اشاره : آیت الله سید محمدکاظم موسوی بجنوردی (زادهٔ ۱۳۲۱ درنجف) فعال سیاسی و فقیه ایران اسلامی است. او از سال 1342 تا وقوع انقلاب در زندان به سر برده است، مؤسس و رهبر حزب ملل اسلامی، بنیانگذار مرکز دایرت المعارف بزرگ اسلامی در سال ۱۳۶۲ و رئیس کتابخانه ملی ایران در زمان ریاست جمهوری سید محمد خاتمی بود.

آیت الله سید محمدکاظم موسوی بجنوردی در انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی از سوی مردم تهران به نمایندگی برگزیده شد، اما با پایان دوره اول مجلس تصمیم ‌گرفت که از سیاست‌ کناره‌گیری کند و به حکم دل، عمرش را وقف فرهنگ و بالا بردن دانش عمومی مردم کند، زیرا بجنوردی جوان که در سال‌های پیش از انقلاب یکی از مبارزان سرسخت رژیم شاه بود و حتی به خاطر این مبارزه به 22 سال زندان و یک بار اعدام محکوم شده بود، پس از انقلاب دل به فلسفه و فرهنگ سپرد. نام سید کاظم موسوی بجنوردی امروز با دائره المعارف بزرگ اسلامی گره خورده است.

 

خانواده

در سال ۱۳۲۱ش/۱۳۶۲ق در شهر نجف در عراق در خانواده‌ای روحانی ایرانی الأصل به دنیا آمد. پدرش سید حسن بجنوردی از دانشمندان و مراجع تشیع و مادرش نواده سید ابوالحسن اصفهانی، مرجع شیعه بود.

تحصیلات

آیت الله سید محمدکاظم موسوی بجنوردی در شهر نجف رشد کرد و به تحصیل علم پرداخت. وی هم‌زمان علوم قدیم و جدید را فرا می‌گرفت و به ویژه در حوزه نجف از محضر اساتید سود می‌برد و از همان ایام به علوم عقلی و فلسفی علاقه وافر نشان می‌داد. در سال ۱۳۳۹ به میهن نیاکانش ایران آمد و ساکن قم شد. سپس در  مدرسه سپه سالار تحصیلات حوزوی را پی گرفت.

مبارزات سیاسی قبل از انقلاب

آیت الله سید محمدکاظم موسوی بجنوردی همانند برخی از ایرانیان مقیم عراق که در فعالیت‌های مذهبی، سیاسی و اجتماعی شرکت می‌کردند، وی نیز در ۱۶ سالگی با عضویت در حزب الدعوه الاسلامی در عراق وارد کارهای تشکیلاتی شد. وی با وجود سن کم توانست از خود توانائیهای زیادی نشان دهد که نتیجهٔ آن بهره جستن از وی در بسیاری از زمینه‌ها و به عنوان صاحب نظر بود.

تاسیس حزب ملل  در قبل از انقلاب

وی با الهام از حزب الدعوه الاسلامیه و حوادث و جریانات سیاسی عراق و جهان به پایه ریزی سازمان و گروهی مخفی با هدف قیام مسلحانه و تشکیل حکومت اسلامی اقدام کرد. در سال ۱۳۴۱ حزب ملل اسلامی را با هدف براندازی رژیم سلطنتی و تشکیل حکومت اسلامی با مشی مسلحانه و قهرآمیز پایه گذارد و رهبری آن را به دست گرفت.

دستگیری و محکومیت  در قبل از انقلاب

در سال ۱۳۴۴ با افشای تشکیلات، همراه با جمعی از افراد حزب، به کوه های شاه آباد پناه برد ولی پس از محاصره توسط ساواک، دستگیر و به اعدام محکوم شد. بر اثر تلاش کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از کشور، ژان پل سارتر  در نامه‌ای خطاب به شاه، خواهان آزادی وی می‌شود. سیاستمداران مخالف شاه و روحانیت از جمله آیت الله محسن حکیم نیز آزادی وی را خواستار شده بودند که در اثر این تلاش‌ها محکومیت وی به حبس ابد تقلیل یافت. بجنوردی از سال 1342 تا وقوع انقلاب در زندان به سر برد.

نامه 'ژان پل سارتر' به محمد رضا پهلوی

ماجرای نامه 'ژان پل سارتر' به محمد رضا پهلوی، برای اعدام نشدن یک مبارز انقلابی مسلمان، اولین بار در روزی (15 آوریل) در سال مرگ سارتر توسط مرحوم احسان نراقی مطرح شد.

احسان نراقی سند جالبی را مطرح کرد که نشان می‌داد ژان پل سارتر در آن زمان به خاطر محکومیت کاظم بجنوردی به اعدام، به محمدرضا شاه نامه می‌نویسد و از او می‌خواهد که بجنوردی را آزاد کند که البته شاه دستور می‌دهد تا حکم اعدام بجنوردی به حبس ابد تقلیل یابد.

به روایت مرحوم احسان نراقی که یک جامعه شناس سیاسی و از نزدیکان فرح پهلوی بود، ژان پل سارتر، فیلسوف فرانسوی نامه ای به شاه نوشته که در آن از محمدرضا درخواست می کند "سید کاظم بجنوردی" را اعدام نکند. نراقی می گوید: "سارتر انقلاب ایران را دنبال می کرد و زمانی که "سید کاظم بجنوردی"، جوان 24 ساله ای بیش نبود و محکوم به اعدام شده بود سارتر او را مورد حمایت قرار داد، نامه او باعث شد که شاه دستور دهد کیفر او به حبس ابد تخفیف یابد."
این نامه تاریخی سارتر که در مجله شوکران به چاپ رسیده است، حاصل تلاش کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از کشور بود. البته سیاستمداران مخالف شاه و روحانیت مثل مرحوم آیت‌الله حکیم و دیگر علما نیز از شاه آزادی بجنوردی را خواستار شده بودند. ‌

فعالیت‌های پس از پیروزی انقلاب

مدتی استانداری اصفهان را بر عهده داشت. نمایندهٔ مردم تهران در اولین دوره مجلس شورای اسلامی بود. در سال ۱۳۶۲ به تأسیس مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی اقدام و ادارهٔ آن را بر عهده گرفت. پس از انتخاب محمد خاتمی به ریاست‌جمهوری در ۱۳۷۶ جایگزین او در سمت رئیس کتابخانه ملی شد و تا ۱۳۸۴ این سمت را بر عهده داشت. در زمان ریاست جمهوری خاتمی مشاور وی در مسائل مختلف و به ویژه در مسأله  فناوری اطلاعات بود.

منابع :

1- گفت گوی همبستگی با سید محمدکاظم موسوی بجنوردی

2- وبگاه مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی

3- خبر آنلان - کد خبر: ۱۴۶۴۷۳۲۶ فروردين ۱۳۹۲ - ۱۰:۱۰
4- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد