خوراسان تورک لرینین آغيزلاري
خوراسان تورکلرینین آغيزلاري
زمینه ضیایئوا
قافقاز اونيوئرسيتئتی
کؤچورن: عباس ائلچین
اؤزَت
مقاله ده، ايرانين قوزئی دوغوسوندا، تخمینن دؤرد ميليون اينسان طرفیندن قونوشولان خوراسان آغيزلاري نين ديل اؤزلليکلري قونو ائدينيلمیشدیر. خوراسان تورکلري نين نوفوسو بوجنورد، شيروان، قوچان، درگز، اسفرايين کیمی بؤلگه لرده داها يوغوندور. هله بير يازي ديليندن دانیشا بیلمه ریک. بو ندنله آراشدیرمالار آغيزلار اوزرينه ياپيلمیشدیر.
خوراسان تورکجه سي باتي تورک يازي ديلي نين اورتاق اؤزلليکلريني، عینی زاماندا پروتو اوغوز (اصلي اوزون اونلولرين قورونماسي، /ب/ سسي نين قورونماسي کیمی) شکيللري قورودوغو اوچون تورک ديلي آچيسيندان اؤنمليدير. مقاله ده اسکي شکيللر اساس آليناراق خوراسان تورکجه سي نين بللي باشلي فونتيک اؤزلليکلري گؤستريلمه يه چاليشيلمیشدیر.
آچار سؤزلر: باتي تورک يازي ديلي، خوراسان تورکلري، خوراسان تورکجه سي، خوراسان آغيزلاري.
گ. دورفر، ايراني تورک ديلي آچيسيندان بئله دگرلنديرمیشدیر: " ايران گونون بيرينده ائشیدحاقلارا صاحیب اولاجاق ديللري و کولتورلري ايله دوغونون ايسويچره سي دورومونا گله بيلير، ايشده او زامان اوراداکي ميلتلري بوتون يؤنلري ايله یاخشیجا آراشدیرمانين واختي گلميش اولاجاقدیر. بئله جه، فيلولوژي بيليمي و تورکولوژي بوگوندن تخمین ائديلميه جک بير اؤلچوده زنگينلشه جکدیر. " 1
گ. دورفر 5 مارت 1969 ييليندا ايرانين خوراسان بؤلگه سينده آراشدیرمالار ياپميش و يئني بير تورک لهجه سي نين وارليغيني گؤسترمیشدیر.
ياپديغي درله مه لري " rialien Chorasantürkische Mate " آدلي کيتابدا توپلاياراق بو تورکجه نی خوراسانی آدلانديرمیشدیر. گ. دورفر بو تورکجه نی بير ديل اولاراق نيته لنديرميش، فقط لهجه اولاراق دا دگرلنديريله بيلينه جه یي گؤروشونو ايلري سورموشدور.
بير باشقا آراشدیرماچي دوکتور جواد هئیت خوراسان تورکجه سيني اينجه له رک بو تورکجه نی آذربايجان تورکجه سينه داخيل؛ فقط بعضي اؤزلليکلري ايله اوندان آيريلان بير تورک لهجه سي اولاراق.
دگرلنديرميش و خوراسان تورکجه سي نين ياييلما آلاني حاققیندا اؤنملي بيلگيلر وئرمیشدیر.
خوراسان تورکجه سي تخمینن دؤرد ميليون کيشي طرفیندن قونوشولماق دادير. ياييلديقلاري آلان گئنلليکله بوجنورد، شيروان، قوچان، درگز، کلات، اسفرايين کیمی خوراسان بؤلگه سي نين قوزئییني قاپسار(احاطه ائدر). چوغونلوغون بو بؤلگه ده بولونماسييلا بيرليکده سبزوارلا نيشابورون قوزئیینده، يعني سرويلايت، خور، جووئين، ريبات، ميشکان و چئوره سينده کي کندلرده ده خوراسان تورکلرينه راستلانماق مومکوندور.
خوراسان تورکلري چشيتلي بويلاردان اولوشموشدور. بونلاردان ان اؤنمليلري آشاغيداکيلردير:
1. بيات ياخود بايات، نيشابور بؤلگه سينده (تخمینن 120‐150 بين)
2. قاراچوردو بويو، جووئين و اسفرايين بؤلگه سينده (تخمینن 130‐150 بين)
3. ايمارلي، بوکانلي، جويانلي، پهليوانلي، بورانلي، قيليجانلي بويلاري (بوجنورد ويلايتينده)
4. تيمورتاش و ناردين بويلاري (گورگان مرکزينده)
5. گوداري بويو (سيني بؤلگه سينده)
6. آفشار بويو (بوجنورد و قوجانين گونئیينده، سبزوار ايله نيشابور آراسيندا - سرويلايت، ريبات، ميشکان، پامانه وجووئينين قوزئیینده).
7. قارايي بويو (توربت‐ي حيدرييه چئوره سينده). 2
خوراسان بؤلگه سي، عینی زاماندا خوراسان تورکجه سي جوغرافی آچيدان ديگر اوغوز تورکلري آراسيندا اورتا بير آلاني قاپسامیشدیر. بو دوروم، باتي تورکجه لري نين قاریشیق اؤزلليکلري نين گونوموزده ده قورونماسينا ندن اولموشدور. باتي تورک يازي ديلي نين (اوغوز يازي ديلينين) اولوشومو آشاماسينداکي گئچيش دؤنَمي اثرلري نين اؤزلليکلرينه ده بوگونکو خوراسان تورکجه سينده راستلاماق مومکوندور.
اسکي آنادولو تورکجه سي نين باشلانغیج اؤنجه سينده اسکي تورک يازي ديلي ايله باغلانتيسي اولدوغونو قبول ائدن پروف. دوکتور. زينب کورکماز، بو قونويلا ايلگيلي آشاغيداکي دگرلنديرمگي ياپمیشدیر:
" ايرانين قوزئیینده کي بوگونکو خوراسان تورکجه سي ايله قاريشيق ديللي اثرلر آراسيندا سس و شکيل بيلگيسي اؤزلليکلري باخيميندان ديقت لی بير قارشيلاشديرما ياپان ج. دورفر قونونو يئرينه گؤره هر ايکي يؤنده کي گؤروشون تمثيلچي لرينه ده حاق وئرديره جک بير سنتئزه اولاشديرماغا چاليشمیشدیر. اونا گؤره اولگا‐بولگا پروبلمي ايله ايلگيلي متن لرده ايکي آيري طبقه آييرماق مومکوندور.
1. دوغو تورکجه سيندن گلن فردی ائتکيلرين سؤز قونوسو اولدوغو و قيسمن ش. تکينه حاق وئرديرن متنلر: علي‐نين " قصه‐ي يوسوف " -و، شياد همزه نين دوغو تورکجه سينده کي شئعيرلري و قاضی برهان الدین نین مملوک تورکجه سيني تقلید ائدن تويوغلاري کیمی.
2. ديل ياپيسي باخيميندان خوراسان تورکجه سي نين اؤزلليکلريني عکس ائتديرن و قيسمن ده ز.کورکمازا حاق وئرديرن متنلر: مولانانين شئعيرلري بهجت الحدایق -ين منصور بؤلومو و کيتاب الفرایض کیمی. گ. دورفر بو گؤروشونه بو آچيقلاماني دا ائکله میشدیر. مولانا جلال الدين رومي ده گؤرولن دوغو تورکجه سينه عاید: بولگاي من، يارگويا بارور من - کیمی اؤزلليکلر ايله ايسم چکيم ائکلرينده کي اوغوزجايا خاص شکيللر، گئرچکدن ده مولانانين اؤز آغيز ياپيسيني عکس ائتدیرن اؤزلليکلردير. فقط بوگون عینی اؤزلليکلري خوراسان تورکجه سينده ده گؤردویوموز و مولانانين ديلي ايله خوراسان تورکجه سي آراسيندا بير پارالئل ليک و تيپکي ليک اولدوغو اوچون مولانانين قوللانديغي ديل اوغوزجانين دوغو سلجوقجايا باغلي خوراسان تورکجه سيني تمثيل ائتمکده دير. " 3
گ. دورفر و ف. بوزقورد خوراسان تورکجه سي نين اوغوز يازي ديللري آراسينداکي يئريني بئله گؤسترميشلر:
باتي اوغوزجاسی:
1. تورکييه تورکجه سي
2. آذربايجان تورکجه سي
دوغو اوغوزجاسي (گ. دورفر)
3- تورکمنجه
4- خوراسانجا
اوغوزجا
آذريجه
تورکييه تورکجه سي (ف. بوزقورد)4
خوراسان تورکجه سي اوغوز قروبونا داخیل؛ فقط کيمي اؤزلليکلرييله اوغوزجادان آيريلان تورکمن تورکجه سييله دیگر باتي تورکجه لري آراسينداکي قوپوقلوغو قايناشديرمیشدیر. اسکي تورکجه ده گؤرولن اصلي اوزونلوقلار5
(ōn, dört, gǖç, kīz,tāş(
و باتي تورک يازي ديللريني دیگر تورک ديلي قوللاريندان آييران ب>و دئیيشيمي خوراسان و تورکمن تورکجه لرينده قورونموشدور (بار" خورس. " ، بار " ترکم. " " وار " ؛ بئر‐ " خورس. " ، بئر‐ " ترکم. " " وئر‐ " ). بعضي کلمه لرين قوللانيميندا دا بنزرليک واردير: " اکه " ، " کاکا " ، " اجه ، " نمه " ، " هچ نمه " کیمی.
خوراسان تورکجه سي کلمه خزینه سي آچيسيندان داها چوخ آذربايجان تورکجه سينه بنزمکده دير. سس اؤزلليکلري دققته آلينيرسا سؤزجوکلر آشاغي يوخاري آذربايجان يازي ديلي و آغيزلاريندا قوللانيلان کلمه لردير: ايشيک (خورس.)، ائشيک (آذرب..)؛ کؤمک (خورس.)، کؤمک (آذرب.)؛ اوقرو، اوقورلوق (خورس.)، اوغرو، اوغورلوق (آذرب.)؛ اؤز، اؤزيچين، اؤزوينن (خورس.)؛ اؤز، اؤز اوچون، اؤزو ايله (آذرب.)؛ تاپ‐ (خورس.)، تاپ‐ (آذرب.)؛ هارا (خورس.)، هارا (آذرب.)؛ ايندي، ايندييه جن (خورس.)، ايندي، ايندييه جن (آذرب.).
باتي تورک يازي ديللرينده قوللانيلمايان، ساده جه خوراسان آغيزلارينا اؤزگو کلمه لر ده واردير: toñ " تستي " ، day " دووار " ، ert ‐ " گؤتور‐ " ، gollu " قويروغو کسيک حیئوان " ، kata " بؤيوک " ، köyüş " آياق قابي " ، sürçek " حيکايه " ، şeft " سوپا " ، tey " آشاغي " ، toggar " خيدمتچي " ، negşe " پلان " .6
خوراسان تورکجه سي و فولکلورونو تانيتماق مقصد ایله اؤزو ده خوراسان تورکو اولان م. توحيدي " قلم اوجو " آدلي بير درگي چيخارمیشدیر. بو درگي ايران آذربايجانلي لاري طرفیندن يايينلانان " انقلاب يولوندا " آدلي درگي نين خوراسان تورکلري اوچون دوشونولموش اؤزل بير ائکيني اولوشدورموشدور. توحيدي دن باشقا ايراندا خوراسان تورکجه سي نين گرک ديل، گرک فولکلورونون تانيتيميندا، اؤزلليکله دوکتور جواد هئیت و سيد علي ميرنيانين امگي بؤيوکدور.
دوکتورجواد هئیت خوراسان تورکجه سي نين دؤرد شيوه دن اولوشدوغونو بليرتمیشدیر:
1. گونئي شيوه سي (جووئين، ريبات، ميشکان، بم و صافي آباد)
2. مرکزي شيوه (سرويلايت)
3. قوزئی دوغو شيوه سي (درگز، کلات و قوجان)
4. قوزئی باتي شيوه سي (شيروان و بوجنورد)7
دوکتور جواد هئیت آغيزلار آراسينداکي فرقي بئله اؤزتله میشدیر: " کلمه خزینه سي آچيسيندان بو شيوه لرده دئیيشيک فرقلي ليک گؤرولموشدور. اؤرنگين، شيرواندا تاش، باشقا بؤلگه لرده داش دئییلیر. بم ده بؤيوک، باشقا يرلرده کاتا. بام، صافي آباد و سرويلايتده " داش " چؤل آنلاميندا قوللانيلماقدادير. بير سيرا يئرلرده ايسه چؤل آنلاميندا قوللانيلماقدادير. " 8
گ. دورفر ايسه خوراسان تورکجه سي نين باشليجا اوچ لهجه سي اولدوغونو گؤسترميش " ائو " آنلاميندا قوللانیلان سؤزجویون ديل جوغرافيياسينا گؤره آغيزلاردا داغيليميني بئله گؤسترمیشدیر:
1. ائو قوزئی باتيدا و باتيدا: شيخ تيمور، بوجنورد، جوگاتاي، کلات (اسفرايين ياخينيندا)، اسدلي اؤو قوزئیده: درگز، لطف آباد
2. اؤي قوزئی دوغودا گئنيش بير آلاندا: زيارت، شيروان، قوچان، شورک، دووگاي، ماريشک، کلات (مشهد ياخينيندا)، گوجگي اوي آيريقسال اولاراق لنگرده
3. او(eu) گونئيده: نيشابور دولايلاريندا (روح آباد، هرو‐ي اوليا، پير‐ کوماج)، قاراباغ، سولطان آباد، حوکم آباد؛ ائو آيريقسال اولاراق چَرَمده 9
بو داغيليمدا فارسجا ائتکيسي نين گونئيه دوغرو گئتديکجه آرتديغي آچيق گؤرولمکده دير، گونئیه دوغرو تورکلر آز ساييدا و آيريقسال اولاراق ياشاماقداديرلار. بيرچوخ تورکجه سؤزجوک يالنيز قوزئیده قورونابيلميش، گونئيده ايسه ایتمیشدیر.
آغيزلار آراسينداکي فونتيک دئیيشيک ليگي گؤرمک اوچون ساييلارين و شخص ضميرلري نين داغيليميني اينجله يه ليم:
PO. As. Çar.S. Hk. Şr.
bir bir biri bir biri
ēki ikki ikksi ikki/icci ikki
ǖç iç ūç iç üç
tört dert dōrdi dērt dört
bēş bēş bēşi beş beş
altı altï altsı altu altï
yēti yetdi yäddisi yätdi yeddi
sekiz säkkiz säkkizi säkkid säkkiz
toquz doqquz doqquzi doqqud doqguz
ōn ūn oni on on
yegirmi yirmi yigirmisi yigirmi yirmi
kırk qïrx qïrxï qërx qïrx
ēlig alli allisi älli elli
yētmiş yetmiş yädmişi haftad(yätmiş) yetmiş
- haştad säksän häştat(säksän) haştad
toquzon doxsan doxsän nävät(doxsan) doxsan
yǖz īz ūzi iz ǖz
bıñ miñ miñgi mink miñk
Şahıs Zamirlerinin Durumu:
PO. As. Çar.S. Hk. Şr.
bän män män män özüm (men)
sän sän sän sän to (san)
ōl o o o u
biz ay (biz) biz biz bïz
siz siz siz sän (siz) sïz
olar olä olä ola olar 10
" ائو "، ساييلار وشخص ضميرلرييله ايلگيلي اؤرنکلردن ده گؤرولدوغو کیمی، تورکجه نين اصلي سس‐لريندن /ö/ و /ü/يالنيز قوزئیده قورونموشدور. دیگر آغيزلاردا ö>e, ü>i فونتيک دئیيشيک ليگي مؤوجود دور (dert “dört”, iç “üç”). لنگرده ö>o, ü>u اولموشدور (dort, uç). تورکمنيستانلا سينير اولان قوزئی دوغودا /ؤ/، /و/ سسلري قورونموشدور (/ö/, /ü/).
خوراسان آغيزلاريندا بعضی سؤز باشي و سؤز ايچي اونلولرين دورومو
خوراسان تورکجه سينده 9 قيسا، 9 اوزون اونلو وار:
a, ä, ı, e, u, ü, i, ö, o;ā, ē, ō, ū, ī, ǖ, ö, i, ä
خوراسان تورکجه سيني دیگر اوغوز يازي ديللريندن آييران و تورکمن تورکجه سييله اورتاق قيلان اؤزلليک بو تورکجه ده اصلی اوزون اونلولرين قورونماسيدير:
ōdin “odun”, āt “at”, tōli “dolu “ateş”.”,
bēr‐ “ver‐”, g ē ce “gece”, b ūt “but”, kān “kan”,
y ōl “yol”, ōt
فارسجا ائتکيسييله دیگر اوغوز يازي ديللرينده گؤرولن ü~ö دنکليگي خوراسان آغيزلاريندا قورونامامیشدیر.
