زبان و ادبیات ترکان خراسان

حرف آخر کلمات غ و خ

1-   در کلمات تک هجایی دارای  صداهای ضخیم حروف (غ) و (خ) به عنوان آخرین حرف دیده میشوند

مثال : داغ، یاغ، آغ، چوخ، قاخ، اوح

مثال : Ağ , yağ , dağ

          çox , qax , ox

ولی در کلمات دوهجایی و بیشتر دارای صداهای ضخیم حرف آخر (ق) نوشته میشود

مثال : آریق، بالیق، داراق، یازیق، باریشیق

 مثال : arıq , balıq , daraq ,  yazıq , barışıq

و در کلمات دارای صداهای ظریف که درگفتار به (ح -ه ) ختم می شوند در نوشتار حرف آخر (ک) نوشته میشود

مثال : ائشیک، امک، کؤرک، بیلک، یئشیک

 eşik , əmək , çörək , bilək

 ,beşik‌

‌2- مصدرهای با صدای ضخیم  به حرف (ق) و مصدرهای با صدای ظریف به حرف (ک) ختم میشوند

مثال : قاچماق، باشماق، گولمک، سئلمک

 مثال: qaçmaq , barışmaq

             gülmək , silmək

3- وقتی حرف (ق) در آخر کلمه بین دو حرف صدادار قرار بگیرد به حرف (غ) تبدیل میشود

مثال : داراق+ ییم = داراغیم

مثال :  daraq + ım = darağım

4- حرف (ت) درکلمات دو یا چند هجایی که بین دو حرف صدادار قرار بگیرد به حرف (د) تبدیل میشود

مثال : اریت + ایر = اریدیر

قاییت + ایر = قایدیر

 مثال : ərit + ir=əridir

             qayıt +ır=qayıdır

* در کلمات تک هجایی به جز  دو کلمه استثنا اینگونه نمی باشد و حرف (ت) تغییر نمی کند

مثال : آت + ایم = آتیم

ات + ای = اتی

مثال :  at + ım = atım

            ət + i = əti

استثنا ها :* (et )*   , *( get )*

ات + ایم = اتیم

گئد + ایر = گئدیر

et+im=etdim   , et+ir=edir

get +im=getdim ,  get +ir= gedir

5- حرف (ک) در آخر کلمات دو یا چند هجایی اگر بین دو حرف صدادار قرا بگیرد به حرف (ی) تبدیل میشود

مثال : بؤرک + ایم = بؤیره ییم

ایشیک + اَ = ایشی یه

مثال : böyrək +im =böyrəyim

                                            eşik + ə =eşiyə

   * آما در کلمات تک هجایی تغییری نمی کند

مثال : تﯚک + اوم = تﯚکوم

بؤرک + او = بؤرکو

مثال : tük +üm= tüküm

            börk+ü =börkü