تحلیل شب های فرهنگی قوم ترک و ترکمن خراسان شمالی 

نویسنده :  محمودرضا صدقی (با تلخیص و اختصار)

چهار شب پیاپی (06/05/94 الی 09/05/94)، مردم بجنورد، شاهد برگزاری مراسمی متنوع ، بدیع و پربار و پر حضور در سالن گلشن فرهنگ و ارشاد بجنورد بودند .

تمامی چهار شب، از ابتدا تا انتهای برنامه ها را به همراه خانواده در سالن گلشن حضور داشتم، نکاتی چند پیرامون این رخداد کم سابقه و قابل تقدیر فرهنگی، از نگاه یک ناظر، شاهد و گزارشگر همشهری و علاقمند به تاریخ و فرهنگ همه ی قومیت های این اقلیم به نظرم رسید که به عرض می رسانم :

الف : سپاسگزاری می کنم از فرد یا جمعی که پیشنهاد دهنده ی چنین برنامه ی خوب و متنوعی بودند، همچنین تقدیر و تشکر دارم از تمامی دست اندرکاران برنامه ریزی، اجرائی و متولیان این برنامه ها در اداره ی فرهنگ و ارشاد و  مدیریت و اعضای ستاد برگزاری و نیز نمایندگان اقوام چهارگانه حاضر درستاد برگزاری  و عوامل و دستیاران اجرائی و تدارکاتی گروه های قومی و همچنین کلیه عزیزان و سرورانی که با قبول زحمت، قدم همت گذاردند و با اجرای برنامه های متنوع، سخنرانی، شعرخوانی، طراحی، نوازندگی و اجرای موسیقی های محلی و مقامی و ترکی و ... محتوای فرهنگی و معنوی این برنامه ها را شکل و هویت بخشیدند.

ب : تفکیک برنامه ها بر مبنای اختصاص یک شب به هر قومیت و فرهنگ، نوعی حس رقابت و تلاش مثبت برای ابراز و نمایش شور و هیجان دوستداران هر فرهنگ و قومیتی را دامن زده و ناخواسته به رقابت و وزن کشی عده وعَده هر قومیتی منجر شده بود. در چنین فضا و شرائطی، طبیعی است که امارحضور و مشارکت مردم در استقبال از هر برنامه ای می توانست شاخصه ای برای ارزیابی اعتبار، علاقمندی و کیفیت و محتوای برنامه های هر قومیتی باشد.  

ج : رعایت نظم و هماهنگی در اجرای برنامه ها :  

- نظم و هماهنگی در اجرای برنامه ی ترکمنی نیز همانند ترکها مشهود بود، آنها نیز از یک مجری زن با لباس زیبای ترکمنی درکنار اقای رهنما شاعر و مجری ترکمن بهره می گرفتند. تات ها برنامه ها را با نیم ساعت تاخیر شروع کردند و این خود حکایت از ناهماهنگی در طول اجرای برنامه را داشت، درکنار مجری خوب اقای ولی زاده  علیرغم شخصیت فرهیخته و توانمند اقای صالحی، شایسته بود ترجیحا، از یک مجری خانم و مسلط به گویش تاتی استفاده می کردند.

- ترک ها گرچه از مزیت وجود مجری زن بی بهره بودند و از این نکته ی ظریف غفلت داشتند، اما مجری گری خوب اقای مهنانی و همکاری و مساعدت هنرمندانه ی اقای جمشید داورپناه و حسن فدائی در قواره و فرم بخشی گری، و با نواختن گاه و بیگاه نغمه های  دو تار به همراه دایره، این کمبود و نقیصه را جبران می کرد، توضیحات بعضا، غیر ضروری مجریان و نیز اوقات پرت میان برنامه ها، مجموعا فرصت های گرانبهائی را از تایم برنامه هدر می داد. 

د : محتوی و کیفیت برنامه ها : ترک ها برنامه های خود را با ساز و دهل و نمایش طبق کشی های مرسوم در عروسی های قدیمی در بجنورد آغاز کردند و این خود نشان از شروع برنامه ای شاد و متنوع و مردم پسند بود، ملودی اهنگ های شاد ترکی و بویژه بهره مندی از گروه نوازندگان درگزی که با اجرای زیبا و پرشور خود از ترانه های دیر اشنای " کیشکنه قزی " اینجا و ترانه فولکلوریک " یاریار " اینجا دیگری، خاطرات زیبائی از جشن ها و عروسی های پیشین را در یادها زنده کرد. مراسم نار زدن و شاباش ریختن روی سر عروس و جمعیت هم بر شور و نشاط مراسم می افزود. اجرای مراسم شعر خوانی توسط خانم سوسن قاسم ابادی و اقایان سراج اکبری، امین حکیم شفائی و محمدرضا حیدرزاده و محمد عرب خدری در فواصل برنامه انتخاب هوشمندانه ای بود.

حضور متواضعانه ی جناب حیدر زاده و اجرای شعر ترکی خاطره انگیز و امیخته با طنز و با مضمون بازی ها و سرگرمی های قدیم بجنورد، حکایت از حال و هوای دیگری داشت، اقدام  پسندیده برنامه ریزان گروه ترکی در دعوت از اقای حیدرزاده؛ قابل تقدیر است، اقای امین شفائی هم شعری با مضمون طنز را انتخاب کرده بود ، جناب سراج اکبری هم بخشی از منظومه ی زیبای " یاد اولسن "را اجرا نمود. جناب آقای محمد عرب خدری شعری زیبا که نظیره ای بر « حیدربابا » بود در توصیف درگز این دیار همیشه سرسبز با مردم دلاورش خواندند.  

 

ابتکار اول و جالب در اجرای لالائی خوانی ترکی توسط خانم حیدرزاده  و همراهی دو تار جمشید داورپناه و همخوانی پشت صحنه با این بانو در کنار گهواره ی معلق در فضا، درنوع خود بدیع و دیدنی بود. 

 

دومین ابتکار بدیع ترکها، رونمائی از لباس های سنتی بانوان ترک در گذشته ی این اقلیم بود که با طراحی و کار هنرمندانه ی سرکارخانم حریری، در تن پوش دو بانو به عنوان مدل به نمایش گذاشته شد. شناخت درست و دقیق از ذوق و سلیقه ی حضار برای اجرای اهنگ ها و ملودی های شاد و بهره گیری دو باره از گروه موسیقی درگزی و نوای شور انگیز قارمان (آکاردئون) از مزیت های قوم ترک در میخکوب کردن حضار در صندلی های خود و همراه ساختن انها تا پایان برنامه ها بود.  

سومین ابتکارآنها, اجرای موسیقی و ترانه خوانی هنرمند انه و نوآورانه ی، نوازنده و خواننده ی چیره دست جناب راشد درتومی با صوت داوودی و تحریر های زیبای خود که با استقبال و تشویق خوب مردم همراه بود بر شور و گرمی مجلس می افزود.  

چهارمین ابتکار ترکها, در پایان مراسم نیز با اجرای مراسم عروس کشی و سنت قدیمی طشت زنی (کوبی ) زیر پای عروس و همراهی آنها با ساز و دهل تا در خروجی سالن، پایان مراسم و خاطره ی یک شب خوش و به یاد ماندنی را به همراه داشت . 

متن کامل این گزارش تحلیلی : اینجا