زبان و ادبیات ترکان خراسان

ضرب المثل های ترکی قوچان (روستای محمودی): 👇

■ رپَه نِنگ چوخِه  اِئشََیِه اِلدِرمَِیه

Ərpəneng çoxe eşşiyə eldermi

Arpanın çoxluğu eşşəyi öldürməz

ترجمه : زيادي جو الاغ را نمي کشد

*******

■ اِزئن کِنِه گِئرمِیَه ،خَلقِنگ کِه سالّانِدّه

Ezen kene germi, xəlqengke salanedə

Öz barlığını görməz, xalqınkıya salandı

 ترجمه : مال خودش را نمي بيند . مال مردم آويزان است

توضيح : عيوب خودش را نمي بيند ولي عيبهاي ديگران را بزرگ مي بيند  .  مردي که آب بيني غليظ اش روي سيبيلهايش آويزان شده بود و خودش خبر نداشت در جريان يک بگو مگو  به طرف مقابلش  گفت : تو هنوز نمي تواني آب دماغت را بالا بکشي ! حضار خنديدند و به ياد اين مثل افتادند .

*******

■ ایزِه بَزَّی ، ایچِه دَزَّی

İze bəzzəy, içe dəzzəy

Üzü bəzzək, içi dəzzək

 ترجمه : رويش تزئين شده و درونش ِپهِن

 توضيح .  به آدمهاي ظاهر فريب هم گفته ميشود بعضي از محصولات غذائي بي کيفيت با بسته بندي عالي

***********

■ اوتَه گَلِدِّرَنگ یا سُووََه

Ötə gəledderəng ya suvvə

Ötü gəlmişəyn ya suyu

 ترجمه : آمده اي آتش ببري يا آب

 توضيح : زياد پيش مي آيد که براي بردن آب و آتش لازم است عجله و شتابشود . اين است که براي آدم هاي عجول از اين مثل استفاده ميکنند

********

■ اَنَسِنَه باخ قِزِنِه آل        

Ənəsenə bax, qezene al

Ənəsinə bax, qızını al

 ترجمه : به مادرش نگاه کن و دخترش را بگير

********

■ اَل اَلِه یوُویَه  اَل دولانیَه ایزِه یوُویَه

Əl əle yuyi əl dölani ize yuyi

Əl əli yuyar, əl dönər üzü yuyar

 ترجمه: دست دست را میشوید  دست برمیگردد صورت را میشوید

 در مورد ترغيب مردم به تعاون و همکاري از اين ضرب المثل استفاده ميشود

********

■ آلمَه بیش آغزِمَه دیش                

Almə biş ağzemə diş

Alma pış ağzıma düş

ترجمه : سیب  برس و به دهانم بیفت

 اين مثل تداعي کننده رفتار آدمهاي تنبل است

*******

■ آشّاقَه دَه اوتِرمَیه ، یِخاردَه یِئر تاپمَیه 

Aşşağədə oterməyi, yexardə yer tapmi

Aşağıda oturmaz, yuxarıda yer tapmaz

ترجمه : پائین نمی نشیند  بالا هم جا پیدا نمیکند

توضيح : بعضي ها از شأن خود خبر ندارند شأن شان متناسب با

بال نشستن نيست  و نميدانند که با بالا نشستن شأنشان  بالا نميرود  به قول شاعر    : من از روئيدن خار سر ديوار دانستم ..../... که ناکس کس نمي گردد بدين بالا نشيني ها  !

**********

■ آت اَیَه سِنِه تانیَه

At əyəsene tani

At yiyəsini tanar

 ترجمه : اسب صاحبش را مي شناسد

توضيح : محبت باعث علاقه ميشود . شاعر گفته است   : رشته اي بر گردنم افکنده دوست  .../.... ميبرد هر جا که خاطر خواه اوست

***********

■ اِئلِه یَه ایز بِئرَنگ سِچیَه کَفَنَه

Eleye iz berəng seçi kəfənə

Ölüyə üz berəyn sıçar kəfənə

ترجمه : به مرده رو بدهي کفن خود را کثيف و آلوده ميکند

 توضيح : بعضي ها به قدري کم ظرفيت هستند که رو دادن و خوشرفتاري با آنان گران تمام ميشود . فارسي زبان  ها ميگويند خوبي که از حد بگذرد  نادان خيال بد کند

**********

 ■ آچِلمِیَن سِفرَه نِنگ بیر عَیبِه با آچِلَه نِنگ مِنگ عَیبِه

Açelmeyən sefrəneng bir əybe ba açeləneng meng əybə

Açılmamış söfrənin bir eybi ba, açılmışın min eybi

ترجمه : سفره باز نشده يک عيب دارد اما سفره باز شده هزار عيب

 توضيح : چون مردم فضول و کنجکاو بعد از خوردن غذا در مهماني ها شروع ميکنند از محل مهماني  ، نوع غذا ، طريقه پذيرائي ، هم شأن نبودن مهمانها و کم بودن  غذا و يا زياد بودن و حيف و ميل شدن و خلاصه خوشمزه و بد مزه بودن غذا عيب جوئي ميکنند . اين ضرب المثل جا افتاده است .

**********

■ آرپَه اَکَن بوغدِی دَرمَس

Ərpə əkən buğde dərməs

Arpa əkən buğda irpəməz

ترجمه : کسي که جو کاشته است گندم درو نخواهد کرد

 توضيح : نمي شود و ممکن نيست بدي بکني و خوبي ببيني

@El_Bilimi