آزربایجان بنویسیم یا آذربایجان

رضا همراز :

استمداد !چندی است که در برخی از مقالات آذربایجان را به صورت آزربایجان می نویسند. اما جالب است که در بعضی از نوشته ها نیز زهتابی را ذهتابی می نویسند. ازدوستان مطلع جهت روشنگری تقاضای توضیح و کمک دارم .

اسماعیل سالاریان :

منابع فارس، نام آزربایجان را به شكل "آذربایجان" و بسیاری از منابع ترك در دوره اخیر این نام را در زبان فارسی به شكل "آزربایجان" و به زبان تركی مطابق با الفبای فونئتیك تركی- عربی به شكل "آزه‌ربایجان" می نویسند.

در نحوه نگارش نام آزربایجان به انگلیسی نیز تفاوت وجود دارد. گروه اول نام آزربایجان را، بویژه هنگام اشاره به آزربایجان جنوبی به اشكال گوناگونی مانند Azarbaidjan و Azarbaijan و تركان و آزربایجانیان آن را به شكل استاندارد Azerbaijan بكار می برند.

نگارش باآزربایجان با قوانین نگارشی ترکی :

کلمات و متون هر زبان را با الفبای همان زبان باید خواند و نوشت زبان ترکی برای خود دارای الفبا و قوانین دستوری هست در زبان ترکی هر صدا فقط یک حرف یا یک شکل دارد (و ضمه و فتحه و کسره ترکی نیز مشخص است) بر عکس زبان عربی و فارسی که برخی صداها با چند حرف یا شکل نوشته می شوند در زبان ترکی هر صدا فقط با یک حرف و فقط به یک فرم نوشته می گردد. برای مثال در زبان ترکی صدا ز فقط با حرف ز نمایش داده می شود برعکس فارسی و عربی که این صدا با حروف (ز ض ذ ظ) و به همین ترتیب ت (ت؛ ط ).... بنابراین کلمات  ازربایجان و زهتابی بفرم املا ترکی نوشته شده اند و کلمات اذربایجان و ذهتابی با املای عربی نوشته شده اند.

همانطور که می دانید در نگارش ترکی قانونی بنام هماهنکی اصوات هست این قانون نه تنها بین حروف صددار رعایت می شود بلکه در مورد حروف بی صدا نیز کم و بیش رعایت می گردد همچنین این قانون بی صدادار ها و بی صدا ها هم بکار می رود

علاوه براین بی صدای "ز" اکثرا با صائت ها ضخیم و بی صدای "س" با صائت‌های ظریف بکار برده می‌شوند. نتیجه اینکه آزربایجان درست است

كاربرد فرم "آزربایجان" در متون فارسی :

در زبان فارسی علی القاعده حروف صامت مختص كلمات عربی (ث، ح، ذ، ص، ض، ط، ظ، ع) در كلماتی كه ریشه فارسی و یا غیرعربی دارند به كار برده نمی شوند و اگر در گذشته مرسوم بوده اند نیز، متروك میگردند. چنانچه هم ‌زمان با جنبش مشروطه که تغییراتی ریشه ای در ادبیات و نگارش زبان فارسی به وجود آورد، رفته ‌رفته املای تهران، تالش، تپش، اتاق، ... رواج یافت و پس از تاسیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و تاکید آن بر استقلال املای فارسی از زبانهای عربی و تركی، فرمهای طهران، طالش، طپش، اطاق، ... کاملا منسوخ شد.

 به عبارت دیگر نوشتن "آزربایجان" به جای "آذربایجان" در زبان فارسی، به همان دلیل درست و به همان منطق ضروری است كه نوشتن "تهران" به جای" طهران".

كاربرد شكل "آذربایجان" از طرف برخی از اشخاص و مراكز و از جمله نهادهای رسمی دولتی پهلوی، و ... به منظور تاكید بر پارسی بودن ریشه این نام و نفی هویت تركی آن است. اما عده ای مانند مولف برهان قاطع، نظر كاملا متفاوتی در باره ریشه نام آزربایجان داشته و آنرا كلمه ای با منشا تركی دانسته اند. تركی انگاران معاصر نیز نام آزربایجان را دارای منشا تركی دانسته و آنرا بنا بر تئوری های مختلف برگرفته از نام اقوام تورك باستان آز-آس و یا آزر، قاسر، یازر، خزر، .... می دانند.