در باره نوشتار زبان تركي: (گفتار هفتم)

يكي از حــوادث مهـــمي كه هر زبان معمولاً در مسير خود به آن برخورد مــــي كنـــــد تغيـــــير صداهـــاي كلــــمات يا در اصطـــلاح زبانشناسي " آسيميلاسيون " مي باشد. گاهي در تكلّم، يك صدا به صداي بعد از خود تغيـــــير مــــي يابــد و آن را شبـــيه يا همجنس خود مـــي نمايد مانند: گئديرلر = گئديللر (مي روند)، كه حرف (ر) به (ل) تبديل شده است، مندن = مننن (ازمن) كه حرف (د) به (ن) تبديل شده است.

بعضي مواقع يكي از دو صداي هم جنس به آواي غير همجنس تبديل مي شود كه اين تبديل صدا را در اصطلاح زباشناسي "ديسيميلاسيون" مي گويند مانند: قررمك = قرلمك (سياه شدن)، ضرر = ضرل و بعضي مواقع صدا ها جا هاي خود را عوض مي كنند مثل: اؤگرنمك = اؤرگنمك (يادگرفتن)، توْپراق = توْرپاق (خاك انبوه)، گاهي هم صدا يا صداهايي از كلمه حذف مي شود مانند: اوْغلان = اوْلان (پسر)، جعفر = جفر.

حال به نمــــونه هايي از اين تغيـــيرات و تبديلات و حذف و يا تعويض مكان صدا هاي كلمات دقت كنيد:

دؤگمك = دؤيمك (كوبيدن)، آياق = آياخ (قدم)، تاووق = توْووق (مرغ)، ايلان = ييلان (مار)، ايگيت = ايگيد (جوانمرد)، اگري = اه يري (كج)، ناخوش = نوخوش (مريض)، ياتسي = ياستي (پهن)، كؤپرو = كؤرپو (پل)، بــورون = بــورن (دماغه – بيني)، بؤيوك = بــيك = به ي (بزرگ). گئد ميش ايدي = گئت ميشيدي (رفته بود)، كۆل = كيل (خاكستر)، گئتمك = گئدمك (رفتن)، فرنگيس = فرنگيز (از نام هاي دختران)، سارارماق = سارالماق (زردشدن)، دنگيز = چنگيز (دريا)، دامديرماق = داميزديرماق (چكاندن).


نویسنده: محمد عرب خدری

منبع: کتاب نگارش ترکی قاشقایی تالیف استاد امرالله رحیمی مردانی