با توجه به اينكه نوشتار زبان تركي با حروف فارسي و عربي مشكلاتي در بر دارد و براي اينكه نوشتن و خواندن اين زبان كمي سهلتر گردد، مطالب ذيل كه برگرفته از كتاب " زبان تركي قشقائي و شيوه نگارش آن " تأليف استاد اسدالله مرداني رحيمي است درج مي گردد، اميد است مفيد واقع شود. (تركي قشقائي شباهت بسيار زيادي به تركي رايج در شمال خراسان دارد).

طرز نگارش فتحه:  در تركي فتحه( Ə ) پنج صورت دارد:

 اَ ،  ــَـ  ،  اه ،  ه  ،  ـة‍‍.

فتحه در ابتداي كلمه به صورت ( اَ ) نوشته مي شود. مگراینکه بعد از فتحه ( و يا ي) باشد كه فتحه به ( اه ) تبديل مي شود. مثل: ال= دست، ار = شوهر، اه يه = صاحب، اه يري =كج، ده وه لي = شتردار.

اگر قبل از ( و يا ي ) فتحه و بعد از آن حرف مصوت ( آ ) باشد نيازي به نوشتن فتحه به صورت (اه) نيست. مثل: اياز، اياق.

اگر قبل و بعد از (و يا ي) فتحه بيايد هر دو به صورت (اه) نوشته مي شود. مثل: اه يه=صاحب، ده يه ر= ارزش، ده وه = شتر.

فتحه در وسط كلمه به شكل هاي( ـــَــ  ،  ه ) نوشته مي شود. مثل: گلمك = آمدن، اوٌره ك = قلب.

فتحه در آخر كلمه به شكل هاي: ( ه ، ـة ) نوشته مي شود. مثل: قره = سياه،  سنه = به تو.

توجه: كلماتي كه اعراب آنها نوشته نمي شوند، داراي حركت فتحه هستند.

طرز نگارش كسره: كسره تركي( e ) به شكل هاي ( ائـ ، ئـ ، ـئـ ، ئ )نوشته مي شود. مثل:

ائل = ايل، دئمك = گفتن، بئل = كمر، سئل = سيلاب، دئ = بگو، يئ = بخور.

وكلمات وارداتي با كسره هاي( اِ ، ــِ ) نوشته مي شوند. مثل: دِلبر، زِندان.

كسره يا  هاي  غير ملفوظ كلمات فارسي در تركي به صورت فتحه تلفظ مي شود.

طرز نگارش ضمّه: ضمّه (o) به صورت ( اوْ ـ وْ ) نوشته مي شود. مثل: اوْدون = هيزم، دوْلماق = پرشدن، قوْل = بازو.

مصوت هاي ديگري نيز موجودند كه مخصوص زبان تركي بوده و در زبان فارسي ملاحظه نمي شوند. مثل:

اوٌ ( ü ) : مانند: گوٌن = آفتاب، گوٌل = گل، دوٌز = راست، اوٌزوم = انگور، كوٌل = خاكستر، سوٌپوٌر = رفت و روب.

اؤ ( ö ) : مانند: گؤز = چشم، چؤل = دشت، سؤز = حرف.

او (u) مانند: اوزاق = دور، اون = آرد، سو = آب، دوز = نمك، توتماق = گرفتن، وورماق = كتك زدن.

طرز نگارش ديگر مصوت ها:

آ ـ ا (a ) : مانند: آت = اسب، قار = برف، داش = سنگ.

ايـ ، يـ ، ي ( i ) : مانند: ايلان = مار، ديل = زبان، بيز = ما، ديري = زنده، سوواماق = كاه گل كردن ديوار.

ايـْ ، ـيْـ ، يـْ ، يْ( ا ) : مانند: ايْلديْريْم = رعدو برق، آچيْق = باز، باليْق= ماهي، قيْز = دختر، يانيْق =سوخته.

دستوالعمل هاي ديگر:

شيوه نگارش (ك، گ، خ، ق، غ) : اين حروف به هم تبديل مي شوند. توجه فرمائيد: كلماتي كه آخر آن ها يكي از حروف ( ك، ق، خ) باشد، اگر كلمه يك هجائي باشد، با (خ، يا غ) نوشته مي شود، مثل:باغ، داغ، مئخ، چوْخ و.... و اگر چند هجائي باشد با (ق) نوشته مي شوند. مثل: قولاق، داياق، قوروق، شاپالاق و.... و اگر حرف (ق) بين دو مصوت قرار گيرد، به (غ) تبديل مي شود، مثل: اوْتاق- اوْتاغي، باليق- باليغي.

تشديد و نگارش آن: در زبان تركي تشديد وجود ندارد، ولي در بعض لهجه ها ملاحظه مي شود: دوقّوز = نُه، حامّال = حمال. اما بعضي از كلمات از دو بخش جداگانه تشكيل شده اند كه حرف آخر اولي و حرف اول دومي به صورت مشدد بيان مي شود كه داراي تشديد نيست و بايد بدون تشديد نوشته شود. مثل: سال، آل، وقتي با پسوند لانماق تركيب مي شوند به صورت زير در مي آيند: ساللانماق، آللانماق.

موفق باشيد. محمد عرب خدري