نحوه نوشتن كسره، فتحه، ضمه در زبان ترکی
نحوه نوشتن كسره، فتحه، ضمه در زبان ترکی:
الف) طرز نوشتن فتحه در زبان ترکی : در ادبيات عربی نوشتن فتحه به دو شكل (اَ و ــَــ ) مي باشد ولي نگارش آن در زبان تركي جهت سهولت خواندن و نوشتن به پنج شكل : (اَ ، ــَـ ، اه ، ه ، ـه ) مي باشد، كه در اول، وسط و آخر كلمه قرار مي گيرد.
1- فتحه در ابتداي كلمه : فتحه در ابتداي كلمه بصورت بدون علامت فتحه نوشته مي شود و بصورت ( اَ ) تلفظ می گردد، مثل ال = دست، ار = شوهر، ات = گوشت.
2- فتحه در وسط كلمه : فتحه در وسط كلمه به شكل هاي( ـــَــ ، ه ) نوشته مي شود. مثل: گلمَك = آمدن، اوٌره ك (اوٌره ي ) = قلب، گره ك ( گره ي ) = بايد، ده يه ر= ارزش، سنه = به تو.
نکته : در ترکی خراسان حرف " ک" در آخر کلمه به حرف "ی" تبدیل می شود. مثل : بگ = بئی ، ائششک = ائششه ی، ایپک = ایپه ی، اینک = اینه ی و ......
3- فتحه در آخر كلمه : فتحه در آخر كلمه به شكل هاي: ( ه ، ـة ) نوشته مي شود. مثل: قره = سياه (يا بزرگ)، دده = خواهر(باجی) ، سُرمه = پاپيچ، سنه = به تو.
ب) طرز نوشتن كسره در زبان ترکی : كسره تركي به شكل هاي ( ائـ ، ئـ ، ـئـ ، ئ ) نوشته مي شود. مثل: ائل = ايل و طایفه، دئمك = گفتن، سئل = سيلاب، دئ = بگو، يئ = بخور، بئل = كمر.
كسره به صورت ( اِ يا ــِـ ) از اصوات دخيل در تركي است و از زبان عربي وارد زبان تركي شده است، اين اصوات وارداتي محسوب و با همان نوع كسره نيز نوشته مي شوند مثل: دِلبر، زِندان، اِسكندر.
ج) طرز نوشتن ضمّه در زبان ترکی : درادبيات تركي ضمّه ( اُ ــُ ) كمي ضخيمتر از عربي تلفظ مي شود و به صورت ( اوْ ، وْ ، ـوْ ) مي نويسند. مثل: اوْدون یا اودین = هيزم، دوْلماق = پر شدن، قوْل = بازو، بوْش = خالي، سوْخماق = فرو كردن. گول = گل و بخند .....
نذکر : ضمّه يا مصوت ( اوْ ) در زبان ادبي تركي فقط در بخش یا هجا اول كلمه قرار مي گيرد و در بخش هاي دوم و سوم و... نمي آيد.
جهت تمرین چند ضرب المثل ترکی خراسان با لهجه بجنورد را که در فضای مجازی منتشر شده اند را انتخاب و آنر مجددا با توجه به طرز نگارش اعراب (فتحه، کسره و ضمه ) در ترکی ویرایش نموده ایم:
1- عاجِه گیلدِرمَه، توخِه تَرپَدمَه = آجئ گیلدئرمه توخئ ترپدمه
2- قُرِّه آغاج چُوولِه اَولمِیَه = قورئ آغاج چوولئ اولمئ یه
3- اَونَه خِیال علی¬ آباد هم شهردِه= اونه خیال علی آباد هم شهردئ
4- تُولکِه دَن قاشدِه، قُوردَه یَولِخدِه = تولکئ دن قاشدئ، قورده یوخئلدئ
5- پیچاقِه دَستَه تودِّه = پیچاقئ دسته توددئ
6- گیزِنگ چِخسِن ، آدِنگ چِخمَسِن= گیزئنگ چئخسئن
7- ییدی، ایشدی، نَه گینَه دیشدی = ییدئ، ایشدئ، نه گینه دیشدئ
8- قَرِّه گیچِه کَپَی دیش گیرِیَه= قه ررئ گئچئ که په ئ دیش گئری یه
9- آقاجِگ قوردِه ایزِنَّن اولِیَه = آغاجئنگ قوردئ ائزئن نن اولئ یه
منبع : زبان و ادبیات ترکان خراسان
https://t.me/xorasanturk
الف) طرز نوشتن فتحه در زبان ترکی : در ادبيات عربی نوشتن فتحه به دو شكل (اَ و ــَــ ) مي باشد ولي نگارش آن در زبان تركي جهت سهولت خواندن و نوشتن به پنج شكل : (اَ ، ــَـ ، اه ، ه ، ـه ) مي باشد، كه در اول، وسط و آخر كلمه قرار مي گيرد.
1- فتحه در ابتداي كلمه : فتحه در ابتداي كلمه بصورت بدون علامت فتحه نوشته مي شود و بصورت ( اَ ) تلفظ می گردد، مثل ال = دست، ار = شوهر، ات = گوشت.
2- فتحه در وسط كلمه : فتحه در وسط كلمه به شكل هاي( ـــَــ ، ه ) نوشته مي شود. مثل: گلمَك = آمدن، اوٌره ك (اوٌره ي ) = قلب، گره ك ( گره ي ) = بايد، ده يه ر= ارزش، سنه = به تو.
نکته : در ترکی خراسان حرف " ک" در آخر کلمه به حرف "ی" تبدیل می شود. مثل : بگ = بئی ، ائششک = ائششه ی، ایپک = ایپه ی، اینک = اینه ی و ......
3- فتحه در آخر كلمه : فتحه در آخر كلمه به شكل هاي: ( ه ، ـة ) نوشته مي شود. مثل: قره = سياه (يا بزرگ)، دده = خواهر(باجی) ، سُرمه = پاپيچ، سنه = به تو.
ب) طرز نوشتن كسره در زبان ترکی : كسره تركي به شكل هاي ( ائـ ، ئـ ، ـئـ ، ئ ) نوشته مي شود. مثل: ائل = ايل و طایفه، دئمك = گفتن، سئل = سيلاب، دئ = بگو، يئ = بخور، بئل = كمر.
كسره به صورت ( اِ يا ــِـ ) از اصوات دخيل در تركي است و از زبان عربي وارد زبان تركي شده است، اين اصوات وارداتي محسوب و با همان نوع كسره نيز نوشته مي شوند مثل: دِلبر، زِندان، اِسكندر.
ج) طرز نوشتن ضمّه در زبان ترکی : درادبيات تركي ضمّه ( اُ ــُ ) كمي ضخيمتر از عربي تلفظ مي شود و به صورت ( اوْ ، وْ ، ـوْ ) مي نويسند. مثل: اوْدون یا اودین = هيزم، دوْلماق = پر شدن، قوْل = بازو، بوْش = خالي، سوْخماق = فرو كردن. گول = گل و بخند .....
نذکر : ضمّه يا مصوت ( اوْ ) در زبان ادبي تركي فقط در بخش یا هجا اول كلمه قرار مي گيرد و در بخش هاي دوم و سوم و... نمي آيد.
جهت تمرین چند ضرب المثل ترکی خراسان با لهجه بجنورد را که در فضای مجازی منتشر شده اند را انتخاب و آنر مجددا با توجه به طرز نگارش اعراب (فتحه، کسره و ضمه ) در ترکی ویرایش نموده ایم:
1- عاجِه گیلدِرمَه، توخِه تَرپَدمَه = آجئ گیلدئرمه توخئ ترپدمه
2- قُرِّه آغاج چُوولِه اَولمِیَه = قورئ آغاج چوولئ اولمئ یه
3- اَونَه خِیال علی¬ آباد هم شهردِه= اونه خیال علی آباد هم شهردئ
4- تُولکِه دَن قاشدِه، قُوردَه یَولِخدِه = تولکئ دن قاشدئ، قورده یوخئلدئ
5- پیچاقِه دَستَه تودِّه = پیچاقئ دسته توددئ
6- گیزِنگ چِخسِن ، آدِنگ چِخمَسِن= گیزئنگ چئخسئن
7- ییدی، ایشدی، نَه گینَه دیشدی = ییدئ، ایشدئ، نه گینه دیشدئ
8- قَرِّه گیچِه کَپَی دیش گیرِیَه= قه ررئ گئچئ که په ئ دیش گئری یه
9- آقاجِگ قوردِه ایزِنَّن اولِیَه = آغاجئنگ قوردئ ائزئن نن اولئ یه
منبع : زبان و ادبیات ترکان خراسان
https://t.me/xorasanturk
+ نوشته شده در جمعه پنجم بهمن ۱۳۹۷ ساعت 0:35 توسط اسماعیل سالاریان
|
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند.