محمد عرب خدری :

اگر به اين جمله ساده: «پدرم به من نان مي ­دهد» دقت كنيد خواهيد ديد كه اين جمله فارسي در همه جاي ايران به همين شكل نوشته مي­ شود، امّا اگر بخواهيم همين جمله را در لهجه هـــاي مختلف فـــارسي بنويسيم به اين شكلها نوشته مي­ شود:

«پدرم به من نون مي­ده»، «پدرم امو نون مي­ده»، «بوم امو نون ايده»، «بووام امو نون ايده» و ... .

جمله «پدرم به من نان مي­ دهد» را يك جمله نوشتاري (ادبي) و جمله هاي ديگر را جملات شفاهي (گفتاري) مي­ گويند، در زبان تركي هم همين جمله را به صورت: «آتام منه چؤره­ ك وئرير»، مي­ نويسند و امّــا در لهـــجه هاي مختلف به اشكال متفاوت بيان مي­ شود كه همگي لهجه «زبان گفتاري» شمرده مي­ شوند: «آتام منه چؤره­ ي وئره­ دي»، «آتـــام منه چـــؤره ­ك وئــرييوْر»،«آتم منه چؤره­ ي وئره­ دي»، «بووام منه چؤره­ ك وئرير»، و ...

و به طور كلي مي توان گفت كه تمام زبانها به دو قسمت گفتاري و نوشتاري تقسيم مي­ شوند.

به درستي معلوم نيست كه انسان از چه زماني سخن گفتن را ياد گرفته است، امّا مي­ توان گفت از زمان ناطق شدن انسان تا هنـــگام نوشتن زبان او هــــزاران سال طـول كشيده است. بنابراين مي­ توان گفت كه زبان گفتاري بسيار قديمي تر از زبان نوشتاري است.

طبيعي است كه پايه هاي زبان نوشتاري بر زبان گفتاري بنا شده است، در عين حال كه زبان گفتاري و زبان نوشتاري با هم ارتباط تنگاتنگي دارند، تفاوت هاي عمده اي نيز در بين آنها ديده مي­ شود. اين تفاوت ها در همه دنيا وجود دارد.

بعضي از اين تفاوت هاي عمده زبان گفتاري و نوشتاري را مي ­توان چنين خلاصه كرد:

1 – در زبان گفتاري اصول دستور زبان رعايت نمي­ شود. يعني ترتيب اجزاي اصلي جمله (فعل، فاعل، مفعول و...) از لحاظ دستوري به­ هم مي ­ريزد.

2 – در زبان گفتاري بر خلاف زبان نوشتاري جملات كوتاه است.

3 – در زبان گفتاري يك كلمه شكل­ هاي مختلف دارد، امّا در زبان نوشتاري معمولا يك شكل بيشتر نيست، مثـلا: در تركي مصدر « نشستن » را « اوْتورماق » مي­ نويسند، امّــا در لهـــــجه هاي مختلف تركي « زبان گفتاري » به صورت هاي « اوْتورمك »، « اتورو­ك »، « اتوردوق »، « اتورديك »، « اتورماق » نيز تلفظ مي ­شود.

4 – گروه هاي خاصي از كلمات در حوزه زبان گفتاري قرار مي­ گيرند و معمولا نوشته نمي­ شوند، مثل: كلمات مستهجن و اصطلاحات محلي. در صورتيكه اصطلاحات و واژه هاي علمي، سياسي، فلسفي و ... در محدوه زبان نوشتاري قرار مي­ گيرند.

5 – تعداد اصوات زبان گفتاري بيش از زبان نوشتاري است.

6 – فراگيري زبان گفتاري از بدو تولد كودك و از طريق خانواده است، امّا محل فراگيري زبان نوشتاري مدرسه است، بنابر­اين افراد بيسواد با زبان نوشتاري كمتر آشنايي دارند.

(سالاریان : از نظر یونسکو هرکس که نتواند بزبان مادری خود بخواند و بنویسد بی سواد محسود می شود!)

چون زبان نوشتاري تركي در مدرسه آموزش داده نمي­ شود، لذا براي خواننده و شنونده تا حدودي مشكل و دير­ آشنا مي­ نمايد.

همانطوركه زبان نوشتاري ادبيات فارسي را نمي توانيم زبان مخصوص يكي از شهر ها يا استان هاي ايران بدانيم، زبان نوشتاري تركي را نيز نمي­ توان مخصوص محل خاصي دانست. اين زبان قوانين ويژه اي دارد و زبان نوشتاري طبق آن قوانين نوشته مي ­شود، لـــذا اين قوانين را در ذيل مي­ آوريم، امـــيد است مورد توجه و استفاده قرار­گيرد.

ادامه در وبلاگ بهاریه با لینگ زیر:

http://arabkhedri.blogfa.com