زبان و ادبیات ترکان خراسان

نمونه ضرب المثل های ترکی همدان

1- یاقچولوقا  یامان نولوق. (  عوض خوبی بدی دیدن )

2-شیره دیمه گینن آغوز شیرین اولماز. ( با شیره گفتن دهان شیرین نمی شود)

3- صبرینن حلوا بیشر ای غورا سندن. ( گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی.)

4- همیشه بیرام شنبیه دوشمز. ( همیشه عید به روز شنبه نمی افتد. قدیمی ها عقیده داشتند اگر عید روز شنبه باشد آن سال سال خوبی می شود.

5- همیشه شعبان بیرده رمضان . ( همیشه ماه شعبان نمی شود بعضی وقت ها هم ماه رمضان می شود.)

6- آغزونا قورو قاشوق وئریب. ( به دهانش قاشق خالی داده.)

7- یاغ مورای یاغما گاهدان بیر گورول لا. ( نمی باری نبار اما گاهی هم یک رعد برق بزن. یا سرو صدا کن.)

8- گوتو آرادان چاقاردی. (ک.......را از معرکه بیرون برد.)

9- پیشیگ یولو .( راه فرار به اندازه گربه.)

10- باجودان اولان باش کسر. ( خواهر زاده سر می برد.)

11- هارا ایشیقدی، دیب بوجاقا. ( کجا روشن است ته پستو)

12- گئچینین قوتورو باشدان سو ایچر. ( بز بد قیافه (دارای نوعی بیماری) همیشه میره از سر چشمه آب میخوره . کنایه از خود بزرگ بینی و غرور)

13- تویدا دُنون تانویوب. ( در وسط عروسی کت خود را که به امانت داده بود  شناخت، یا یاد آوری کرد)

14- یِئر سفت اولاندا سیغیر سیغیر گوزوندن گورر. ( وقتی زمین سفت می شود گاو گاو دیگر را مقصر می داند.)

 

15- گوزل آغا گویچگیدی ووردی چیچک چخاردی. (آقا خیلی زیبا بود زد و دمل هم در آورد. منظور بدتر شدن قضیه ای)

16- دوست منی بلََّسی بیر قوزونان اونون ایچیده پوک اولسون. ( دوست مرا یاد آوری کند حتی با یک گردوی توخالی. )

17- کریم خلخال، بیری یاتار بیری قالخار. ( خانواده کریم آن قدر شلوغ است که تا یکی می خوابد یکی دیگر بیدار می شود)

18- آزودو یان پاجادان بیرده گلدی دیب پاجادان. ( از سوراخ کنار خانه کم بود از ته خانه یکی دیگر پیدا شد. کنایه از زیاد شدن درد سر)

19- تیکیه دوست اولان همیشه کوسولودو.( دوست لقمه همیشه در حال قهر است.)

20- یاقوشونان قار آشنالوقو. ( دوستی برف و باران . کنایه از دوستی گذرا)

21- گِئدمیشدی سقّل گتورا بیغیده قویدی گلدی. ( رفته بود با ریش بیاید سبیل را هم از دست داد.)

22- قوردا سققل نمه اییلر. ( ریش سفیدی کردن برای گرگ بی نتیجه است)

23- جوانو یوللا ائشَّک آلماقا، قوجانو یول لا آرواد آلماقا. ( ادم جوان را بفرست برای خریدن الاغ و آدم پیر را بفرست برای خواستکاری و زن گرفتن.)

24- اوشاقی یوللا ایش دالوجا، اوزوننه دور دوش دالوجا. ( بچه را بفرست دنبال کاری سپس خودت هم دنبالش راه بیفت.)

25- تورکون عقلی سورادان گلیب . ( عقل ترکه دوباره آمده است)

26- قلبیرجا ئوون دنیا جا محنتی وار. (خانه ای به اندازه یک غربال زحمتی اندازه یک دنیا دارد.)

27-گیر منیم گوزومه اواخ باخ یار ئوزونه. ( بیا از داخل چشم من آن موقع به یار نگاه کن. منظور از نگاه من باید ببینی)

28- قورخودان سیچان دلیگین ساتون آلوب. ( از ترس سوراخ موش می خرد تا پنهان شود)

29- بیگناه باشو دار ایاقونا آپاراللار، اما دارا چکمز لر. ( سر بیگناه پای دار میره ولی سر دار نمیره.)

30- انبری اوتا قویاندا، تقصیر کار معلوم اولار. ( وقتی انبر را روی آتش می گذارند مقصر مشخص می شود.)

31- بیزیم دیوارا گوتو بوتون غارغا  قونماز. ( روی دیوار ما کلاغی نمی شیند که دستشویی نکند.)

32-اینّنی خوروس باناماسا صبح اولماز. ( حالا اگر خروس نخواند صبح نمی شود.)

33- بیزه گلن بیزه اوخشار . ( هرکسی که به خانه ما می آید شبیه ماست.)

34- آغ مولا قره مولا قدیمکی ییری یرله. ( ای ملای سیا و سفید جایگاه قدیمیت را بیاد بیاور.- گذشته ات را فراموش نکن)

35- قلبی نکی قلبینه، الین وئر بیراملاشاق. ( هرچی توی دلت است بگذار باشد دستت را بیاور دید و بازدید عید کنیم.)

36- اشَّک نینر، یورقان دوشک. ( خر لحاف تشک را می خواهد چه کار )

37- عَریه گوره باش باغلا، یوکویه گوره داش باغلا. ( با توجه با وضع شوهرت خودت را درست کن و با توجه با بارت سنگ بگذار.)

38- نچه تومننیگ سبزی سوغان سفره قلمکار ایستمز. ( چند تومن پیاز و سبزی سفره قلمکار نمی خواهد.)

39- سورادان دبَّه ایلدی. ( بعداً دبه در آورده)

40- دوشانا دییری قاچ، تازویا دییری باس. ( به خرگوش میگوید فرار کن به سگ شکاری می گوید بگیر.)

41- شیمیرین اوزون آغ ایلییب. ( روی شمر را هم سفید کرده یا بدتراز شمر است.)

42- اونون قویونونون  گوتو ارتولودو. ( گوسفند فلانی کونش دیده نمی شود. کنایه از این است که عیب آنها را کسی نمی بیند.)

توپلایان : همدان قیزی

انجمن دانشجویان تورک دانشگاه بولی سینا