نوشتار زبان تركي (16)
نوشتار زبان تركي (16)
در باره نوشتار زبان تركي (گفتار شانزدهم(
انواع كلمه:
كلمات تركي بر سه نوع هستند: ساده، مركّب، و پسوندي:
1) كلمات ساده: كلماتي هستند كه هميشه و در همه جاي جمله ثابت مي مانند و يك معني بيشتر ندارند و اغلب «تك هجايي» هستند، هر چند كلماتي چند هجايي هم وجود دارند كه جزء كلمات ساده محسوب مي گردند و بعضي از آنها به خاطر قديمي بودن يا عدم آشنايي مؤلف با آنها غير قابل تجزيه به نظر مي رسند، كلماتي چون:
ديل (زبان)، باش (سر)، آنا (مادر)، آتا (پدر)، قيچ (پا)، ال (دست)، قوْل (بازو)، اوْتوز (سي). از كلمات ساده محسوب مي شوند.
2) كلمات مركّب: كلماتي را گويند كه از دو يا چند كلمه ساده يا ريشه (كؤك) درست شده باشند، اين كلمات به شكل هاي زير با هم تركيب مي شوند:
الف ) ممــــكن است از دو ريشـــــه درست شــده باشند، مثل: چاقّال (چاق + دال) به معني شغال (ناحيه كمر و پشت شغال چاق تر به نظر مي رسد)، خـــوْرﯙز (خـــور به معنــي گل آتش يا خورشيد + اﯙز به معني صورت)، يعني آتشين چهره (خروس) ...
ب ) ممكن است از دو كلمه ساده تركيب شده باشند: اوزون قويروق (دم دراز)، گؤزو گؤي ( چشم آبي)، قره باغ، حسنعلي خان و ...
ج ) از تركيـــــب كلمــــات مترادف (هم معني) يا مرتبط درست شده باشند: يوْرغان – دؤشك (لحاف و تشك)، ال – اياق (دست و پا)، آرواد – اوشاق (زن وبچه) و ...
د ) از تركيب كلمــــات تكـــراري درســت شده باشند: تئز – تئز (زود- زود، به سرعت)، آز – آز (كم-كم)، اؤز به اؤز (روبه رو) و ...
ه ) از تركيب كلمات متضاد به وجود آمده باشند: گئجه - ﮔﯚﻧﯚز (شب و روز)، آغ – قره (سفيد سياه)، اوخاري آشاغي (بالا و پايين)، و ...
3 ) پسوندي: كلماتي را گويند كه از يك بن (كؤك) و پسوند يا پسوند هـــايي تشكيـــل شــده باشنــــــد، مثـل: قوللوق (خدمت)، آتلـــي (سواره)، قاشيــق (ظرف ابرو مانند، قاشق)، قاريشيق (مخلوط)، و ...
(در مورد پسوند ها در گفتار هاي آتي به صورت مفصل صحبت خواهد شد.)
نویسنده محمد عرب خدری
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند.