اشاره : مطالبی جالب و نادر در مورد ترکها را از منابع معتبر آورده ایم امید که مورد توجه قرار گیرد.

طبق تقسیم بندی متخصصان زبان شناس، کل زبانهای دنیا در سه شاخه تقسیم بندی می شوند

1- زبانهای التصاقی که تمام زبان های مربوط به خانواده  ترکی در این شاخه قرار دارند

2- زبان های تحلیلی: مثل زبان عربی (فارسی هم در این شاخه قرار می گیرد)

3- زبانهای هجایی : مثل زبان چینی

 (زبان ترکی و لهجه های آن –دکتر جواد هیئت ص 25)

حال باتوجه به این تقسیم بندی و با توجه به اسناد تاریخی و علمی به بررسی نوع زبان اقوام ساکن در آذربایجان می پردازیم:

طبق تحقیقات هومئل زبان های ایلام و سومر از یک پایه و جزو زبان های اورال –آلتایی (التصافی ) می باشد (سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی – جواد هیئت-ص21)

زبانهای هوری و لولوبی نیز نه تحلیلی بوده نه هجایی بلکه جزو زبان های التصاقی می باشند ( تاریخ ماد- دیاکونوف-ص101)

همچنین طبق نظریه ماراک دئمیکین زبان کاسسی ها، ایلامی ها، قوتتی ها، مادها و ماننا ها نیز التصاقی بوده , بان های قوتتی و لولوبی ها همانند بوده و با زبان های اورارتو و هوری خویشاوند می باشد. ( تاریخ ماد- دیاکونوف-ص99)

همچنین اپرت باستان شناس فرانسوی نیز بر آلتائیک بودن زبان مادها اشاره می کند. در جایی دیگر دیاکونوف می نویسد: زبان اشکانیان نیز همانند زبان مادها و از خانواده ی زبان های التصاقی بوده که در صورت مقایسه تحقیقات اپرت و دیاکونوف می توان به ترک بودن اشکانیان نیز پی برد. بدین ترتیب است که از 7000 سال تا 2500 سال قبل یعنی مدت 4500 سال بطور مطلق در منطقه جغرافیایی آذربایجان تنها و تنها اقوام التصاقی زبان (تورک) زندگی و حکومت کرده اند. در زمان هخامنشیان آذربایجان در مقابل آریایی ها سرفرود نیاورده و تا سرنگونی این حکومت تمام فرهنگ و آداب و سنن خود را حفظ کرده و در تایید گفته بالا می توان به کشته شدن کوروش شاه هخامنشیان توسط ملکه آذربایجان (تومروس ) اشاره کرد (تاریخ دیرین ترکان ایران - ص 637)

در زمان سلوکیان نیز کل آذربایجان مستقل از حکومت سلوکیان بوده و اسکندر نتوانست آذربایجان را به تصرف در آورد. (اشکانیان – دیاکونوف ص8)  دراین مورد استرابو جغرافیدان یونانی می نویسد: در زمان حمله اسکندر سرداری بنام آتوروپات آذربایجان را از چنگ اندازی اسکندر محفوظ نگه داشت (تاریخ ارومیه- احمد کاویانپور ص 55و54)

در زمان ساسانیان نیز آذربایجان مستقل بوده و حتی بعد از شاپور دوم ساسانیان با هیتی ها (هیاطله) پیمان اتحاد بستند تا در شمال غرب با روم بجنگند (تاریخ اجتماعی ایران – مرتضی راوندی ص 616-611).

بعد از اسلام نیز ترکان اغوز که شمشیر اسلام نامیده می شده اند، در آذربایجان حکومت قدرتمندی بنا کرده و با ملازگرد مبارزه کردند و توسط آلپ ارسلان ضربه سنگینی به آنها وارد آوردند. بعد از اغوزها نیز حکومت هایی که در آذربایجان و گاهی در مناطقی از ایران حکومت می کرده اند. از جمله غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، اتابکان، تاتارها، آغ قویونلوها، قره قویونلوها، صفویان، افشاریان و قاجارها تماما تورک ( یعنی التصاقی زبان ) بوده اند.

در مورد ترکی بودن زبان مردم آذربایجان  اسناد و مدارک بسیاری موجود است. مثلا دیونیوس پریگت جغرافی نگار و شاعر یونانی سده ی چهار میلادی ترک زبانان را ساکنان اصلی این منطقه می داند و نیز محمد عوفی در ذکر خلافت عمربن عبدالعزیز که از سال 99 تا 101 هجری ادامه داشت، از قیام بیست هزار ترک آذربایجانی سخن می گوید.

همچنین اخبار موثّق عبیدبن شریعه جرهومی که شخص معمّر و محترم در دربار اموی بوده در حضور معاویه سخن می گوید: آذربایجان از سرزمین ترکان بوده و این خبر را طبری و به نقل از بلعمی و حمزه اصفهانی و ابن اثیر در کتاب های بلعمی، تاریخ طبری، تاریخ پیامبران و الکامل گزارش کرده اند که از متون معتبر اسلامی بشمار می آیند.

از دیگر محققانی که آذربایجان را بعنوان سرزمین ترک ها نام می برند می توان : ژ.اوپر، هومئل، ا.م.محمداوف، ت. حاجی یف، گ. ملیکشویلی، ع. دمیرچی زاده، تیمور پیر هاشمی، یامپولسکی، ی.ک. یوسف اوف، یومینوس، وروشل گوگازیان، زکی ولید دوغان، پروفسور زهتابی و ... نام برد.

دراین میان بهتر است به نظر یامپولسکی نیز اشاره کرد که می گوید: ترک ها در اطراف دریاچه اورمیه زندگی می کنند و آشوریها آنها را توروک ( یامون توروک به معنی ترک های نیرومند) نام برده اند. و در سنگ نوشته های اورارتویی هم سخن از قومی بنام توریخی رفته که در آذربایجان می زیستند. ( اوایل هزاره ی قبل از میلاد ) و می گوید توروک ها یا توریخی ها همان ترک ها هستند. بهرحال ترک بودن ملت آذربایجان از هزاران سال قبل بر همه کس مسلّم است جز کور دلان (؟) و دانشمندان و محققان فرزانه ...! ای اعتقاد دارند که ترک ها زبانشون پهلوی بوده و بعد ازحمله مغول ها تورک شده اند. یعنی عزیزان مغول ما از چین تا اروپای غربی دستشون بود فقط توانستند آذربایجان فلک زده رو تورک بکنند!!