بو خوراسان آغيزلاري نين ان اؤنملي فونتيک اؤزلليگيدير:
PO. As. Hk. Çar.S. Şr. Quçan
ǖç iç iç ūç üç üç
(s. 468. söz 582)
kǖn gīn gin gīn gün gün
(s.468, söz 292)
kül‐ gil‐ gil‐ gil‐ gül‐ gül‐
(s.608, söz 628)
sǖt sīt sīt sīt sǖt sǖt
(s.611, söz 395)
üzüm izim üzüm izum üzüm izüm
(s.469, söz 198)
PO. As. Çar.S. Hk. Şr.
öl‐ el‐ el‐ (silä) el‐ öl‐
(s.467, söz 636)
köñläk keynäy geynäk keynäk köyläy
(s. 469, söz 391)
köz gez göz gez göz
(s.468, söz 29)
töşek deşşäy doşäk döşäk döşey
(söz 347)
öğret‐ ergän‐ – eyrät‐ örgän‐
(s. 467, söz 633)
خوراسان آغيزلاريندا بعضی سؤز باشي اونسوزلرين دورومو
صدالي، دوداق اونسوزو، سورکسيز ب نين دورومو:
b‐>b‐, Ø
PO. As. Çar.S. Hk. Şr.
bar bar var bar bar (söz 710)
ber‐ ‐ ver‐ ber‐ ber‐ (söz 679)
bol bol‐ /ol‐ ul‐ (sila) ol‐/bol‐ bolbiş‐
biş‐ biş‐ biş‐ biş‐ (söz 683)
barmak – burmag burmag bärmay (söz67)
خوراسان تورکجه سي قيسمن اصلی /ب/ سسيني قوروموشدور.
صدالي، آرخا داماق، سورکسيز قنين دورومو :
PO As. Çar.S. Hk. Şr.
qān qan qan qan qan
(s.468.söz. 81)
qānat qanat – qanat qanat
(s.468. söz. 159)
qār qar qar qar qar
(s.468, söz.30)
qāzgan qazan qazan qazan qazan
(söz.331)
qāgun qowïn qouïn qouun qouun
(s.468, söz.309) “kavun”
خوراسان آغيزلاري اصلی ق سسيني قوروموشدور. بو خصوصدا تورکييه تورکجه سي خاریج دیگر باتي تورک يازي ديللرييله عینیدير.
صداسيز، قيرتلاق، سورکلي ه-نين دورومو:
باشتا ه بولوندوران کلمه لره باتي تورک يازي ديللرينده راستلاماق مومکوندور:
hürk‐ “ürk‐”, hin “in”, hür‐ “ür‐”, hörümçek “örümcek”
(آذرب.)؛ تورکمن تورکجه سي کيسمن ه قورونموشدور:
هين " اين ". تورکييه تورکجه سينده ه>Ø فونتيک
دنکليگي واردير (ürk‐, örümcek, in).
خوراسان آغيزلاري ه سسيني قوروموشدور.
PO. As. Çar.S. Hk. Şr.
höl hel hēl hel höl öl, “ıslak, nem”
ايسلاق، نم آنلاميندا قوللانیلان " هؤل، اؤل " کلمه سي آذربايجان آغيزلاريندا هؤ:وش (گؤيچاي،
قازاخ، قوبا، مينگه چئوير)؛ هؤيوش (آغدام گنجه، قبله، توووز، يولاخ)؛ هؤغوش (گده بي) شکلينده قوللانيلماقتادير.11
صدالي، ديش کونسونانتي، سورکسيز ت -نين دورومو:
t‐>t‐,d‐
PO. As. Çar.S. Hk. Şr.
tāq tāq taq taq –
tur‐ tur‐ tur‐ (silä) tur‐ turtök‐
tek‐ tek‐(silä) tök‐ töktāş
taş ‐ ‐ taş
tört dērt dōrdi dērt dört
temir damir dämir damir demir
صدالی، اؤن داماق، سوکلی ی – نین دورومو:
y>Ø, y
PO As. Çar.S. Hk.A. ŞR.
yinçge inçä īnça incä incä
yıl īl il īl il
yılān ilan – ilan ilān
yultuz uldïz – ulduz ilduz
yastuk – yastuq yastuq yastïx
باتي تورک يازي ديللري نين اورتاق اؤزلليکلريني
(dudag “dudak” (TTü.), bar “var” (Trkm.), ayaq“ayak” (Azerb.))
گؤسترن خوراسان آغيزلاري اسکي شکيللري قوروماسي آچيسيندان تورک ديلي اوچون اؤنملي بير يئره صاحیب دیر.
قيسالتمالار
PO.: Proto‐Türkçe;
TTü.: Türkiye Türkçesi;
Trkm.: Türkmen Türkçesi;
Azerb.: Azerbaycan Türkçesi;
Xors.: Xorsan Türkçesi;
As.: Asadli;
Çar.S: Çaram Sarjam;
Hk.: Hokmabad;
Şr.: Şirvan
قايناقجا
بوزکورت، فواد، تورکلرين ديلي، ايستانبول 1992، س. 22
چاغاتاي، سعادت، تورک لهجه لري اؤرنکلري ايکي، آنکارا 1972، س. 255‐261
دورفر، گرهارد،تورک ديلي آراشدیرمالاري ييلليگي‐ بللتن 1987، س. 81‐102
Das Chorasantürkische, TDAY‐Belleten, 1977, s. 107
" ايرانداکي تورک ديللري " ، تداي‐بللتن، 1969
Doerfer, G., Wolfram Hesche, Chorasantürkisch
(Wörterlisten, Kurzgrammatiken, İndices), 1993,
Harrassowitz. Verlag, Wiesbaden
" ايراندا 1. ديل بيليم آراشدیرما گزيسي اوزرينه راپور " ، تداي، 1971‐1974
هئیت جواد، سيري در تاريخ زبان و لهجه های تورکی، نشر‐ي نو ياييم، تهران 1366 (1988)، س. 323‐ 330
" تورکي‐يه خوراساني " ، وارليق، نو. 71‐5 (1989 شوبات، مارت)، س. 18‐40
قافقاسيالي، عالي، ايران تورک ادبيياتي آنتولوژيسي 1، ارزروم، 2002
قارشيلاشديرمالي تورک لهجه لري سؤزلویو 1، 2، آنکارا 1991
Clauson, S.G., En Etymological Dictionary of Pre‐
Thirteenth‐Century Turkish, Oxford, 1972.
تورکمن ديلي نين گراماتيکاسي، عشق آباد 1999، س. 601
Tulu, Sultan, Chorasan Türkische Materialien aus Kalat
bei Esfarayen, Diss Götingen 1989
" خوراسان تورکجه سينده ايکي حيکايه " ، تداي‐بللتن، 1992، س. 131‐153
تونا، عوثمان ن.، " ابووئردي: ايراندا بير تورک دييالکتي " ، تداي‐بللتن، 1984
تکين، تالات، آنا تورکجه ده اصلی اوزون اونلولر، آنکارا 1975
تاباکلار، اؤزجان، " تورکييه تورکجه سينده اونلولرين اوزون اوخونماسيني گرکتيرن دوروملار و ائکلرده کي اوزون اونلولر " ، تداي‐بللتن، 1994
آلت یازیلار:
1- گ. دورفر، " ايرانداکي تورک ديللري " ، تداي‐بللتن، آنکارا، 1969، س. 1‐11
2- دوکتور جواد هئیت، سيري در تاريخ زبان و لهجه های تورکي، تهران 1366 (1988)، س. 329‐330
3- ز. کورکماز، " اسکي تورک يازي ديليندن يئني يازي ديللرينه گئچيش دؤوري " ، تداي‐بللتن، 1991
4 - گ. دورفر، " ايرانداکي تورک ديللري " ، تداي‐بللتن، 1969، س. 1‐11؛ ف. بوزکورت، تورکلرين ديل، ايستانبول 1992
5- مقاله ده کي تورکمن تورکجه سينه عاید اؤرنک کلمه لرين تومو تورک لهجه لري سؤزلویوندن آلينمیشدیر (س.1097‐ 1099)
6- کلمه لر سولطان تولونون " خوراسان تورکجه سينده ايکي حيکايه " (تداي‐بللتن، 1992، س. 131‐153) آدلي مقاله سيندن درلنمیشدیر.
7 - جواد هئیت، " تورکي‐يه خوراساني " ، وارليق نو:71‐5، شوبات، مارت 1989، س. 18‐40
8 - جواد هئیت، " تورکي‐يه خوراساني " ، وارليق نو:71‐5، شوبات، مارت 1989، س. 18‐40
9- گ. دورفر، " ايراندا بير ديل بيليم آراشدیرما گزيسي " ، تداي‐بللتن، آنکارا، 1971‐1975
10 - ساييلار و شخص ضميرلري گ. دورفرين Chorasantürkisch کيتابيندان درلنمیشدیر.
11 - آذربايجان دييالکتولوژي لغتي، ج بير، آنکارا 1999، س. 229‐231
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند.