نوشته شده توسط : محمد عرب خدری
شعر ترکی اولتیماتوم نادر به پادشاه عثمانی
به اسمه تعالی
باشیْیه فیکیْر چک عوثمانلیْ خونکار.
اﯙستیْیه نادیْر شاه سلامه گلار.
ییْغیلیْبدیر چار طرفیْی لشگریْ.
اﯙستیْیه بی پایان قوْشون گلادور.
شاعر : شاه اسماعیل ختایی
يقين بيل ابجد وبورهان, "على"دير
بيان-ىتوحيد و قورآن, "على"دير
محممدمئعراجاوارديغىگئجه
قاپيداگؤردويو آرسلان, "على"دير
شعر عاشقانه ترکی با لهجه بجنورد همراه با ترجمه ی فارسی
شاعر : محمود رضا صدقی
" مهـر " گلدئ و مهرينگ ایریمده اوتريد دئ
هرباغه گئدنگ رنگئ برنگ نقش اوترددئ
قــرمــز صورتی، سارئ و نارنــج اولود دئ
شو نقش له کي عشق جمالينگ ورود دئ
هر برگ کي بیر رنگه چيخيـددئ بو بـاغ ده
بهار گئچن، بولبول شیدا، توتودئ قوجاغ ده
فرش اولدئ سنه رنگئ برنگ برگ درخت له
تا ناز قدمينگ عشوه یه گلسين بـو وخت له
بهـارده سنه عاشق و من تموزده بیشديم
مهر اولدئ و ارمان کي سنه شاید یتيشديم
من عاشق میزان نم و میــزان اولــر حـاليـم
او لحظه کي سن بزه گلنگ، یانينگ ده قاليم
بو ديل بيزيم روحوموز، عشقيميز، جانيميزدير
بو ديل بيري، بيريميزله عهديـ پيمانيميزدير
بو ديل تانيتميش بيزه بو دونيادا هر شئيي
بو ديل اجداديميزين بيزه گويوب گئتدييي
یار وفاسئ
اشاره : شعر زیبای " یار وفاسئ " به زبان ترکی خراسانی با لهجه بجنوردی را آقای عبدالله مدحت در سال 1372 سرودهاند که با تار و آواز (یئرلمه) اجرا میشود. این شعر را با ویرستاری در این پست آورده ایم امید که مورد توجه قرار گیرد:
خوراسان توركچه سي - بجنوردینگ لهجه سی
اش قره گئز یالان دئدئنگ، خنه لئ اباد یالان دئدئنگ
گئزلرینگ گئزمه دیشدئ، ایره ییم تئ ده ن اوتال دئ
قاش قره گئز، منه باخ دئینگ، ایره ییم بیردن اوتال دئ
یادئنگ ده دئ، منه دئدئنگ، همیشه یادئنگ ده بارم
قاش قره گئز یالان دئدئنگ، خنه لئ اباد یالان دئدئنگ
آلدی قـراریمـــی گنه جانــانه گوزلرونمدهوش ایلیوب منی مستانه گوزلرون
تسخیر ایلیوبدی سراسر وجودیمـی
ال تاپدی ایندی خانه ایمانه گوزلـرون
بی خانــمان و دربــدر و زار و دل غــمین
مجنون کیمی ایدوب منی دیوانه گوزلرون
......"طاهره" کیمی فنایه ویروب آشیانه سین
یاندردی خانمــانیمی افسانه گوزلــرون .
حسینی :با سلام
این شعر سروده شاعر شهیر خوی وفا آیرملو زاده می باشد که متاسفانه شما به نام شخص دیگری معرفی کرده اید، خواهشمند است اصلاح فرمائید، ضمنا آنچه اینجا مرقوم فرموده اید ناقص می باشد
شعرین اصلی بودور:
بیـر دیل قانماز اؤره گیـم وار کی گتیریب دی زارا منی
دئییر گرح یئتیـره سن او جـفالی یـارا منی
مـنی یـوروب باتمیش سسی ، فقط اولوب زمـزمه سی
یار کوچه سی یار کوچه سی ، گؤر آپاریـر هارا منی؟
گــؤرور سن کی گئـــجه یــاری، بــاشـــلانیــری ادا لاری
نَــه دین قانیر نَـه ده تـــاری ، ایستیـر قـویـــا بــــارا منی
دئییـرم کی اونــو بــوراخ ، اونـدان سنه یانماز چیــراغ
یانا یانا چکـیر بیر آخ ، ائــدیـر گونی قـارا مـنی
سئوینجیم ماوی خأزأرسن ای مهریبان آنا!
محبت لی قوللارین
اوزانیب ایکی یانا.
تاریخ بویو بئسله دین،
هر قولوندا بیر بالا
بیری شکردن شیرین،
بیری دات قوشور بالا
دنیا نه یالان تاپماجادیر؟
ایل کئچدی، باهار اولدو، خبر یوخ گولوموزدن،
گول آچمادی، قووزانمادی سس بولبولوموزدن.
بایرام گونوموز، یاسلى گؤروشلرله کئچر کن،
شادلیق نه اوماق بیز آییمیزدان ایلیمیزدن
ایندیهتک بیله بیلوردم خانم
هرزه و هزیاندی ریاست میزی
ایندی اوتوردوم گورورم آی جانم
تخت سلیماندی ریاست میزی
قارغا و تولکو ( کلاغ و روباه)در این پست نمونه ای ازاشعار زیبای صابر باالفبای لاتین و ترجمه فارسی آن اورده ایم امید که مورد توجه و پسند قرار گیرد.
پئندیر آغزیندا بیر قارا قارغا
اوچاراق قوندو بیر اوجا بوداغا
تؤلکو گؤرجک یاواش یاواش گلدی
ائندیریب باش ادبله چؤمبلدی
بیر زمان حسرت ایله قارغا ساری
آلتدان، آلتدان ماریتدی باش یوخاری
آغ آتیم، قول قاناتیم ،
آت قدمین یورتمه یئری!
آش تپه لردن
سیلدیریم تک سره لردن
سئله سینمیش دره لردن
( شعر ترکی با ترجمه از استاد شهریار)
صبح اولدی هر طرفدن اوجالدی اذان سسی!
گـــویا گلیــــر ملائـکه لــــردن قــــرآن سسی!!!
بیر سس تاپانمیـــرام اونا بنزه ر، قویون دئییم:
بنزه ر بونا اگـر ائشیدیلسیدی جـــان سسی !!!
شعری از " شاه اسماعیل ختایی " در وصف حاجی بکتاش ولی نیشابوری
(تصویری از تندیس شاه اسماعیل صفوی متخلص به خطایی، بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی )
ایلقیت ایلقیت اسه ن یئل حاجی بکتاش!!(ای نسیم نرم نرمک وزان، ای حاجی بکتاش!!)
گئجه گوندوز خیالینا یانارام
بیر گئجه رؤیاما گیر، حاجی بکتاش
گوناهکارام، گوناهیمدان بئزارام
اؤزوم دارا چکدیم، سور، حاجی بکتاش!
نخستین سه غزل به زبان ترکى آزربایجانی٫ یادگار حسن اوغلو اسفراینی:
شاعر و متصوف بزرگ ترك، "شيخ عزالدين اسفرايني خراساني" متخلص به "حسن اوغلو" در تذكره هاي قديمي و نيز تاريخ ادبيات تركي از موقعيتي استثنايي برخوردار است. او به عنوان پيشگام و يكي از مهمترين شعرايي كه به زبان تركي آذربايجاني سروده اند پذيرفته شده است. معرفی شاعر در لینگ زیر معرفی گردید:
شیخ عزالدین پور حسن اسفراینی متخلص به حسن اوغلو
در زیر سه نخستین غزل شناخته شده به زبان ترکى آزربایجانی٫ یادگار حسن اوغلو تقدیم می شود:
شبنم فرضی زاده:
ائله سوسدوم سؤزوم دیله گلمه دی
ایتدی باتدی های هارای لار ایچینده
اولدوزلاری بیربیر سایا بیلمه دیم
گؤزوم قالدی سنده, سای لار ایچینده
دردیم داشدی, بیلنمه دین گئج اولدو
قان یاشیمی سیلنمه دین گئج اولدو
گونلر اؤتدو گلنمه دین گئج اولدو
کوله دؤندوم ایللر آی لار ایچینده
فصل بهارین عطری گولو یاسمن ده دیر،
بولبوللرین گؤزو اود و باغ و چمنده دیر.هر وقت گورنده گول اوزونو ائیلرم یقین،
بوکامل اوستالیق سنه صورت چکنده دیر.عاشیق اودور یانار اودا پروانه تک یانا،
پروانه یه صفا گونو ناره روشنده دیر.قاچماز بلادن عاشیق اولان امتحان وئره ر،
بو امتحان حبیبینه قوربان کسنده دیر.چوخلار دیئیرلر عاشیقم اما اینانماین،
صادق بیرامتحان اولان جاندان گئچنده دیر.عشق عالمنده عاشیقه لازیم دئیل طبیب،
بو درده کیم دوچار اولا درمانی سنده دیر.شادلیق زمانی عاشیقه ایستکلی یار ایله،
بیر یرده ایلشیب میلی گولگون ایچنده دیرذاکر اردبیلی
باکاروان زائران سوی رضا (ع) جان می روم
باعاشقان و بی دلان پابوس جانان می روم
هرکس به گُل گشتی رود درفصل نوروز و بهار
خوشتر زفردوس برین سوی خراسان می روم
رنج سفر را کوی وصلش؛ کام شیرین می کند
دستم تهی، بارَم گنه، سویش خرامان می روم
از قِلـَّتِ اعمال خود، رویم سیه، شرمنده ام
شوق زیارت در سرم، با ذِکرِ یزدان می روم
سرو نباشد به اعتدال محمدماه فروماند از جمال محمدقدر فلک را کمال و منزلتی نیست
در نظر قدر با کمال محمد
وعدهٔ دیدار هر کسی به قیامت
لیلهٔ اسری شب وصال محمد
طالعيمه سن باخ، دوشونجه لريم ياساق
دويغو لاريم ياساق، دويغو لاريم ياساق
كئچميشيم دن سوز آچماقيم ياساق
آتا بابامين آدين چكمييم ياساق
آنامدان آد آپارماقيم ياساقياساق، ياساق
نگاهی نو به سهندیه شهریار
منظومه سهندیه شهریار شاهکار استاد است که در سایه معروفیت جهانی حیدربابا قرار گرفته است. این منظومه در پاسخ بولود قاراچورلو "سهند" شاعر بزرگ معاصر آزربایجان که به فارسی گویی شهریار انتقاد می کرد سروده شده است. شهریار در ابتدای شعر از عظمت و بزرگی کوه سهند یاد می کند:
شاه داغیم ، چال پاپاغیم ، ائل دایاغیم ، شانلی سهندیم ،
باشی طوفانلی سهندیم.
باشدا حیدر بابا تک قارلا – قیروولا قاریشیب سان ،
سؤن ایپک تئللی بولود لارلا افقده ساریشیب سان ،
ساواشارکن باریشیب سان.
بولبولم ای گــــــول فراقیــــــــنداباهاری نی لیــــــــرم
نالـــــــــه وافغــــــــــــانیله من لاله زاری نی لیــــــــرم
آه وزاریم عرشـــــــــیده فــــــــرش آغلی ییر احوالـیما
ساومیسام غملــــــه حیاتی غمگساری نی لیــــــــرم
بهبود مرادی (ائلچی خلخالی):21آذر
(آلولی پارچالار)
دیزلریمی قوجاقلییب
اوز اوزومه فیکمیرلشدیم
خیالیمین زیروره سینن یره اندیم
آخداریردیم کاغاذ قلم
اوره ییمین سوزلرینی
سیزه یازام
(كتابهاي سوزانيده شده در تاریخ 26 آذر ماه 1325 )
یازار:زنگانلی آرار
ایران داکی بنـــــالارین باشیــیام
زنگان اوزوک، منسه اوزوک قاشییام
دونـیاداکــی بـنالارا اؤرنــه یـــم
گل قوناق اول! یانیمدا قال گؤر نه یم!
یارپاق اولوب تورپاغینا تؤکولسم،تورپاق اولوب سئللرییله سؤکولسم،
سئل- سئل اولوب دریالارا تؤکولسم،
دویماز گؤزوم، دویماز یئنه بو ائلدن.
قایا کیمی شیمشکلره دؤزوم مو ؟
شیمشک اولسام، آز عؤموردن بئزیم می ؟
عؤمور کئچیب، کئچیب ایسه دیزیمی
دویماز گؤزوم، دویماز یئنه بو ائلدن.
مناعت ذیروهسینده بسلهنن عنقادیر عاشورا
دؤشوندن طورلار باش قالدیران عنقادیر عاشورا
او زامان کی قانایچنلر ایکیلیک آتشین یئللهرگرکدیر یئللره قاتسین ایکیلیک آتشین یئللر
اؤلوم میدانینی بیلسین شرافت بستری ائللر
عدالت نعشینین اوسته قوپان غوغادیر عاشورا
(از ملمعات تركي- فارسي مولانا)
اشاره : مولانا برخى از اشعار ليريك و غزليات خويش را به شكل ملمعاتى با مهارتآميخته شده از عربى و فارسى و تركى و ارمنى بوجود آورده است. اين ملمعات كوشش وى براى بيان چندلايه اى و درك تجربه حقيقى اند. صاحب نظران، بخشهاى تركي ملمعات مولانا رانشانگر حاكميت آشكار و احاطه بدون مباحثه مولانا بر دقايق و ظرايف زبان ترکی می دانند.
ماهست نمي دانم٫ خورشيد رخت يانه
بو آيريليق اودونا٫ نئجه جييه ريم يانه؟
موردم ز فراق تو٫ مردم كه همه دانند
اشعار ترکی خراسانی - فارسی مولانا(1)
دانی که من به عالم یالقیز سنی سئور من
چون در برم نیایی اندر غمت اؤلر من
من یار با وفایم بر من جفا قیلورسان
گر تو مرا نخواهی من خود سنی دیلر من
روی چو ماه داری من شاد دل از آنم
از آن شکر لبانت بیر اؤپکنک دیلر من
آرزی
ايسترم غملی و طوفانلی گئجه يولچولارا
بير فانوس تک يا دا قطب اولدوزو تک
رهبر اولام.
ايسترم يای گونو چؤللرده آخار
بير سو اولوب،
دوم- دورو گؤز ياشی تک يولدا
چوخور ايچره دولام.
ايستهمم نقش و نگاريم قالا،
شعريم اوخونا
ايسترم بير سيزی، حسرت تک
اورکلرده قالام.
اونودورسا منی ائل، چکمسه تاريخ آديمی
ايسترم آی تکی يورد اوستهگئجه شوق سالام.
حبيب ساهر- تهران- ۱۳/۱/۱۳۵۰
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند. 
