اشاره : هر شخصی حق سخن گفتن و تعلیم و تعلم بزبان مادری خویش را دارد و گرفتن این حق از وی و نابود سازی زبان وی، در حقیقت ظلمی فرهنگی و تاریخی به کل بشر است! و حقیقتاً، متذکر شدن قدرت زبانیِ زبان ترکی، وسیله ای برای برتری جویی نمی باشد. بلکه صرفاً برای اطلاع رسانی و طلب حق مسلم است و عمل به شفارش پیامبر(ص) ااکرم :

اوجا ساوچی و یالواجیمیز بؤیله بویورموش (پیامبر اکرم چنین فرمود) :

" تؤرک دیلینی اؤیره نین، چونکو اونلارین حاکمیتی چوخ اوزون سؤره جکدیر."

(زبان ترکی را یاد بگیرید، چراکه حکومت آنها بسیار طولانی خواهد بود. (نقل از دیوان لغات الترک محمود کاشغری)

مقدمه : مقدمتا به سخن حکیم و ادیب ترک علیشیر نوایی را خاطر نشان می کنیم كه گفتند: در محیطی که ترک ها و فارس ها در شرایط مساوی زندگی می کنند،  می بینی همه ترک ها حتی بی سوادهای آنها فارسی را یاد می گیرند، ولی فارس ها ( حتی با سوادهای آنها) نمی توانند ترکی را یاد بگیرند و به آن صحبت کنند. که این نشان دهنده اولا هوش و ذکاوت خدادادی ترک هاست، و دیگر اینکه زبان فارسی از قاعده خاصی تبعیت نمی کند و اگر کسی 30 درصد فارسی بداند می تواند با سر و هم بندی كلمات، گلیم خود را از آب بیرون بکشد. ولی اگر کسی کمتر از 60 درصد ترکی بداند نمی تواند به آن صحبت بکند. شاعر نامدار قرن 15 هجری علیشیر نوایی زمانی این حرف را زده است که بنا به قول خودش تمام ایران تحت حکومت ترک ها بسر می برده و زبان رسمی ایران ترکی بوده است. وی با دیدن عده ای شاعر جوان که بنا به ضعفشان در ادبیات ترکی به شعر سرایی در زبان فارسی پناه برده اند، ناراحت شده کتابی را در همین عنوان، یعنی برتری ادبی ترکی بر فارسی با عنوان " محاکمة اللغتین" می نگارد که این کتاب هم اکنون از گنجینه های ادبی ترکی به حساب می آید. وی که استاد بی چون و چرای ادبیات ترکی، عربی و فارسی است و در تمامی آنها آثار گرانبهایی به جای گذارده است، در کتاب مذکور صدها نمونه برای اثبات ادعای خود عرضه می دارد. دراین پست و پست بعدی نمونه هایی از برتریهای زبان ترکی را آورده ایم امید که مفید و مورد استفاده قرارگیرد. برای معلومات بیشتر به کتاب " محاکمة اللغتین" مراجعه بفرمایید.

گوشه ای از برتری های زبان ترکی :

(تورک دیلینین اوستونلیکله ری:)


1-فعل واجب الاداء درزبان ترکی:

فعل واجب الاداء در فارسی و عربی وجود ندارد و باید حتما از كلماتی همچون " باید " و " المفروض " و مانند آن استفاده کرد. به این فعل در ترکی " گرکلیلیک کیپی " گفته می شود:

یتیشملیییک: باید خودمان را برسانیم.

یئمه لیسن: باید بخوری

 2-فعل شرط درزبان ترکی:

فعل شرط در فارسی و حتی در عربی وجود ندارد. برعکس فعلهای شرط ترکی که از کاربردی ترین افعال است و ترك زبان را از استخدام حروف شرط بی نیاز می كند:

گلسه: اگر بیاید

ده سه: اگر بگوید

ایچسه: اگر بنوشد


3-فعل تمنی در زبان ترکی:

فعل تمنی ( ای کاش ...) در فارسی و حتی در عربی وجود ندارد. به این فعل در ترکی " دیلک" ویا "ایستک  کیپی " گفته می شود:


اولایدی: ای کاش می بود

قیزیل گول اولمایایدی: ای کاش گل سرخ نبود

سولمایایدی: ای کاش زرد نمی شد


4-قدرت مشتق سازی از کلمه در زبان ترکی:

قدرت مشتق سازی ازخود کلمه در عربی و ترکی بی نظیر است درحالیكه در زبان فارسی بسیار كم و ضعیف دیده می شود:

ایتی: تیز

ایتیلتمک: تیز کردن

ایتیله شمک: تیز شدن
-----------
دؤز: درست

دؤزه لمک: درست شدن

دؤزه لتمک: درست کردن

دؤزمک: به نظم درآوردن

دؤزولمک: به نظم کشیده شدن
-----------
ساری: زرد

سارالماق: به رنگ زرد درآمدن

سارالتماق: به رنگ زرد درآوردن
-----------
به زک: زینت

به زه مک: زینت کردن

به زنمک: مزین شدن


5-مشتق سازی تبدیل:دیگر شدن چیزی به چیز

مشتق سازی تبدیل شدن چیزی به چیز دیگر، مثل تبدیل شدن قلب انسان به سنگ در ترکی، ازدیگر مزیات این زبان درمشتق سازی است

داش: سنگ---» داشلاشماق: تبدیل به سنگ شدن.

کؤمور: زغال---» کؤمورلشمک: تبدیل به زغال شدن ( این با زغال شدن و یا سنگ شدن فرق دارد. به این حالت در عربی استحاله می گویند. و معادل ترکی آن: " داش اولدو" می باشد.(


6-ساختن فعل از ریشه اسم در زبان ترکی :

 ساختن فعل از ریشه اسم، همچون عربی اوج قدرت و شاهکار ادبی ترکی به حساب می آید:

یومورتا: تخم مرغ---» یومورتلاماق: تخم گذاشتن.

گؤنش: آفتاب---» گؤنش لنمک: حمام آفتاب گرفتن.

داش: سنگ---» داش لاماق: سنگ پرتاب کردن.

ال: دست---» اللمک: با دست ور رفتن، دست کاری کردن.

آیاق: پا---» آیاقلاماق: پایمال کردن---» آیاق لانماق: به پا خواستن، قیام کردن

7-فعل دو طرفه در زبان ترکی :

در ترکی فعلی وجود داردبنام فعل دو طرفه، یعنی گوینده و فاعل فعل در آنِ واحد، مفعول آن فعل هم محسوب می شود. به این فعل در ترکی " دؤنوشلو " فعل می گویند. مثل مزیَّن شدن  در فارسی که اصل آن از کلمه زُیّن در عربی گرفته شده است که معنای آن زینت شدن یك وسیله دیگری است. درحالیکه معنای کلمه " به زنمک" در ترکی زینت شدن به وسیله خود شخص است. الآن بعضی نمونه ها از این فعل بی معادل در فارسی:

اؤرتونمک: خود را پوشانیدن

یووونماق: خود را شستشو دادن

قوُ جونماق: از درد به خود پیچپدن


8-فعل متعدی در زبان ترکی:

متعدی کردن فعل در بسیاری ازافعال فارسی غیر ممکن است و باید از راههای دیگری استفاده کرد. ولی در ترکی همه افعال لازم را می توان از همان ریشه متعدی کرد:

کسمک ---» کستیرمک: بُریدن ---» بُراندن ( یعنی کس دیگری را به بریدن وادار کردن)


آلماق---» آلدیرماق: خریدن---» خَراندن! ( یعنی کس دیگری را به خریدن وادار کردن(

ساتماق---» ساتتیرماق: فروختن---» فروختاندن! ( یعنی کس دیگری را به فروختن وادار کردن)

یریمک---» یریتمک: راهاندن  رفتن---»  رفتاندن! ( یعنی کس دیگری را به راه رفتن وادار کردن)


 9-فعل امر در زبان ترکی :

فعل امر درفارسی تابع قاعده خاصی نیست و از ریشه فعل درست نمی شود. به نظر زبان شناسان بی قاعده بودن هر زبان نشانه ضعف و سستی آن زبان است. نمونه ها :

پختن---» پز! (خ---» ز تبدیل شده است)

رفتن---» رو! (ف---» و تبدیل شده است)

کردن---» کن! (د---» ن تبدیل شده است)

دیدن---» ببین! ( که اصلا از مصدر دیدن فعل امر ندارد.)

10-ظرافت های افعال ترکی:

بسیاری از ظرافت ها و فرق های ظریف در افعال ترکی وجود دارد که آنها را با زبان فارسی نمی توان بیان کرد. مثلا " قوُوماق " و " قوُوالاماق " هر دو در فارسی به معنای طرد کردن و دور کردن است. درحالیکه بین آنها فرق جزیی وجود دارد که ترکها در استعمال آن را لحاظ می کنند



نکته مهم: تمامی قواعد و مثالهای ذکر شده در حال حاضر در ترکی استعمال می شود. و اگر بعضی از آنها در ایران به فراموشی سپرده شده و جای آنرا کلمات فارسی گرفته است، این نتیجه استعمار فرهنگی دیگر زبان هاست. چرا که در ایران فرهنگستان و نظام خاصی برای یادگیری قواعد دستوری زبان اصلی ایرانیان (ترکی) وجود ندارد. پس ترکی به نفسه اشکالی ندارد و اشکال در مسلمانی ماست که مجال ذکر آنها نیست.

.....ادامه دارد......

تذکر: هرگونه برداشت و استفاده از مطالب این سایت بدون ذکر منبع مجاز نمی باشد.