زبان و ادبیات ترکان خراسان

گزارش گلگشت دوستانه غلامان – سوخسو رحیمی همراه با مصاحبه با شاعرجوان خوش ذوق ترک خراسان جناب روح ال...مجرد

درتاریخ 24/01/91 و 25/01/91 گلگشت دوستانه ای به غلامان و سوخسو رحیمی به سرپرستی جناب صفر رحیمی داشتیم. ضمن انجام کوه پیمایی و آشنایی باطبیعت خوش آب و هوای منطقه و انجام ورزش و گردش علمی با راهنمایی و با استفاده وبلاگ جناب فتح ال... قدرتی مصاحبه با شاعرجوان خوش ذوق ترک خراسان جناب روح ال...مجرد ساکن روستای غلامان داشتیم . روستای غلامان درحدود ۱۴۰ کیلومتری شمال غربی بجنورد درخراسان شمالی و دربخش راز و جرگلان قراردارد. دراین پست علاوه مصاحبه نمونه ای از اشعار و ضرب المثل های ترکی مردمان این منطقه را دراین پست درنظرگرفته ایم امید است مورد پسند قرارگیرد.

 

پارک جنگلی گوینیک

آثار باستانی و تاریخی غلامان:

 1.مقبره امامزاده نبی(ع):

۲. محوطه ارگ پایین

۳. ارگ بالا

۴. برج های نگهبانی روستا

۵.«ارگ صلصال(آلمادوشن)»

غلامان

 وجود تنوع فرهنگی و قومیت های مختلف در دهستان غلامان:

زبان اصلی مردمان غلامان ترکی است و دهستان ها غلامان و جرگلان علاوه بر وجود قوميت هاي ترك ، تركمن ، تات قوميت كرد را نيز درخود جاي داده است .  

 

مصاحبه باشاعر ترک خراسان جناب مجرد ساکن غلامان

لطفا ابتدا خودتان را معرفی نماید؟

روح الله مجرد هستم متولد 1358  – زادگاهم غلامان درخراسان شمالی است سرزميني كه هر جاي دنيا باشم خاكش را به زر ناب ترجيح مي دهم.

چگونگي علاقه و پرداختن به شعر و شاعري رابرايمان توضيح دهيد.

به قول شاعر «عشق آمدني بود نه آموختني» علاقه به هر هنري دروجود بشر ذاتي است كه درطول زمان و پرورش صحيح مي توان آن را به مراتب عالي رساند. ياد دارم دردوران راهنمائي هر شعري كه از راديو و تلوزيون پخش مي شد، و بسيار برايم دلنشين بودند دردفتري يادداشت مي كردم. كم كم پيشرفت كرده و دردوران دبيرستان با آشنائي و مطالعة كتاب عروض و قافيه عيوب شعرها را برطرف كردم .

استاد و راهنمايي داشتيد؟ خير

غير از شعر به چه هنرديگري علاقه منديد؟

 علاقة وافري به موسيقي سنتي دارم.

با اين علاقه چه قدر پيشرفت كاري داشتيد؟ هيچ چرا؟ 

 فقر امكانات. اين محدوديتها باعث شده تا درآرزوي مجالس قهوه خانه اي همراه با اهل شعر و موسيقي بمانم افسوس و هزار افسوس.

كتب كدام شعرا را مطالعه و كدام قالب شعري را بيشتر مي پسنديد؟

كتب همة شعراي ادب كهن رامطالعه مي كنم و قالب غزل را بيشتر مي پسندم.

چند كتاب نوشته و چاپ كرده ايد؟

يك كتاب به نام فرياد خاموشي كه سال 83چاپ كردم و دومين كتابم يعني كلاغ سياه درنوبت چاپ است و سومين كتاب اشعار تركي است كه هم اكنون بهترين دل مشغولي من دراوقات فراغت سرايش آن است .

چرا اشعار تركي را چاپ نمي كنيد؟

 هنوز تعداد ابياتش براي چاپ به حد نصاب نرسيده. درمورد موضوعات كتب تان بيشتر توضيح دهيد. اولي مقداري اشعار فارسي است كه بيشتر در قالب غزل است. دومي اشعار طنزي است دربيان مسائل و مشكلات روزمرة زندگي كه درجامعه مشهود بوده و ما همه با آن دست درگريبانيم مثل گراني،پارتي بازي،رياكاري،سهل انگاري درادارات و....

درمورد اشعار تركي بيشتر توضيح دهيد. 

چون زبان مادری ما ترکی خراسانی است و درلهجة ما محدوديتهايي وجود دارد كه سرودن شعر را در اوزان عروضي بامشكل مواجه مي كند، ناگزير به لهجةشيرين آذربايجانی روي آوردم . هم لهجه اي است شيرين و هم اينكه مطالعه من درآثار شعراي آذربايجانی است. درپيش گفتار اشعار تركي نوشته ام كه افتخار ما زبان تركي است و لهجه مهم نبوده و نمي تواند زبان تركي را كه درمناطق مختلف بدان صحبت مي شود هركدام را زباني مستقل معرفي كند.

بيشتراشعار كدام شاعر را مد نظر داريد؟

 همة شعراي ترك، چه درايران و خارج از مرزها درباكو، قفقاز و..را دوست دارم ولي استاد و مراد من علي آقا محمد قلي اوغلو اسكندراف متخلص به واحد يا واحيد ازشعراي باكو است. چنان شيفتة اشعارش شده ام كه دوست دارم هر جا مي روم ديوانش هم كنارم باشد.

كدام زبان را ترجيح مي دهيد؟

 مسلما زبان مادري ام ترکی خراسانی. من ازموقعي كه به سرودن اشعار تركي پرداختم ميل و رغبتم به سرودن اشعار فارسي بسيار تنزل كرده است. دوست دارم مجالسي برپا گردد تا طعم شيرين اشعار تركي را به مذاق هم شهريان ترکم بچشانم.

درمجالس شب شعر كه درخارج ازغلامان برگزار مي شود شركت مي كنيد؟  

درهيچ مجلسي و شب شعري شركت نمي كنم. درعالم خوش شعر تنها سير مي كنم.

چرا؟ چون اين مجالس اتو كشيده و رسمي با مذاق و حال و هواي درويشي و قهوه خانه اي من ناسازگاراست.

فكر نمي كنيد شركت دراين مجالس باعث پيشرفت يا حداقل حمايت ارگاني از شما گردد؟ 

 فكر مي كنم همين طور است. بي گمان من كوتاهي كرده ام و سعي درجبران آن دارم. به قول عقلا حق گرفتني است نه دادني. با گوشه نشيني حق كسي در كف دستش گذاشته نمي شود . مخصوصا ما روستائيان كه حقوقمان هميشه پايمال كوتاه كاري مسئولين شده و می شود.

 اولین نمونه اشعار ترکی روستای غلامان درفراق گرماب:

دراینجا اشعاری ترکی از اولین نمونه های سرایش شعر ترکی از ترکهای خراسان واقع روستای علامان را که درفراق گرماب محل سکونت قبلیشان سروده شده و سراینده آن نامشخص است برایتان درنظر گرفته ایم امید مورد قبول افتد:

 همـّــه داغدان بـــلند میسـنووینگ داغی/ گرمووینــگ کوچه سی قلقلووینگ باغـی

گرمـــودان ، اتـه یه اوچ یاقــــاچ یولدی/سووموز کسـیـلیب زراعـت میز سوولـدی

یاقشی یاقشی یورد لارمـوز اوروسـا قالدی /ظالم سلــاّت توکــــولدی گـ رمو داغلدی

آق اویلر ظــــالم ســــــلّاتا قـــــالــدی / قــرلـشمیینگ یوردی برینـگ جان لاروم

گرمـــووینگ کوچـه سـی بلــی بلی دی / گـــرمووینگ قــیـزلری تـــرمه شالّی دی

گرمـــووینگ جـاییلی اوچ یـوز الّـی دی / قــرلشمییــگ یوردی برینـگ جان لاروم

چنارینـــگ تیینــده جنــگش قــورولدی / یـــر یـرینــدن ال قـــــرآنـا وورولـــدی

فـــیروزه مــــرگنینگ ده بیره  ورولــدی / قرلشمیینگ یوردی برینگ جان لاروم

بــیـزم یــوردو مـــوزدا یــوردلار کنـاری / بـــــیزم یـــورد ومـــوزدا اکـــیلن ناری

امــــــام محــمد ینــگ قوشــــا چناری / قرلشمیینگ یوردی برینگ جان لاروم

نـه دی اولــدی بوجـــور تقـدیر یازولدی / ایـــنـدی بیلــدیم الـیم یـاردان اوزولدی

حـــق دن بویـــوردی گـــرمـو داغولدی / قــرلشمیینگ یوردی برینگ جان لاروم

 چند ضرب المثل ترکی منطقه غلامان

دراینجا چندد ضرب المثل ترکی مردمان غلامان را برایتان درنظر گرفته ایم:

*يَتِم اُقلانه بِيجَردِم ، آقزه بُرنُم داغلانده، يَتِم اُوغلاغه بِيجَردِم آقزه بُرنُم ياقلانده

پسر یتیم و سرپرست شدم آخرش دماغ و دهانمان سوخت،بره یتیم و سرپرست شدم دماغ و دهانمان روغنی شد

*اَللَن آچُولان اِيشِه نَمِي تاشليَنگ دِيشَ

گره ای که با دست میشه چرا با دندون باز میکنی

*زَمَانَه دُور زَمَانَه ، اِشَّي آرپا يِمَس، آت زار دِه سامانَ

عجب زمانه ایست خر جو نمی خوره و اسب در غم نداشتن کاه می سوزه

*ناكِس دَن قَرض اَدمَه ، قَرض اَددِنگ خَرج اَدمَ

اولا از ناکس قرض نگیر و اگه قرض کردی خرج نکن

* زَر قَدرِنِه زَرگَر بِلَر ، نَه هَر آهنگر

قدر هر کاری رو کاردان خود کار میدونه نه هر نابه کاری

* دِرمانچِه نَمَه يامان اُولسا ، تُوزا سِنِه آلار

آسیابان هر چقدر هم که زرنگ باشه فقط می تونه سهم خودشو برداره

* چُوپانِنِگ رايِه اُولسا غَيَنِنِگ بَلَندِندَه تَكَدَن سُوت ساقار

هر کسی اراده به کاری بکنه می تونه

* تامّان سِز ،‌دُوز يِرتِقَ گُولَر

بی شلوار به شلوار پاره میخنده

* آت بِلَر مِيدانِ قَدرِنِه ، اِشَّيَه مِيدان ياراشماس

اسب قدرمیدونه میدونه به خر میدان زیادشه

* قَرَه قازانا ياخُون دُورسانگ ، قَرَسِه سَنَيَم ياپُوشار

پیش سیاهی وایسی خودتم سیاه میشی

* حَلال ذات دان اُوچ گُون وَفا حَرام ذات دان نَه وَفا

مال حلال وفا دارد و مال حرام بی وفاست

* اَل اَلِه يُوآر ، اَل دُولانار ، اُوزُه يُوآر

دست به دست بدی هر مشکلی باز میشه

* قِزِل قاپِلِه يَم اُولسانگ ، ياقاچ قاپِيَه ، اِيشِنگ دُوشَر

هر چقدر هم پولدار باشی به بی پول کارت میفته

 * سِيل گَترَن ذاتِه سِيل آپارار

باد آورده را باد می برد

* يُول بولونار ، گَپ بُولُونماس

واسه زن ها راه تموم می شه اما حرف تموم نمیشه.

 درپايان اگر صحبتی با ترکهای خراسان دارید بفرمایید.

 آرزوي موفقيت براي همه هنرمندان و مستعدين روستايي دارم. واز جوانان هم شهريم تمنا دارم در مجالس شب شعري كه از طرف انجمن پيك باران درغلامان برگزار مي شود هر پرشورتر شركت نمايند و نسبت به اين محافل ادبي بي تفاوت نباشند.