آئين هفت سین یا یئددی سین كه دراين نوشته به طور خلاصه بررسي و تقديم شده است از جمله آئین های التقاطي است و در ظهور و تطور آنها فرهنگها و تمدنها و گروههاي ملي و ائتنيكي متعدد منطقه ازعيلامي- ايلامي و بين النهري و سومري و فنيقي و مصر باستان و مديترانه اي و خاورميانه اي و آسياي ميانه اي و قفقازي و ... منسوب به گروهاي زباني مختلف زاگروكاسپين و سامي و توركي و ايرانيك و اروپائي و ... با اعتقادات و باورها و اديان و مذاهب گوناگون بدرجات مختلف نقش داشته و سهيم بوده اند. اين آئينهاي التقاطي ميراث معنوي بسياري از ملل، تمدنها، فرهنگها و اديان و مذاهب منطقه اند و اين مقاله نيز در صدد آن نيست كه اثبات كند، كدام يك ازاينها سهم كمتر و كدام يك سهم بيشتري در پيدايش و تكامل آنها داشته اند. بويژه اين مقاله منكر سهم هويت ملي ايراني در تشكل آئينهاي مذكور نمي باشد.

یئدی سین - هفت سين- هفت شين

 هرچند در خاورميانه از عهد بسيار کهن عدد هفت تقديس ميشده است، اما سنت چيدن هفت سين آنچنان كه امروز در ميان قوم فارس معمول است، و يا هفت شين، رسمي كهن نيست. سياحان و مورخان سده‌ ١٩ در گزارش‌هاي عيني خود از آيين‌هاي نوروز در ايران، به ندرت از وجود چنين رسمي در ميان قوم فارس ياد كرده‌اند. اين رسم آنگونه که در ايران جا افتاده، هنوز بين ملت تاجيک كه داراي زباني نزديك به زبان فارسي است رواج ندارد و در ميان ديگر اقوام و ملل ايرانيك زبان مانند بلوچها و پشتونها نيز اصلا شناخته شده نيست. قديمي‌ترين اشاره‌ موجود به رسم چيدن هفت سين در زبان فارسي، ارجاعي غيرقابل اطمينان و منفرد بدان در يك دست ‌نوشته‌ فارسي منسوب به دوران امپراتوري تركي آذربايجاني صفوي است. هاينريش بروگش نيز، كه در ١٨٦٠ در تهران پايتخت دولت تركي آذربايجاني قاجار حاضر بوده و جشن نوروز را با برخي جزييات آن شرح داده، ادعا مي ‌كند در پايتخت اين دولت تركي مردم با كاشتن گل‌هايي با نام‌هاي آغاز شونده با حرف "س" در باغ‌هايشان به پيشواز جشن نوروز مي‌روند. در آن هنگام اكثريت مطلق جمعيت تهران پايتخت دولت تركي قاجار، ترك بود و اين شهر صبغه اي كاملا تركی داشت. اشاراتي نيز وجود دارد به يك سيني پر شده با هفت نوع ميوه، اما نه به هفت سين.

اشاره هاينريش بروگش به يك سيني پرشده با هفت نوع ميوه خوردني حائز اهميت است زيرا مي تواند بر منشاء سامي-عبري-يهودي اين سنت پرتوافكني كند. زيرا يك سنت مشابه عبري-يهودي سيني اي مركب از هفت نوع خوردني بنام سيني سئدئر وجود دارد. سيني سدر (سئدئر به زبان عبري: چيدمان، نظم، آرايه) و يا كئارا سيني خاصي داراي شش خوراك سمبوليك كه بر روي سيني به طرزي خاص چيده شده اند و در عيد پساخ مصرف مي شوند است. خوراك سمبليك هفتم (Matzot) در حين خوردن در بشقاب خود در ميز سئدئر قرار داده مي شود. سئدئر آغازگر عيد پساخ در روز چهاردهم ماه نيسان در تقويم عبري است. هر كدام از هفت گونه خوراكي ويژه سنت سيني سئدئر در فرهنگ عبري-يهودي-موسوي داراي معني اي سمبليك در رابطه با داستان اسارت و بردگي و اخراج يهوديان از مصر و رمز و نشانه و بيان‏ كننده بينش‏ها و برداشت‏هاي معين اين مردم از گذشته و آينده شان است. نامهاي شش خوراك سمبليك مذكور به انگليسي عبارت اند از:Maror, Chazeret, Charoset, Karpas, Zeroa, Beitzah

سفره هفت سین (مانند سنت هاي چهارشنبه سوري، سیزده بدر، ...) درميان طوائف ترك ازجمله قشقائيان دیده نشده است. اشارات منفرد به هفت سين در منابع فارسي همه مربوط به تركان ساكن تهران و آذربايجانيان منسوب به دربار دولت تركي قاجاري است. به نظر مي‌رسد كه سنت هفت سين تركي-پايتخت قاجاري در ارتباط با سنت بسيار ديرين سيني سئدئر يهودي-موسوي-عبري، احتمالا ملهم از جامعه يهودي-موسوي در تهران پايتخت دولت تركي آذربايجاني قاجار باشد كه در سده‌ي اخير و صرفا به سبب تبليغ و معرفي آن از سوي نهادهاي رسمي و رسانه ‌هاي دولتي ايران، در ميان قوم فارس مرسوم و متداول شده است. كلمه "سين" در تركيب هفت سين نيز، نه حرف اول كلمات آغاز شونده با سين، بلكه مخفف كلمه "سيني" است كه به مرور زمان و با ريشه شناسي عاميانه به نام حرف س يعني سين ربط داده شده است (در زبان فارسي، با ريشه شناسي عاميانه مشابهي، كلمه "سينچي" تركي به معني به دقت بررسي كردن، تبديل به "سين جيم" كردن شده است). احتمال ديگر آن كه كلمه "سين" و "شين" در اصطلاحات هفت سين و هفت شين، محرف كلمه فارسي "چين" است. ياد آوري مي شود كه كلمه سئدئر در نام عبري سنت سيني سئدئر نيز به معني چيدن، نظم و آرايه مي باشد. (ريشه شناسي كلمه سين بر اساس اصطلاح تركي "يئددي سين" و با كمك از پسوند مركب– سين به معني "هفت تاش را" بي پايه، نادرست و غيرعلمي است. اساسا بدين سبب كه سنتي به نام يئددي سين هرگز وجود نداشته و پسوند مركب مذكور نيز –سين نبوده، -سيني -سينگي است. علاوه بر آنكه پسوند –سيني پسوندي اسم ساز نيست). ولی برکت لردن یئددی سین قویماق به معنای هفت تا از برکتها رروی سینی گذاشتن مطابق مقاله منظوری قابل تامل است:

در زمان های قدیم، در میان ترکان رسم بوده است که هفت عدد از برکت های جهان آفرینش را جمع می کردند تا هم فرصتی باشد که از آفریدگار جهان تشکری به عمل آید و هم آنها را (به نمایندگی از تمام نعمت هایی که خدا به مردم بخشیده است) با خود از سال قبل به سال جدید منتقل کنند. عدد هفت هم در این میان نشانه ی کثرت بوده است. حال، چون هفت برکت را با خود می بردند آنها را درون سفره ای می گذاشتند و آن را « برکتلردن یئددی سین قویماق » (گذاشتن هفت تاا از برکت ها) می نامیدند. توجه داریم که  به "سین" در "یئددی سین" - که در زبان ترکی به معنای "تا" در "هفت تا" در زبان فارسی است. فارسها بالاجبار این کلمه را همانطور "سین" ترجمه کرده اند و آن را دارای رابطه ای با حرف « س » نامیده اد. حال، تعدادی افراد هم از آب گل آلود، ماهی گرفته و لطف می کنند و برای اثبات "هفت شین" بودن آن قبل از اینکه "هفت سین" باشد(!!!) دلایلی واهی و غیر قابل قبول می آورند که حتی بچه ی کوچک هم آنها را باور نمی کند تا چه رسد به یک ملت!

درمیان ترکان این هفت برکت عبارت بودند از:

1. یئر برکتی (برکت زمین): قوورغا (گندم یا عدس یا سمنو)

2. درخت(آغاج) برکتی (برکت درخت): آلما یا اییده (سیب یا سنجد)

3. گؤی برکتی (برکت آسمان): قورآن یا آینا یا گٶزگو (قرآن یا آینه)

4. گؤیرمک برکتی (برکت سرسبزی و رشد): گؤیرمک (سبزی)

5. آل – وئر برکتی (برکت خرید و فروش): سیککه (سکه)

6. حیئوان برکتی (برکت حیوان): یومورتا (تخم مرغ)

7. سو برکتی (برکت آب): سو و بالیق (آب و ماهی که انتخاب ماهی قرمز هم در تفکر اسطوره ای ترکان، معنای مبارکی (قوتلولوق) نیز داشته است.)


برخي از منابع :

-آداب و رسوم نوروز؛ رضا شعبانی. مركز مظالعات فرهنگی بین‌المللی، انتشارات بین‌المللی الهدی، چاپ اول، تهران-آیین مهر، هاشم رضی، انتشارات بهجت

۱۳۷۱-آئین‌ها و جشن‌های كهن در ایران امروز (نگرش و پژوهشی مردم شناختی)؛ محمود روح‌الامینی. موسسه انتشارات آگاه، چاپ اول، تهران، ١٣٧٦

-از یلدای ایرانی تا Jul سوئدی؛ تورج پارسی-اساس بابلی و بومی نوروز و مهرگان و سده ایرانیان؛ جواد مفرد.-اسطوره، بیان نمادین؛ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. انتشارات سروش، چاپ اول، ١٣٧٧، تهران-

الواح سومری؛ ساموئل كریمر. ترجمه داود رسائی، انتشارات ابن سینا با همكاری موسسه انتشارات فرانكلین، تهران، ١٣٤٠

-بايراملار بايرامي؛ عليرضا صرافي. ائل بيليمي، سايي ٣-برهان قاطع؛ محمدحسين ابن خلف تبريزي.

-بيست ‌مقاله؛ ‌سيد حسن تقي‌زاده‌-توركله‌رده يئني ايل- ياز بايرامي؛ حسن صفري-جستاری چند در فرهنگ ایران؛ دكتر مهرداد بهار. انتشارات فكر روز، چاپ سوم، تهران، ١٣٧٦

-جشن شب يلدا در ايران؛ حميد سفيدگر شهانقي. دفتر پژوهش‌هاي راديو -جشن و آداب زمستان؛ انجوی شیرازی. انتشارات امیرکبیر ۱۳۵۴

-جشن‏هاي ايراني؛ دكتر پرويز رجبي.

-ديوان لغات ‌الترک؛ محمود کاشغري

-عيد نوروز ايران يا عيد دوموز ترکان؛ دکتر حسين فيض‌الهي وحيد.

 -گاه شماري و جشن‌هاي ايران باستان؛ هاشم رضي

 -معمای سفره هفت سين؛ ناصر منظوری.-نوروز بايرامي ايراندا؛ دكتر جواد هئيت. وارليق ژورنالي، سايي ٤-٩٥ ، تهران قيش ١٣٧٣

 -نوروز جشن فرا ايراني؛ حسن راشدی.-نوروز جشن نوزائی آفرينش؛ علی بلوک باشی. ١٣٨٠

-نوروز و تاریخچه آن؛ ضیاء صدرالاشرافی. هفته نامه شهروند، شماره ١٢٢١

-نوروز، زمان مقدس؛ دکتر مهرداد بهار. ماهنامه‌ چيستا، فروردين ١٣٦٢

 -Eski Türklerde Takvim ve Nevruz bayramı, Cevat Heyet, Türk dünyasında Nevruz üçüncü uluslararası bilgi şöleni bildirelri, Atatürk kültür merkezi başkanlığı yayınları -2000- Ankara

-Novruz mərâsimi kompleksinin târixi mifoloji anlamı, Məhərrem Qasımlı, Azərbaycan şifâhi xalq ədəbiyyâtına dâir tədqiqlər, VIII cild. Səda neşriyyâtı, 1999 Bakı