چیلله گئجه نین کولتورو

چیلله گئجه نیز مبارک اولسین

هر ملتین ایل بویو، اؤزو ایچین عزیزله نن گونلری واردیر. خوراسانلی تورکلرین ایچین عزیزله نن چاغ لارین بیری چیلله گئجه سی دیر.

بیز پاییزین آخر گونین غروبونا چیلله گئچه سی و چیلله آخشامی‌دئییریک.

چیلله کلمه ‌سی ‌چهل (= قیرخ) دن دئییل و "چیله‌مک" (نهایت کشیدگی به یک طرف) سؤزوندن‌دیر، بو گئجه بوتون ایل بویوندا لاپ اؤزون گئجه دیر.

چیلله یئرینه فارسجا دیلده، "یلدا" دئییرلر. یلدا کلمه سی اصلده بیر سریانی سؤزجوک دور. عربچه دیلینده "دوغولموش" معناسیدا ایشله نیر. حضرت عیسی نین دوغولموش اولدوغو گون ده ساییلیر.

چیلله بیزیم فرهنگ و کولتورموزده چوخلو کاراکتری ایفا ائدیر.

اگر بیر ایش گئده گئده مشکل و چتین اولسه دئییرلر: "ایش چیلله یه دوشیب".

قدیم اویونلارمیزدان بیری چلینگ آغاج اویونودیر و بیزیم دعالارمیزدان بیری چیلله یاسین دیر

بوتون بو عبارت لرده چیلله معناسی چهل دئییل! بلکه ده چیلله مک دی.

چیلله ایکی بولومه بولونور: کاتا یا بؤیوک چئلله 40 گون دی، و کیچیک چیلله20 گون دی.

قیش باشلایاندا آخشام دئییرلریک: قیش ایستیمیزدن باستی، گئنه قارا قیش گلدی، گئنه قارا بختلیک گلدی.

دیلیمیزده قیشه گوره چوخلو مثل لر دوزلیب. او جمله دن:

"قیش گئدر ئوزو قارالیق ذغالا /کؤموزه/ قالار".

"بخت قیشنگ قارپوزو تکین دیر". یعنی شو جور کی قارپوزونگ رنگی و دادی و... معلوم دئییل! بختین ده خوش یُمن و بد شوگونو معلوم دئییل!

چیلله گئجه سی نین یئمک لریندن بیر قارپوز، نار و آجیل و قورقا دی.

ائوین کاتاسی /بؤیوکی/ آغ ساقّالی/، قارپوزو کسنده دئییر: "بو گئجه قادا بلاریمیزی کسدیک".

بیز چیلله آخشامی خلق بایاتی و ‌فاللی بایاتی اوخویوریق، اوجمله دن:

شاه ختا بولبول ختا،

گیریدیم قلندر باغینه

بیرگؤلونگ اؤزمگینه،

قالدیم قیامت گونونه

اؤزویَنگ بیله اؤزکی

شَل پی دیوینده قالماسین

سئوی نَنگ بیله سئوین

آرمان اوره ی ده قالماسین.

.

امّا، فالی بایاتی:

آچیلله آی چیلله، آتینی قَمچیله

بو گون یاریم گله، یولون آچ گله.

**

عزیزم وطن یاخشی دی،

قاچی گئدمگه یاخشی دی

غوربت لیک جنّت اولسه،

یئنه ده وطن یاخشی دی

**

قرنفیل (گول) قوتودا دی،

خومار گوًز یوخودا دی.

غم یئمه غمخوار گوًیلوم،

مطلب وئرن خودا دی.


قایناق: نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان، تالیف اسماعیل سالاریان چاپ 1398 انشارات درج سخن