زبان و ادبیات ترکان خراسان

اصطلاحات فولکوریک ترکی مربوط به اوقات شبانه روز

این عبارات قبل ازاختراع ساعت به معنی امروزی بین مردم معمول بوده و درمحاورات بکار می بردند. ازآنجاکه این زمانها تقریبی و درنقاط مختلف و درطول فصلهای مختلف متفاوت هستند،بهتراست فقط اصطلاحات درنظر گرفته شوند و از ذکر ساعت صرف نظر شود.

دان یئری سٶکولنده : هوا هنوز تاریک است و ستارگان درآسمان هستندو اثری از روشنایی نیست. اما زمان بطرف پایان شب و سپیدی سحرمی رود که آنرا صبح کاذب گویندکه با صبح صادق فاصله دارد.

خوروزون اول بانی: اولین باری که خروس بانگ می زند ولی هوا هنوز تاریک است و خبری از روشنایی نیست.

شفق آتاندا: زمانی که فقط درافق شرق نوری پدیدار می شود.

خوروزون سون بانی: بانگ دوم خروس که اینبارخروس بدرستی آغاز شفق را اعلام می کند و صبح صادق است و اندکی بعد هوا روشن می شود.

شفق آتاز- شفق آتماز: شفق تاریک و روشن است

شفق سٶکولنده :شفق رو به روشنایی است

دان اولدوزو چیخاندا : طلوع این ستاره نشان این است که شب رو به پایان است ولی هوا هنوز روشن نشده است.

اوباشدان چاغی: شب پایان یافته ولی هوا هنوز هم تاریک است.

سحر اذانی دی ییلنده: وقت شرعی برای اذان صبح.

سحر تئزدن : اول صبح که هوادارد روشن می شود.

هاوا ایشقلاندا: هوا کاملا روشن شده است.

صوبحه یاخین : هوا تاریک روشن است که اصطلاحا "آلاتوران" گویند. که درتاریکی و بفارسی به آن "گرگ و میش" نیز گویند.

سحر چاغی:

گون چیخاندا: وقتی که آفتاب سرزده است.

گون چیرتلایاندا(گون چیتدیاندا): زمانی که یک قسمت خورشید از افق نمایان شده است.

گون جیخا – چیماز: خورشید از افق درحال بالا آمدن است

گون چیخاننان سورا: زمان که آفتاب از افق بالاآمده است.

گون یاییلاندا: آفتاب تازه پهن شده و سایه ها بلتد هستند.

نشتاولیق چاغی (قلیان نهاری): بین صبح و ظهر که کارگران نیمه چاشت و چای می خورند.

ناهار اوستی: نزدیک ظهر و وقت نهار.

ناهار یاویخ: وقت آماده شدن برای نهار خوردن.

ناهارباشی: هنگام نهار خوردن.

ناهاردان سورا: اندکی بعداز صرف نهار.

ایکیندی باشی: حدود دوساعت بعداز نهارکه کارگران یا کشاورزان در صحرا نفسی می کشند و چایی می خورند./ عصرانه

ایکیندیدن سورا: پس از عصرانه

آخشام یاخین: نزدیک شب

آخشام اوستو: بعد از شروع شب

گون باتان یاخین: نردیک غروب

گوباتان چاخی: دم غروب

گون باتار-باتماز: آستانه غروب

مغرب قاویشاندا: شروع مغرب

ایلک آخشام: قبل از شب

ازل آخشام: اول شب

گونون یورقون وخدی: بعد از اینکه آفتاب کاملا غروب کرد

گون باتاندا: هنگام غروب آفتاب

مغرب دوشنده: زمانی که آفتاب رو به افول است و سایه ها درازتر شده اند.

قاش قره لنده: هنگامی که افق روبه تاریکی است

اوخ قراوول دان دوشنده: زمانی که هوا رو به تاریکی است و چشم هدف را تشخیص نمی دهد.

شام ییلنده: هنگام صرف شام

قوناق گلن زامان: هنگام آمدن مهمان

گئجه چاغی: زمانی که هوا تاریک شده است.

ائل یاتان زامان: چراغ ها خاموش شده و مردم خفته اند.

ائل یاتاندا:نزدیک نیمه شب.

ائل یاتاندان سورا: حدود یک ساعت بعداز نیمه شب.

آی چیخاندا : زمان آن بسته به فصول مختلف سال فرق می کند. درگذشته کارگران و کشاورزان درفصل تابستان به ویژه درزمان آبیاری شبانه و شبکاری مورد استفاده قرار می دادند.

آی باتاندان سورا: بعد از غروب ماه

گئجه یاری سی: نیمه شب.

گئجه یاری سیننان سورا: بعد از نیمه شب

گئجه نین لاپ قراننیغیندا: هنگامی که کاملاشب و تاریک شده است

دان اولدوزو چیخاندا: ستاره ای که قدیمی ها می شناختند. گویا ستاره روشن صبحگاهی است.

کاروان قیزن چیخاندا: یک ستاره دیگر صبح گاهی که قدیمی ها می شناختند.

قایناق: ائل بیلیمی- 44- جی ایل سایی مرداد 91