زبان و ادبیات ترکان خراسان

الفبای عربی و لاتین زبان ترکی :

الفبا اشارتی قرار دادی هستند برای نشان دادن صداها. الفبایی که ترکی را بتوان به آسانی نوشت و خواند همان الفبای لاتین است.

خط و الفبای زبان ترکی در قرون قديم تا ظهور دين اسلام، دو خط گؤگ تورک و خط اويغوری بوده است. بعد از ظهور اسلام به تدريج الفبای عربی به صورت يک خط واحد بين اکثر مسلمانان مورد استفاده قرار گرفت. ولی با شروع قرن بيستم به تدريج در بيشتر کشورهای ترک، خط لاتين ترکی جايگزين خط عربی گرديد. اين خط برای آموزش و نگارش زبان ترکی به دليل فونتيک بودن و دارای مصوت های بيشتری نسبت به الفباي عربی ايست و به خوبی می تواند صائت های زبان ترکی را در هنگام نگارش و تلفظ نمايش دهد.

الفبای لاتین کاملا آوانگاری شده است و در آن صداهای در متن نوشتاری بر خلاف الفبای عربی و فارسی بدون علائم اعراب، به نمایش گذاشته می شود و هر حرف دارای یک صداست و به همان صورتی که نوشته می شود همچنان خوانده ميشود.

لازم به یاد آوری هست که الفبای انگلیسی نیز ریشه در الفبای لاتین دارد و با افزودن چند حرف به آن بوجود آمده است. الفبای فارسی نیز بر گرفته از الفبای عرب است که چند حرف (گ، ژ، پ، چ) به آن افزوده شده است.

برای آموزش الفبای لاتین تورکی در ایران راه حل این هست که حروف الفبای تورکی را به سه بخش تقسیم کنیم.

 بخش اول حروفی را شامل می شود که دانش آموز الفبا؛ به هر حال آن کاراکتر ها را به درستی و با توجه به پیش داوری هایش بلد است این حروف؛ به صورت زیر است :

b, d, f, h, k, l, m, n, p, r, s, t, v, z

همانطور که مشاهده می كنيد همه ی چهارده حرف بالا در انگلیسی و تورکی به لحاظ "آوایی" و نگارشی یکسان هستند و در زبان تورکی حرف دبیلیو w وجود ندارد و هیچ آوایی با بیش از یک حرف نوشته نمی شود. مثلا به جای f نمی توان از ph استفاده کرد.

سری دوم در الفبای لاتین ترکی حرف J برای صدای ژ،y برای صدای ی،  Ç  برای چ،q برای ق، x برای خ، ğ برای غ، ə برای فتحه، e برای کسره، c برای ج و a برای آ، ş برای ش بکار برده می شود و تنها برای این آواها بکار می روند. حروف دیگر الفبای لاتین ترکی همانند الفبای انگلیسی هست.

نکته دیگر اینکه در الفبای زبان ترکی حروف بی صدا همانند زبان عربی دارای تعدد شکل نوشتاری نمی باشد. یعنی در زبان ترکی فقط یک نوع شکل نوشتاری برای حروف مجموعه s " س ، ص ، ث"، t  "ط ، ت "، z " ز ، ذ ، ض ، ظ "، h   "ه ، ح " و e " ای، ی " وجود دارد. اين حروف بر خلاف زبان عربي و فارسی هيچ تفاوتي از نظر تلفظ در ترکی با هم ندارند.

سری سوم حروف مخصوص ترکی و حروفی که آموختن آنها سخت است : g, ı, i, o, ö , u, ü,

در مورد حروف این گروه باید گفت، آموختن این حروف سخت ترین است، زیرا دانش آموز بعضا قدرت تشخیص تفاوت بین صداهای o و ö را ندارد. مهمترین دلیل این امر نیز نبود صدای ö در فارسی است و دانش آموز با توجه به ذهنیت خود از زبان فارسی ممکن است قدرت تمیز این صداها در زبان مادری خود که در هر جمله اش بکار می برد را نداشته باشد.

در مورد صداهای ı و i و نیز u و ü چنین مشکل حادی وجود دارد. به عبارتی دیگر برای صحیح نوشتن، نو آموز نیاز به تمرین بسیار دارد. در یادگیری این حروف باید از کلمات اصیل تورکی آغاز نمود که تابع قانون اصوات ترکی هستند و یادگیری این حروف را تسهیل می کنند. سه حرف : او ٌ ö ـ اؤü ـ ائـ ı مخصوص زبان تركي هستند و در عربی و فارسي معادلی برای آنها وجود ندارد، جهت آشنایی با این حروف به مثال های زیر توجه فرمایید :

اُ : ö اُ ظریف که تلفظی بین اِ و اُ دارد. مانند : گؤز : göz : چشم ،

اؤ : ü او ظریف و کوتاه که تلفظی این ای و او دارد. مانند : اؤست : üstبالا،

ای ı : ای کشیده که تلفظی بین ای و اِ دارد. مانند : قیزیل qızıl : طلا .

ایـ : i ای کوتاه مانند : مثل : دیل dil: زبان ، دیش diş : دندان،

اوْ : o ‏او کشیده این مصوت مثل ضمه ( اُ ) عربی است. مانند : اوت ot: آتش.

‏او : u : او مانند : دوز duz : نمک، اولدوز olduz: ستاره، سو su: آب،

اَ : ə : فتحه ترکی . مانند : اَت ət: گوشت، گَل gəl : بیا،

منبع : کتاب تمثیل و مثل ترکی، تالیف اسماعیل سالاریان چاپ اول بخشایش قم سال 1395

جهت خریت کتاب های ترکی خراسانی با ترجمه فارسی به شماره 09159766066 پیامک بزنید تا کتاب ها بوسیله پست ارسال شوند.