نوروز درست است یا اوغوز؟

نوروز بایرامی ائل لریمیزین آراسیندا اسگی زامانلارین یادگاری اولاراق هله ده دوام ائتمکده دیر. بو بایرام طبیعتین جانلانماسی و چؤک-چمنین یئنیدن دیریلمه سی ایله علاقه دار دیر و بونونلا اویغون ائل آراسیندا مختلف دب لر و رسم لر یارانیبدیر.

طبیعت جانلانیرسا و اؤز دونون دگیشیرسه ائل لریمیز ده بو بایرامدا اؤز دونلارین دگیشیرلر و کیچیکلی-بؤیوکلو تزه پالتار گئییرلر و اؤزلرین طبیعت ایله اویغون ائدیرلر. آذربایجان و عموم حالدا تورک ائل لرینین بو دون دگیشمه لری یالنیز پالتاردا دگیل اونلاری معنویاتیندا دا اؤزون گؤستریر و دئمک قبیله لریمیز هم جسمی هم ده معنوی پالتارلارین دگیشیرلر و بوتون داورانیشلاریندا بو بایرامین تأثیری آیدین گؤرونور.

بایرامدا کوسولولر باریشیر. اوزاق دوشن لر یادا دوشور و کین-کدورت لر گؤتورولور و بو معنوی پالتارین دگیشمگینه بیر تظاهردور. بایرامدا بؤیوک لر ایله گؤروشمک واجب ساییلیر بو ایسله ائل لریمیزین آراسیندا بؤیوک لره اولان حؤرمتین قاباریق بیر تظاهردور. اسگی تورک ائل لری آنجاق قوجالار و آغ ساققاللارین رأیی و نظری ایله اداره اولونارمیش.

تاریخی و جغرافی جهتدن باخیریلسا طبیعت ایله علاقه دار ایل بایرامی یا خود نوروز بایرامی بوتون تورک ائل لرینین آراسیندا مختلف مراسم لر ایله کئچیریلیر. ایندی گؤره ک نه دن اونون آدی فارسجادیر؟ نوروز یئنی گون دئمک دیر و فارس اساطیرینه گرره بو بایرام جمشید شاهین آذربایجانا اولان سفری زامانی یارانیبدیر و همین فارس اسطوره سینده بو بایرامین آذربایجاندا و تورک ائل لرینده یارانان بیر بایرامیم آدی فارسجا اولا؟

بورادا تورک اساطیرینه باخماغیمیز گرکیر: تورک و آذربایجان اساطیرینده نوروز بایرامی دگیل اوغوز بایرامی گؤرسنیر و بو بایرام آذربایجان تورک لرینین افسانه لره قوووشموش و پیغمبرلشمیش اولو حکمداری اوغوز اوغلونون یادگاری کیمی قیمت لنیر.

آذربایجان اساطیرنده اوغوز اوغلونون بایرامی مطرح اولور و اوغوز اوغلو بو گون آغیر و اوزون بیر قیشدان قورتولور و بو قورتولماقدا اونا برکت لر اوز گتیریر و اوغوز اوغلو بو برکت لری و خئیرلری خاطرلاتماق ایچون یئمک-ایچمک وئریر و چال-چاغیر یولا سالیر او گوندن اوغوز طایفالاری همین گونو خاطرلاییرلار و بو گونون اوغوز بایرامی اولدوغو بورادان یارانیر. سونرالار قونشو ملت لر و او جمله دن فارس خلقی(و فارس اساطیرینه باخساق جمشید شاه آذربایجانا گلرک) اوغوز ائل لرینین بو بایرامین گؤرور، بگنیر و اؤز خلقی آراسیندا آپاراراق اونو اؤز دیلینه اویغون اولاراق نوروز آدلاندیریر.

آذربایجان و تورک ادبیاتیندا آختاریش لار و آراشدیرمالار یازیلمیش بهرام اسدی الینه و اودا گؤتورولوب اوغوز اوغلونون ماجراسین ایل آخیر چرشنبه لر کتابیندا-صحیفه 57 آذر نشر- باکی 1993 ده اوخویا بیلرسینیز. سیزین کیچیک خدمتکاریز بو صحیفه ی گتیرن وحید محمدی

ترجمه فارسی:

نوروز درست است یا اوغوز؟(البته برای ترک ها)

عید نوروز در میان ایل و طایفه ی ما از زمان های قدیم یادگاری مانده و به یادگاری ماندن ادامه می دهد. در این عید طبیعت جان دوباره می گیرد و سرسبزی دوباره زنده می شود و به همین خاطر در میان ایل ها رسم و رسوم مختلفی به وجود آمده است.

طبیعت در حین جان گرفتن ظاهر خود را نیز تغییر می دهد و همراه با آن ایل های ما نیز در این عید ظاهر خود را تغییر می دهند و کوچک و بزرگ لباس های تازه پوشیده و با طبیعت هماهنگ می شوند. آذربایجان و در حالت کلّی ملت ترک و تمام ایل های ترکی در این تغییر تنها لباس های خود را عوض نمی کنند بلکه تأثیر آن در معنویّات آنها نیز معلوم می شود و گفتنی است که قبیله های ما هم از لحاظ جسم و هم از لحاظ معنوی لباس های خود را تعویض می کنند و تأثیر آن در این عید در تمام دوران ها به وضوح دیده می شود.

در عید افرادی که با هم قهر هستند دوست می شوند، دور افتاده ها به یاد می افتند و کینه و کدورت ها از میان می رود و تعویض لباس ظاهر سازی است. در عید دیدار بزرگترها واجب شمرده می شود به همین خاطر در میان ایل های ما حرمتی که برای بزرگتر ها وجود دارد که جلوه دهنده ی آن دیدار (از بزرگتر ها)است. ایل های ترکی قدیمی به رأی و نظر پیرها و ریش سفیدها اداره می شد.

ازلحاظ تاریخی و جغرافی که نگاه شود عید سال یا همان عید نوروز که وابسته به طبیعت است در میان ایل های ترکی با مراسم مختلفی گذرانده شده و گذرانده می شود. حالا ببینیم که چرا نام آن فارسی است؟ (قبلاً ذکر شد که این نوشته برای ترک ها است) نوروز در فارسی یعنی روز نو و در اساطیر فارس ها در این باره وجود دارد که این عید در زمان جمشید شاه به آذربایجان به وجود آمده و در همین اسطوره ی فارسی درباره ی به وجود آمدن آن در آذربایجان تأیید می شود. پس چطور می شود که عیدی که در آذربایجان و در میان ایل های ترکی به وجود آمده اسمی فارسی داشته باشد.

در این جا لازم به نظر می رسد که به اساطیر ترک نیز نگاهی شود: در اساطیر ترک و آذربایجان عید نوروز دیده نمی شود بلکه عید "اغوز" دیده می شود و این عید به افسانه های ترک های آذربایجانی پیوسته و مانند فرزند اوغوز حکمداری که ویژگی های پیغمبر در او وجود دارد ارزش داده می شود. در اساطیر آذربایجان عید پسر اوغوز مطرح می شود و پسر اوغوز در این روز از زمستان سخت و طولانی رها می شود و برای همین رهایی از سرما به او برکت هایی روی می آورد و پسر اوغوز این برکت ها را به فال نیک می گیرد و به خاطر آن مراسم ها گرفته و خوردن و آشامیدن و دعوت از اطرافیان به راه می اندازد و از آن روز به بعد طایفه ی اوغوز همین روز را به یاد می اندازد و نام گرفتن این روز به عید اوغوز از این جا به وجود می آید. بعد ها ملّت های خویشاوند و از آن جمله مردم فارس(و اگر به اساطیر فارس نگاه کنیم هنگام سفر جمشید شاه به آذربایجان) این عید را می بینند و می پسندند و جمشید شاه همراه با اینکه آن را به ملّت خود می شناساند نام" نوروز"را نیز برای آن انتخاب می کند.

برگرفته از کتاب جستجو و تحقیق در ادبیات آذربایجان نوشته ی بهرام اسدی که آن هم نوشته شده از کتاب ماجراهای پسر اوغوز در چهارشنبه های آخر سال-صفحه ی 57 آذر نشر- باکو 1993