زبان و ادبیات ترکان خراسان

نکته نظراتی در مورد کاربرد کلمه آذری و یا تورکی آذری و یا تورکی آذربایجانی :

می دانیم که مباحث زیادی در مورد کاربرد کلمات زبان آذری ویا تورکی بعمل می آید، کلمه آذری از یک طرف توسط فارسگرایان به معنی شاخه ای از زبان فارسی بکار می رود و تنها دلیل اینها مطالب کسروی در مورد این زبان، چند روستای موجود در آذربایجان است که گویا زبان طالشی و گیلکی و کردی را به عنوان زبان آذری وشاخه ای از زبان فارسی معرفی کرده است و از طرف دیگر کلمه آذری بعضا توسط بزرگان تورکان به جای کلمه تورکی آذربایجانی بکار می رود و دقیقا معنی زبان تورکی را دارد و حتی در کشور تورکیه نیز عده ای از محققین برای تفکیک ویژگیهای زبان تورکی استانبولی با تورکی آذربایجانی بطور خلاصه تورکی آذری را بکار می برند.

بطور کلی کلمه آذری، واژه ای غلط مرسوم می باشد این واژه از چند جهت غلط است :

اولا حرف «ی» در آخر این کلمه یای نسبت عربی می باشد که به آخر نام محل ویا نام قوم می آید مثل عربی و آلمانی که به انتهای کلمه قوم عرب و محل آلمان می آید و نام زبان آن قوم ویا آن کشور را مشخص می کند، در حالیکه آذر نه نام محل می باشد و نه نام قوم شناخته شده می باشد که یای نسبت بدان افزوده شود. بدین سبب از نظر قواعد عربی فارسی نیز غلط می باشد،.

دوم اینکه این کلمه از نظر فونتیک با کلمات تورکی همخوانی ندارد لذا نمی تواند کلمه اصیل تورکی باشد و واژه ای کاملا جعلی می باشد، طبق قانون هماهنگی صدا، در زبان تورکی، کلمات یا ستبر (قالین) هستند ویا نرم (اینجه) هستند، حروف صدادار ستبر همیشه باهم و حروف نازک ویا نرم نیز باهم می آیند، در هیچ کلمه اصیل تورکی این حروف باهمدیگر در یک کلمه نمی آیند، در زبان تورکی حروف «a,ı,o,u» قالین و حروف «ə,e,i,ö,ü» نازک هستند مثلا کلمه اوُلدوز قالین و دَمیر، نازک است، از آنجاییکه در کلمه آذری حرف «آ» ستبر، و حروف «فتحه و ی آخر» حروف نازک هستند نمی تواند با همدیگر در یک کلمه بیایند، حتی در کلمه آذربایجان هرچند شکل نوشتاری آن به این شکل مرسوم گشته ولی تورکها از نظر تلفظ به شکل آذاربایجان و با حروف صدادار کوتاه تلفظ می کنند ولی فارس زبانها ویا افرادی که خودشان را به فارسگرایی می زنند بعد از حرف «ذ»، فتحه را بصورت کشیده تلفظ می کنند که با قانون هماهنگی صدا در زبان تورکی آذربایجانی همخوانی ندارد. در واقع در زبان فارسی به تبعیت از زبان عربی تلفظ با فتحه خوانده می شود ولی در تورکی بر اساس قانون هماهنگی صدا، حروف صدادار در این کلمه با حرف «آ» تلفظ می گردد.

موضوع سوم ذکر این نکته بسیار مهم است که حرکت مردم تورک آذربایجان بنحوی شکل یافته که عموما در جلسات و نوشته ها و سخنرانی های جدید، بهترین روش و شیوه برای تفکیک افراد دلسوز منطقه از افراد شیله پیله دار و افراد ضد تورک و ضد آذربایجان می تواند در کاربرد کلمه تورک و زبان تورکی و کاربرد کلمه آذری باشد کسانی که به کاربرد کلمه آذری اصرار می ورزند و بویژه می خواهند بنحوی بر کاربرد آن تاکید کنند بی شک یا افراد بی خبر از تاریخ و اجتماع هستند ویا افراد مغرض وابسته به تروریسم ویا افراد ضد تورک هستند.

با توجه موضوع فوق و حساسیتهای موجود، بهترین راه اینست که ما در نوشته ها و صحبتهایمان ترجیحا از کلمات «تورکی آذربایجانی» (آذربایجان تورکجه سی ویا آذربایجان تورکوسو) استفاده نماییم و در جایی که مجبور به استفاده می شویم تورکی آذری را بجای کلمه آذری بکار ببریم و در واقع منظور آقای زهتابی و یا افرادی که در مناطق دیگر این کلمه را بکار برده اند تورکی و یا تورکی آذربایجانی بوده است.

منبع : زبان_آذری_ادبی_معاصر نوشته دکتر ذهتابی