طوایفی از ایل بزرگ ترکان افشار در خراسان
بهمن رنجبران :

آقای دکتر نوایی نیز در کتاب خود می‏نویسد: نادر از قبیلهء افشار و از تیره قرقلو بود. افشار (اوشار) طایفه ‏ای صحرا نشین می باشد. این قوم که علی الظاهر در ضمن استیلای مغول به ایران آمد و در این‏ سر زمین جا گرفت، مرکز اصلیشان در آذربایجان غربی بود؛ ولی قسمتی از آنان را شاه اسماعیل صفوی به شمال خراسان در حدود ابیورد کوچ داد تا در برابر ازبکان سدی‏ استوار باشند. زبان این طایفه، ترکی بود و محل قشلاقشان در حوالی دستگرد و درگز بود.

از طوایف قدیمی ایل افشار كه در نواحی درگز و كلات اسكان گزیده‌اند، طوایف :  قرخلو، استاجلو، سرورلو، پاپالو، كوسه احمدلو، چاپشلو، قاسملو،گندزلو، ابرلو، اجرلو، قراباشلو، اینانلو، بكشلو و الیلو می باشند که دراستان خراسان به ویژه در محدوده شهرستان درگز زندگی می‌كنند.


ایل افشار در تمام ایران پراکنده اند ولی عمده ترین، خالص ترین و نژاده ترین آنان در شمال استان خراسان زندگی می‌کنند و در خراسان بزرگ از ترکمان جدا شده خود را ترک می خوانند.

آقای توحدی در صفحه 331 - 330 جلد سوم کتاب " حرکت تاریخی کرد به خراسان " در قسمت فرمانروایان ابیورد و کلات و لایین، طایفه های جلایر و افشار و چاپشلو را ترک دانسته و در مورد آنان و محل اسکانشان (کلات و درگز ) چنین نوشته است : کلات و سرخس و ابیورد و نسا ( بین درگز کنونی و عشق آباد شوروی) در روزگار باستان از نواحی مرزی ایران و توران بشمار می رفته اند .
در قرن چهارم هجری تورانیان ( ترکان غزنوی و سلجوقیان و غزان ) به ترتیب تاریخ از رود جیحون گذشته و با استفاده از عدم فرماندهی واحد ایرانیان نواحی سرخس و ابیورد و کلات و درگز و سرتاسر خراسان و سپس ایران را به تصرف خویش در آوردند .

در سال 617 قمری مغول ها و بدنبال آن تیمور بر این نواحی و سرتاسر ایران مسلط شدند. از دوره تیمور به بعد جای پای ترکان جانی قربانی را در کلات و ابیورد می یابیم و حکومت کلات سال ها در دست طایفه های جانی قربانی بوده است که امروز این برادران جانی قربانی ما در درگز اسکان دارند و قدیمی ترین ایلات باقیمانده و اصیل ترک در منطقه می باشند. از قدمت ترک های جانی قربانی در منطقه کلات و درگز که بگذریم نوبت به ترکان جلایر و افشار و چاوشلو می رسد. به احتمال زیاد جلایرها و افشارها و چاوشلو ها (چاپشلو ها) هم در زمان شاه عباس به هنگام انتقال کردها به خراسان، به این ناحیه انتقال یافته اند.

در دوره شاه‌ عباس‌ اول‌، جمعى‌ ديگر از ايلات‌ و احشامات‌ (= طايفه‌ها)افشار آذربايجان‌ را برای‌ مقابله‌ با حملات‌ و تجاوزات‌ ازبكان‌ به‌نواحى‌ خراسان‌ كوچاندند. در ميان‌ اين ‌كوچندگان‌، 45000 خانوار نيز از ايل‌ افشار اورميه‌ بودند. اينان‌ نيز در نواحى‌ ابيورد و دره‌ گز اقامت‌ گزيدند (محمد كاظم‌، 1 / 4 - 5).

نادرشاه‌ كه‌ خود از طايفه قرقلوی افشار ساكن‌ در ابيورد خراسان‌ بود، گروه‌ بزرگى‌ از افشارهای اورميه را به‌ نواحى‌ ديگر ايران‌ كوچاند : 12 هزار خانوار را به‌ ابيورد خراسان، 3 هزارخانوار را به‌ صاين‌ قلعه‌ و 6 هزار تن‌ را برای‌ دفاع‌ از مرزهای‌ غرب‌ايران‌ به‌ مرز آذربايجان‌ و خاك‌ عثمانى‌ منتقل‌ كرد (نيكيتين ، ‌88 )

نادرشاه‌ در حدود 56 هزار خانوار از ايلات‌ فارس‌، عراق‌ و آذربايجان‌ رادر  1143 ق‌ به‌ خراسان‌ كوچانيد. از اين‌ عشاير، 12 هزار خانوار افشار بودند كه‌ 2 هزار تن‌ از آنها به‌ طايفه قرقلو تعلق‌ داشتند. گروهى‌ از قرقلوها را در مياب‌ كوپكان‌، يورت‌ قديم‌ نادر و جايگاه‌ اوليه طايفه قرقلو، جا دادند و بقيه افشارها را در كلات‌ نشاندند و برای‌ آنها ييلاق‌ و قشلاق‌ تعيين‌ كردند (استرابادی‌، 179 - 180 ).  

بنابر اطلاعاتى‌ كه‌ استرابادی‌ در باره طايفه‌های‌ افشار خراسان‌ و سركردگان‌ آنان‌ مى‌دهد، طايفه‌های‌ پاپالو، اَمِرلو يا اميرلو، قرقلو، كوسه‌ احمدلو، كندرلو يا كوندرزلو ( گندوزلو) (ص ‌ 249، 371، 541 ) از جمله‌طايفه‌های‌ عمده افشار در دوره نادری‌ در نواحى‌ مختلف‌ خراسان‌ بوده‌اند.

برخى‌ طايفه‌های‌ كنونى‌ افشار ساكن‌ در خراسان‌ را ( در 1369 ش ‌) اِمبِرْلو يا ايمرلو، ارشلو، اوتانلو، اَيَدلو، ايمانلو (معروف‌ به‌ عبدالملكى )،پاپالو، تكللو يا تَكه‌لو، زَنگانلو، سَروَرلو، قِرقلو يا قِرخِلو ياد كرده‌اند كه‌ در نواحى‌ دره‌ گزخراسان‌ پراكنده‌اند (نك : ميرنيا، 25 ).