لغات بسياري كاربرد دارد. مثال: سنگلاخ، رودلاخ، نشيب­لاخ، سولاخ//سوراخ، ديولاخ و ....

7ـ كلمات فارسي كه با پسوند «ماق»، «مق»، ختم مي­شوند. مثلاً: چخماق، قيماق، تخماق و ...

8ـ كلمات فارسي كه با پسوند «آر»، «اَر» ختم مي­شوند. مثال: قاتار (قطار)، چاپار، آچار، چپر، دچار و ...

9 ـ كلمات فارسي كه با پسوند « اِر»، «اوْر» ختم مي­شوند. مثال: قاطر، چادر، بهادر و ...

10ـ كلمات فارسي كه با پسوند «اوْل»، «آول» ختم مي­شوند. مثلاً: قراووْل، يساول، قرقاول و..

11ـ  كلمات فارسي كه با پسوند «داش»، «تاش» ختم مي­شوند. مثلاً: داداش، آداش، سرداش، كونولتاش، يكتاش و...

12ـ كلمات فارسي كه با پسوند «غَه//غِه»، «قَه//قِه»، «كَه//كِه»، «گَه//گِه» ختم مي­شوند. مثال: داروغه، يرقه(يورقَه//يورقِه)، اُلكه (اوْلكه)، الكا (اوْلكا)، جلگه (جوْلگه//جولگه) و...

13ـ كلمات فارسي كه با پسوند «قي»، «قو»، «غو» ختم مي­شوند. مثال: قرقي (قئرقي)، برقو (بورغو)، يرغو (يوْرغو) و ... سؤزلر.

14ـ كلمات و افعالي كه در ساختار آنها حروف«ق» و «چ» باشد، تماماً منشأ تركي دارند. مثال: قاچاق، قيچي، قاچ، قارچ، چاقو

15ـ كلمات و افعالي كه در ساختار آنها حروف «ك» و «چ» باشد، منشأ تركي دارند. مثال: كوچ، كوچه، كوچك، چكول، چاك، چابك، كچل و ...

16ـ كلمات و افعالي كه در ساختار آنها حروف «ق»، «د»، «‌ت» باشد. مثال: قاتر، قاتوق، قره‌قات، قوروت، آنقوت، قتار// قطار و ...

17ـ كلمات فارسي كه در ساختار آنها «انگ» و «نگ» باشد و يا كلماتي كه با اين پسوندها ختم شوند. مثال: فشنگ، تفنگ، سنگر و ..[ به استثناء كلمات دخيل سنسكريت و هندي) 

18ـ كلماتي با حرف «ي» شروع مي­شوند منشأ تركي دارند. مثال: يام، يامچي، يونجه، يالغ، يال، يله، يان//يون [(در تركي به معني اسب است) اين كلمه در فارسي به شكل «نريون» و «ماديون»//«ماديان» و با افزودن علامات جنسيّت «نر» و «ماده»//ماد به اشكال فوق در زبان فارسي وارد گشته­اند]. در بعضي از موارد به اوّل اين كلمات پروتئز «پ» علاوه مي­شود مثال: «پياله»، «پيام» و.. لازم به ذكر است در بعضي از موارد حرف «ي» كلمات تركي با حروف«چ» و «ج» عوض مي­شوند. مثال: يلقه به شكل جلقه// جليقه، «يرمه» به شكل «چرم»، «يادو» به شكل «جادو»، يده (سنگ مشهور) به شكل «جده» و .....

19ـ كلمات و افعالي كه در ساختار آنها حروف «ق» و «ز» باشد تركي مي­باشند: قاز، قوزك، قوزه، قزوين، قوز (اين واژه به شكل گوژ در زبان فارسي وارد شده است).

20ـ كلماتي كه در ساخترشان حروف «ت»، «پ» باشد تركي هستند. مثال: تپش، تپيدن، تپه، توپال

21- كلماتي كه در ساختارشان حروف «چ»، «پ» باشد منشأ تركي دارند. مثال: چاپار، چپاول، چپر، چاپ و....

22ـ كلماتي كه در ساختارشان حروف «چ» و «غ»// «ج» و «غ» باشد منشأ تركي دارند. مثال: بوغچا//بقچه، غنچه،‌ چاغ، چوغول//چغلي، جيغ،

[لازم به ذكر است كه سيزده مورد اين علامات دستاورد مطالعه و تحقيق زبانشناس آذربايجاني «پروفسور حسن زرينه زاده »  استاد زبان فارسي دانشگاه دولتي باكو بوده و مابقي علامات متعلّق به نگارنده مياشد].

نا گفته نماند كه بسياري از اسامي گياهان و حيوانات و اسامي جغرافيايي از طريق ترجمه و گرته­برداري از زبان  تركي در خزينه­ي لغت فارسي وارد شده­اند. براي مثال واژه­هاي مركّب  «دوه‌قوشي»، «سيغير ديلي»، پيشيك اوْتو» به اشكال «شترمرغ»، «گاو زبان»، «علف گربه» و به طريق ترجمه از زبان تركي وارد زبان فارسي شده­اند. تمام كوْروْنيم­ها [اسامي و اعلام جغرافيايي كه در ساختار آنها رنگ بكار رفته­است] رايج در زبان فارسي تماماً به طريق ترجمه و گرته­برداري از زبان تركي وارد زبان فارسي شده­اند. واژه­هاي مركّب «سياه‌گوش»، «سيه‌رود»، «سيه‌چشمه»، «مسجد كبود»، «درياي سياه»، «درياي سرخ» ترجمه­هاي لفظ به لفظ و نادرست از واژه­هاي تركي  «قارا­قولاق»، «قارا­چاي»، «قارا­بولاق»، «گؤي­مچيد»، «قارا­دنيز»، «قيزيل­دنيز» مي­باشند. [متعصّبين پان ايرانيسيت هنوز درك نكرده­اند كه اسامي خاصّ ترجمه نمي­شوند. و اين نوع ترجمه­ها و گرته­برداري­ها تماماً غلط مي­باشند. چون رنگهاي قارا،‌ گؤي، قيزيل، در اسامي مركّب فوق معني بزرگي،‌ عظمت، شدّت را به موصوف­هاي خود مي­دهند[.
 استاد ملك شعراء بهار در ­باره تأثير زبان عربي و تركي در ساختار زبان فارسي مي­گويد:

گرچه عرب زد چو حرامي به ما 

داد ولــــــــــي دين گرامي به مـا

نصف زبان را عرب از ياد بــرد 

نصف دگر لهجه به تركان سپرد.

*****

بعد از زبان عربي، زباني كه بيشترين تأثير را در زباني فارسي گذاشته است. زبان تركي است، اين تأثير هم از لحاظ فونتيكي و هم از لحاظ لغوي بوده است.

*****

طبق آمار اداره ثبت احوال ايران 45 ./. اسامي ايراني منشأ عربي دارند. [البّته بيشتراين اسامي منشأ، عبري، آرامي، سورياني و.. دارند امّا عربي محسوب شده­اند.]

*****

زبان فارسي تا بحال هيچ الفبائي نداشته است. مولف «فرهنگ نظام» مي­گويد:  ايرانيان از حيث خطّ مايه افتخار ي ندارند.  خطّ و الفباي ميخي را به واسطه بابلي­ها از سومري­ها اخذ كرده­اند. خطّ اوستائي را توسط كاتبان سرياني اوستا از عاشور//آشور و الفباي كنوني را از عربي به عاريت گرفته­اند. اعدادي كه امروزه در ايران رايج است. اعداد «هندي» است. (مقدمه. جلد يك)....

براي اطلاعات بيشتر در مورد خط و زبان فارسي به مقدمه فرهنگ نظام در ويلاگ زیر مراجعه فرماييد.

تبريز- حسن اوموداوغلو

http://www.gulqayitumudoghlu.blogfa.com/post-48.aspx