نخستین سه غزل به زبان ترکى آزربایجانی٫ یادگار حسن اوغلو اسفراینی:

شاعر و متصوف بزرگ ترك، "شيخ عزالدين اسفرايني خراساني" متخلص به "حسن اوغلو" در تذكره هاي قديمي و نيز تاريخ ادبيات تركي از موقعيتي استثنايي برخوردار است. او به عنوان پيشگام و يكي از مهمترين شعرايي كه به زبان تركي آذربايجاني سروده اند پذيرفته شده است. معرفی شاعر در لینگ زیر معرفی گردید:


شیخ عزالدین پور حسن اسفراینی متخلص به حسن اوغلو


در زیر سه نخستین غزل شناخته شده به زبان ترکى آزربایجانی٫ یادگار حسن اوغلو تقدیم می شود:

--------------------

بیریمینجى غزل- غزل اول Biriminci qəzəl

عجب! بیلسه م منى شئیدا قیلان کیم؟

Əcəb! bilsəm məni şeyda qılan kim?

منه بو عئشق اودون پئیدا قیلان کیم؟

؟Mənə bu eşq odun peyda qılan kim?

عجبله ره م٫ عجب قالدیم ایلاهى

!Əcəblərəm, əcəb qaldım ilahi

ایمان اهلین دؤنوب٫ ترسا قیلان کیم؟

؟İman əhlin dönüb, tərsa qılan kim?

 

قامیشدان شککر-و داشدان جواهیر

٫Qamışdan şəkkər-o daşdan cəvahir

آغاجدان دانه –یى خورما قیلان کیم؟

؟Ağacdan danə-yi xurma qılan kim?


تنیم یئتمیش ایکى دورلو داماردیر

٫Tənim yetmiş iki dürlü damardır

کیمین ایرماق٫ کیمین دریا قیلان کیم؟

؟Kimin ırmaq, kimin dərya qılan kim?

 

قوى بو تدبیرى! گل تقدیر ائیله

!Qoy bu tədbiri! gəl təqdir eylə!

بوگونکو وعده نى فردا قیلان کیم؟

؟Bugünkü və'dəni fərda qılan kim?

 

بو نعطین فرشینى٫ هردم بو فرراش

Bu nə'tin fərşini, hərdəm bu fərraş

بو عرشین رنگینى مینا قیلان کیم؟

؟Bu ərşin rəngini mina qılan kim

 

حسن اوغلو٫ بو بیر قطره مئنیدن

Həsənoğlu, bu bir qətrə menidən

آنین خوب صورتین زیبا قیلان کیم؟

؟Anən xub surətin ziba qılan kim

-------------------

 

ایکیمینجى غزل- غزل دوم:İkiminci qəzəl

 

آپاردى کؤنلومو بیر خوش قمر اوز٫ جانفزا دیلبر٫

نه دیلبر!؟ دیلبر-ى شاهید٫ نه شاهید!؟ شاهید-ى سرور.

Apardı könlümü bir xoş qəmər üz, canfəza dilbər

Nə dilbər!? dilbər-i şahid, nə şahid!? şahid-i sərvər

 

من اؤلسه م٫ سن بت-ى شنگول٫ صوراحى ائیله مه غولغول!

نه غولغول!؟ غولغول-ى باده٫ نه باده!؟ باده-یى احمر.

Mən ölsəm, sən büt-i şəngül, surahı eyləmə qulqul

Nə qulqul?! qulqul-i badə, nə badə?! badə-yi əhmər

 

باشیمدان گئچمه دى هرگیز٫ سنینله ایچدیییم باده٫

نه باده!؟ باده-یى مستى٫ نه مستى!؟ مستى-یى ساغر.

Başımdan geçmədi hərgiz, səninlə içdiyim badə

Nə badə?! badə-yi məsti, nə məsti?! məsti-yi sağər

 

شها! شیرین سؤزون قیلیر٫ میصیرده هر زامان کاسید٫

نه کاسید!؟ کاسید-ى قییمت٫ نه قییمت!؟ قییمت-ى شککر.

Şəha! şirin sözün qılır, Misirdə hər zaman kasid

Nə kasid?! kasid-i qiymət, nə qiymət?! qiymət-i şəkkər

 

توتوشمایینجا در آتش٫ بلیرمه ز خیصلت-ى عنبر٫

نه عنبر!؟ عنبر-ى سوزیش٫ نه سوزیش!؟ سوزیش-ى میجمر.

Tutuşmayınca dər atəş, bəlirməz xislət-i ənbər

Nə ənbər?! ənbər-i suziş, nə suziş?! suziş-i micmər

 

ازلده جانیم ایچینده٫ یازیلدى صورت-ى معنى٫

نه معنى!؟ معنى-یى صورت٫ نه صورت!؟ صورت-ى دفتر.

Əzəldə canım içində, yazıldı surət-i mə'ni

Nə mə'ni?! mə'ni-yi surət, nə surət?! surət-i dəftər

 

حسن اوغلو سنه گرچى٫ دوعاچیدیر٫ ولى صادیق٫

نه صادیق!؟ صایدق-ى بنده٫ نه بنده!؟ بنده-یى چاکر.

Həsənoğlu sənə gərçi, duaçıdır, vəli sadiq

Nə sadiq?! sadiq-i bəndə, nə bəndə?! bəndə-yi çakər

 

--------------------------

اوچومونجو غزل - غزل سوم Üçümüncü qəzəl

 

نئجه سه ن؟ گل ائى اوزو آغیم منیم

!Necəsən? gəl ey üzü ağım mənim

سن اریتدین اودلارا یاغیم منیم

.Sən əritdin odlara yağım mənim

 

آند ایچه ره م٫ سندن آرتیق سئومه یم

And içərərm, səndən artıq sevməyəm

سنین ایله خوش گئچه ر چاغیم منیم

.Sənin ilən xoş geçər çağım mənim

 

حوسن ایچینده سنه مانند اولمایا

Hüsn içində sənə manənd olmaya

اصلى اوجا٫ کؤنلو آلچاغیم منیم

.Əsli uca, könlü alçağım mənim

 

آل الیمى ائره ییم مقصودوما

Al əlimi erəyim məqsuduma

قویما اوره کده یانا داغیم منیم

.Qoyma ürəkdə yana dağım mənim

 

سن رقیبه سیررینى فاش ائیله دین

٫Sən rəqibə sirrimi faş eylədin

آنین ایله اولدو شیلتاغیم منیم

.Anın ilə oldu şıltağım mənim

 

قیشلادیم قاپیندا ایتلرین ایله

Qışladım qapında itlərin ilə

اولدو کویون ایشده یایلاغیم منیم

.Oldu kuyun işdə yaylağım mənim

 

من اؤلوجک یولونا گؤمون منى

٫Mən ölücək yoluna gömün məni

باخا دورسون یارا تورپاغیم منیم

.Baxa dursun yara torpağım mənim

 

تورپاغیمدان بیته حسرتله آغاج

Torpağımdan bitə həsrətlə ağac

قیلا زارى جومله یارپاغیم منیم

.Qıla zari cümlə yarpağım mənim

 

بو حسن اوغلو سنین بنده ن دورور

٫Bu Həsənoğlu sənin bəndən durur

آنى رد ائتمه! ائى اوزو آغیم منیم

.Anı rədd etmə! ey üzü ağım mənim

----------------

سوز لوگ:

قامیش : Qamış نى

دورلو Dürlü : نوع٫ گونه

ایرماق Irmaq : رودخانه

آن An : او

کؤنول Könül : دل

میصیرMisir: مصر

توتوشماق Tutuşmaq: آتش گرفتن٫ شعله ور شدن

بلیرمه زBəlirməz : آشکار نمى شود

اوزو آغÜzüağ : رو سپید

چاغ Çağ : زمان٫ وقت

کؤنلو آلچاق Könlü alçaq : متواضع

ائره ییمErəyim  : برسم

قیشلاماق  Qışlamaq: مسکن گزیدن (در زمستان)

ایشده İşdə : اینک

اؤلوجکÖlücək : به هنگام مرگ

گؤمون Gömün : دفن کنید

باخادورسون Baxadursun : خیره شود

بیته Bitə : سبز شود٫ بروید