بجنورد - گریوان عیید کولتورئل لری
بزیم یوردومیزدا باشقا یئرلری کیمی آخیر چرشنبه و ایل بایرامی(عیید) قارشیلاماق اوچون گریوان - بجنورددا چوخلو اورتاق عادتلری وار. اونلارین هامیسی آچیقلاییب یازماق بو قیسا یازدا یئرلشمه یه جک. آنجاق خلله خلته(شال) سالاماق قایداسی و کوزه سیندیرماقدان قولاق آسما و بو کیمی دبلرین گٶرکملی حکایه سی اولاردی. هابله بایرام گونلرینده قارابایرامی اولانلاری یادا سالیب و کاتالاری یادا سالیب و اونلارین گٶروشونه گئتمک ده چوخ بینیلن دبلردن دیر کی هله ده واردی. اخیر چرشنبه گونو سحر تئزدن هاوا ایشقلانمادان آخار سو (چشمه کهریز چای و...) باشینا گئتمک-آخیر چرشنبه آخشامی یاسلی آدامین ائوینه گئتمک- آخیر چرشنبه آخشام اودیادیرماق -آخیرچرشنبه تاباق اداخلیلارا آپارماق- کوزه سیندیرماق- برکتلردن یئدی سین قوماق-بایراملیق وئر آلماق-یوموتا اویونوماق - خان خان اویونوماق – عییدگاه ده اویونوماق - آت چایشدیرماق مراسیمینه باخ ماق، چاغالار و کاتالار اوچون گٶزل بیر خاطیره ایدی. قدیم لرده خلقین اینامی بئله ایدی کی دونیا هرایل بیردن اٶن ایکی حیوانین اٶستونده دولانیر و او حیوانین طبع و خویی او ایل خلقین حالینا اثرقٶیردی. تاسفلر اولسون ایندی حاصارلانیب هم ده بو گٶزل حماسی دب ندسه آرادان گٶتوروب.
![]()
ائولري تميزلمک :بیر آی عییدده قالاندا ائولري تميزلمگه باشلارديلار و هیسینی آلارديلار. لواسلاری (پالتارلاري) يووراديلار و هیس آلما دوام تاپاردي. عییدده بیر هفته قالاندا ده توكلرين اوجلارين وورارديلار. گؤيلرين باشين ووراديلار.
گؤي گؤيرتمه واختي
بايراما اون بئش گون قالان، باشلارديلار، گؤي گؤيرتمگه. قديملر ائولر سويوق اولدوغونا و گؤيون بايرام گونونه حاضرلاشماسينا گؤره بو قدر تئز گؤيرتمگه باشلارديلار.
اود یاندیرماق و چله چیخدی دبلر
اؤز کولتورئل لر و رسم لریمیزه (دبدبه/عنعبه لریمیزه) ائیه چیخالیم- خوراسان تورکلریین ده چهارشنبه سوری و آخیر چرشنبه یوخ ایدی و بیر گون یئنی ایل و عییده قالاندا آقشام چاغی هرائوده کوزه یه توپوروپ و کوچه باشین دا کوزه نی سیندیریردیلار. کوزه سیندیرماقدان سونرا اود یاخیردیلار و ساریلیغیم سنین، قیرمیزلیغین مه نین دئیه - دئیه الوو اوستئوندن اویان و بویانا هوپانیردیلار.
هوا قارانقی اولاندا کیشی لر و اوغلانلار قوندا و پارچا دوزه تن توپلاری نفته وئریب و تاشدیریب گؤیه آتیردیلار و چئلله چیخدی بهار گلدی دئییردیلر و اوبیرسی گونده یئنی ایل و عیید باشلاییردی.
بو گونده آخشام چاغی اود یاندیرراردیلان اوستوندن آتيلاراق، بئله دئيهرديلر:
ساریلیغیم سنینکی، / قیرمیزلیغین منیمکی
آتيل، ماتيل چرشنبه / گون كيمي بختيم آچيل چرشنبه
و دئيه رديلر: آللاه گلن گونلريميزي خير ائلهسين، بختيميزي آچسين. آغزي شيرينليگه چيخاق و آيدينليق اولسون.
چرشنبه خونچاسيندا بونلار اولارميش، بوغدا، كشمش، قند، قووورقا، حالوا، سمني، ايیده، قوز، الوان شيرنيلر. يومورتالاري بويارديلار(رنگ می کردند). بايرام آييندا(اسفند ماه)، اؤزلليكله ده چرشنبه لري يومورتا چاققيش ديرارديلار(بهم می زدند) و يومورتاسي سينا اوتوزاردي(می سوخت).
نشانلي اوغلانلارا کولته(کلاه) و جوراب توخويارديلار. گلينلرهايسه، قرمزي مخملی پارچا آپارارديلار. بير مجمعه يه کله قند،ساری یاغ،كشمش، بادام، قوز، ايگده و ... قويوب و اوستونه قرمز پارچا چكيب، قيز ائوينه پاي گوندراردیلار( ارسال می کردند). بوخاری لاردان (باجالاردان) خله خلته (شال) ساللارديلار، بگ ساللايان شالي قيز ائوي تانييب، همن جوراب و پول اوغلانا پاي وئررديلر.قاپي داليسیندا قولاق آسما دبي و سو سپمه دبي
چرشنبه آخشامي بير ليوان سو الده، گئدرديلر قاپي دالينا و قولاق قويارديلار. ائودهكيلرده گرك خوش سؤزلر دانيشارديلار. مثلا دئيهرديلر: آي قيز او حناني گتير، اليميزه قوياق.- او شيرنيلردن گتير آغزيمي شيرينلهدك. – بير چاي قويون، آغزيميز شيرين اولسون. قولاق آساندا سئوينيب دئيهردي، آغزينيز شيرين اولسون، گلن گونلري خوش و آيدينليقلا اولسون. سونرا اللريندهكي سويو قاپيا و يا باجايا سپيب گئدرديلر و دئيهريدلر ، كئچن گونلريميز كئچدي گئتدي، آللاه گلن گونلريميزي آيدين و خوش ائلهين. ائولرده گول ايله آينا قويارديلار.
چرشنبه گونونده سو گتيرمه دبلري
بو گونده كوزه ده بولقدان(ازچشمه) سو گتيررديلر. او گتيريلن كوزه گرك يئره قويولمايايدي. او كوزهني بايرام گونو گلندجایا (چاتينتجايا) قدر بير بوشقابين ايچينه قويارديلار. قديملر ايلده بير يول دويو(برنج) بيشيررديلر. همن او كوزه دهكي سويو، عیید(بايرام) پيلووونون اوستونه، تؤكرديلر و دئيهرديلر: گلن گونلريميز آيدين اولسون.
سو قيراغينا گئديليردي و شيرني آپارارديلار(می بردند). كوزه يه تپه جك تيكرديلر و كوزه نين باشينا قويارديلار. گئده-گئده بو سؤزلر اوخوناردي:
بوردان بير يول وار دول ديزه سينه
اوردان سو دولدورور يار كوزه سينه
سونرا اؤزلري ايله شيريني و يا قند آپارارديلار و ديشله ييب سويا آتاراق بئله دئيه رديلر:
بيز سنين آغزيني شيرين ائله ديك، سنده گلن ايل بو زاماناچان بيزيم آغزيميزي شيرين ائله.
قيز-گلينلر سورمه آپارارديلار سو قيراغينا گؤزلرينه چكرديلر سو دیزه سیده بئله دئيه رديلر: آللاه گلن ايلده گونلريميز خوش اولسون. یاخشي سؤزلره نيت ائدرديلر.
آخرچرشنبه نين ائولری آغارتماق ماجراسي
او زامانلار آغارتما يوخ ايدي. گئدرديلر،قارغا دوزی و آغ تورپاق گتيريب وتشته توتارديلار. بو آغ تورپاق و سوپورگهايله چيرپما چيپارديلار. اوتاق آغاراندان سونرا، ال لارینی ي اونا و شيرهيه باتيريب و تاخچالارين دورهسينده ناققيش چكرديلر. سونرا تاخچالارين آراسيندا چرشنبه ننه چكرديلر، او چرشنبه ننهنين آغزينا بير دنه يئميش قويارديلار. اونون آغزيندا يئميش اولدوغو حالدا، انسانلاريندا آغزي شيرين اولماسينا اعتقاد وار ايدي.
اؤلولر(یاسلی لر) بايرامي و قره بايرام
ايلين آخير 5شنبهسيني اؤلولر بايرامي توتارديلار و گئديب قبرلري زيارت ائدرديلر. قره بايراملاردادا ايلين آخير گونونده اوتورارميشلار، يعني كؤهنه ايله سالارميشلار. بوگونلرده شيرنيات قويمازلار. فقط بير استكان چاي و حالوا ایله خرما اولاردي.
یئنی ايل تحويلي
قوران(قرآن)، شيريني، گؤي(سبزی)، آينا قويارديلار. دوعا اوخويوب و صلوات چئويريرديلر.
ايل تحويل اولدوغو گون، اولباشدا هامی قبر اوستونا گیدیب دوعا فاتحه اوخويوب و صلوات چئويريرديلر. همامی بیربینین اٶزونو اوپ پوب(صورت همدیگر را می بوسیدند) عییدی بیربیره قوتلولوق دیردیلار. ايل تحويل اولدوغونان سونرا، كيچيكلر بؤيوكلرين ائوينه گئديب و اونلارلا گوروش(دیدن) ائدرديلر. كوسولولر باريشارديلار. بؤيوكلر كيچيكلره بايرامليق وئررديلر. چوخلاريدا طايفا بؤيوگونون يانينا ييغيشارديلار و اوردا بايراملاشارديلار. قدیم زاماندا عییدگاه ایله خان خان توتیب و قالانینگ میدانین دا اویونادیلار.
13 گونو(سیزده بدر)
بوگون ات آلارديلار و فطیر ایله پولو بشیریب گتيريب چؤله و یا باش بولاق غا (سرچشمه) گئدردیلار. نئچه قونشو ييغيشيب و هامی اویونادیلار. بايرام گؤيرتديگي گؤيلري آپاريب چؤله آتارديلار.
![]()
14-جو گون
13-جو گونون عكسينه ملت ائولره ييغيشارديلار و چاي ايچرديلر.
![]()




1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند.