شعر طنز چئلله گئجه سئ : بجنورد- گریوان لهجه سی :
چئلله گئجه سی یئتئشدی یولدن
فامیل لار تئکئل دیلان ســـــاغلیقدن
ائکی ال نن یئیدیلن قوزلری پوچاقدن!
خاتئن گئز آستنن باخردی ایـــزاقدن!" شب چله از راه رسیدند
فامیل ها به سلامتی دورهم جمع شدند
دو دستی گردوها را با پوست خوردند
خانم خانه زیرچشمی از دور نگاه کردند"
امپراتوری پارت (اشکانیان) دولت بزرگ ترکان
دکتر محمد رضا کریمی باغبان
پارتیان یا اشکانیان یکی از سلسله های بزرگ ایران است که امپراتوری وسیعی را از ماوراالنهر تا بین النهرین به وجود آورده و پنج قرن اداره ی امور کشور را بر عهده داشته اند.
تاریخ سرزمین ایران همواره مورد بی مهری قرار گرفته و در طول 50 سال حکومت منفور پهلوی، تاریخ ایران مورد تحریف واقع شده، حوادث و واقعیت ها را وارونه نشان داده اند. تاریخ را به نفع یک قوم مصادره کرده و دروغ را جای حقیقت نشانده اند.
یکی از این دوران پر ابهام تاریخ ایران، همان اشکانیان یا امپراتوری بزرگ پارت است. دوره ی 477 ساله امپراتوری اشکانیان با سکوتی توطئه آمیز روبرو بوده و اگر توانسته اند دروغ گفته اند و هرجا که دیگر نتوانسته اند، توطئه ی سکوت را ترجیح داده اند.
گول اوزونوز انار كیمی قیرمیزی، گئجه نیز چیلله قارپیزی كیمی شیرین، گولماغینیز پوسته كیمی داواملی و عمرونوز چیلله گئجه سی كیمی اوزون و غملرینیز آونون گونو تکین قیسغه اولسون .
" روي گل شما، به سرخي انار؛ شب شما به شيريني هندوانه ؛ لبتان مثل پسته خندان، عمرتان به بلندي چئلله و غم هايتان به كوتاهي روزش باد."
آنا دیلینده یازدیم اوخویا بیله سن
به زبان مادری نوشتم بتونی بخونی
ﯾﻠﺪﺍ : "ﯾﻠﺪﺍ " ﻭﺍﮊﻩﺍﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯼ « ﺗﻮﻟﺪ » ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺳﺮﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎﯼ ﻣﺘﺪﺍﻭﻝﺯﺑﺎﻥ « ﺁﺭﺍﻣﯽ » ﺍﺳﺖ. ﺯﺑﺎﻥ " ﺁﺭﺍﻣﯽ " ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥﻫﺎﯼ ﺭﺍﯾﺞ ﺩﺭ ﻣﻨﻄﻘﻪﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺑﺮﺧﯽ ﺑﺮ ﺍﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪﻩﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﻭﺍﮊﻩ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﮐﻪ ﺧﻄﻮﻁ ﺍﻟﻔﺒﺎﯾﯽﺍﺯ ﺭﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﭼﭗ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪﻩ، ﻭﺍﺭﺩ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺷﺪﻩﺍﺳﺖ .
واژه چیلله : " چیلله " اسمی است که از فعل " چیلمک " ترکی به معنای (زدنِ پرتابیِ توام با ضربه) ساخته شده است.
دلایل اثبات کننده ریشه شب چیلله است که در فرهنگ ترکان نهفته است. دانستن این مطلب ترک ها را صاحب بلامنازع شب چیللهنمی سازد، بلکه این شب از برای تمام مردمان جهان است که در پی نیکی ها روزها را سپری می کنند و از دژخیم شب ها متنفرند و دوستدارند انسان های آزاده را در شادی های خودشان شریک کنند و پیغامی است برای همه نژاد پرستان که ایران سر زمین کردهای آزاده و ترکهای راستین و لرهای غیور و عربهای غیرتمند و ترکمنها و فارسها و ... است. اگر ریشه سنتی در ملت یا قومی غیر از فارسها جستجو می شود ننگ نیست که جمع کثیری از دانشمندان وطن فروش امثال حمد کسروی بسیج شوند و برای آن یک ریشه فارسی بیابند! اگر چه ریشه ای که در نهایت برای چیلله ساختند (یلدا) از یک واژه سریانی است که باز هم فارسی نیست!
در ترکی یای یعنی کمان، چیلله نیز یعنی زه (در اینجا زه کمان) و نیز محل زه برای گذاشتن تیر در موقع انداختن آن، اوخ یعنی تیر (تیرِ کمان). در ترکی به تابستان نیز " یای" (در ترکی خراسان : تموز) گفته میشود از این رو وقتی گفته میشود "یایین چیللهسی (چیلله زمستان)"، تداعی کنندهی کشیدگی نهایی کمان به هنگام انداختن تیر) یعنی نهایت و اوج کشیدگی شب در اول زمستان یا "چیلله تموز " (چلّهتابستان) که چهل و پنج روز رفته از تابستان است.
آداب شب چیلله در گریوان
اشاره : چیلله یک کلمه تورکی است به معنای نهایت کشیدگی به کنار و این شب به خاطر كشیدگی یعنی طولانی بودن آن بدین صورت نامگذاری شده است.
قدیمها با رسیدن چله شور و شوقی بسیار متفاوتتر از امروز در بین مردم پدید می آمد این روز در ایران و بخصوص در میان تركان روز خاصی قلمداد میشود نوشتن چند سطر از شنیده ها و دیده های خودم در مورد رسومات منطقه گریوان واقع در بخش مرکزی بجنورد شاید كم باشد اما قطعا خاطراتی را برای قدیمی ها زنده خواهد كرد.
چئورمه : چیلله و یلدا
او يئره جن كي بيليره م،" يلدا " سؤزجوكي سرياني ديليندن دير. سرياني ديلي قديم سامي ديللريندن سايلير. "ولد" "ميلاد" سوزلري عرب ديل لريندن اولسا "يلد" "يلدا" سرياني ديليندن دير. سامي ديللرينده "ي" "و" بير بيرينه چئوريلير. مسيح حضرتلري قيشين ايلك گونلرينده آنادان اولماقي بللي دير. روايتلر فرقليدير، سرياني ديلينده بيلينديرلير كي مسيح حضرتلري آنادان اولان گئجه يه يلدا دئيليردي : ميلاد گئجه سي.
هرکس سنه اولدوز دئیه، اوزیم سنه " آی "دئمیشم
هر گوزلدن بیر گول آلبپ، سن گوزله پـــــای دئمیشم
اهرین چیلله دبلری : آداب ترکان اهر در شب چله
آداب مردم اهر در شب چله به نوشته سید ابوالقاسم انجوی شیرازی و ترجمه به تركی توسط علیرضا ذیحق :
اهرده چیلله گئجهسی قوغون قارپیز یئمك اونودولماز و عمللری كئچنلرده نار، آلما و پرتقالدا اونا آرتیریب شامی یئدیك دن سونرا كورسونون اوزهرینه سوفره آچیب قوغون قارپیزی مئجمهئیده گتیریب سوفرهیه قویارلار. ائوین آغ ساققالی بیچاقی أله آلیب «بسمالله الرحمن الرحیم»دئیهر و باشلایار قوغون قارپیزلاری دیلیم- دیلیم كسیب هرهنین پایینی وئرمهیه. آمما یئمك دن قاباق، دوعا اوخونار وهامی لیقلا آمین دئیهرلر. دوعا لاریندا بئله دیئلهرلر:«آللاه بیزیم شهریمیزه و مملكتیمیزه بركت وئر. قاباغا گلن باهاری یاغیشلی ائله. بو شلولارین بورجون یئتیر و بیزیم عائله میزی بوتون یئرگوی بلاسیندان محفوظ ائله. كسبی میزه رونق وئریب ایشی میزه بركت سال» دوعادان سورا یئمهیه باشلاییب گئجه نی دئییب گولوب ایلهنرلر.
نمایشگاه چیلله گئجسی در اورمیه
نمایشگاه چیلله گئجسی در اورمیه با هدف آشنایی با فرهنگ اصیل مردم آذربایجان برگزار می شود
نمایشگاه شب چئلله با هدف ارائه اقلام شب یلدا با تخفیق ویژه و آشنایی با فرهنگ های مردم آذربایجان در چیلله گجسی از (۲۸آذر) به مدت سه روز در اورمیه برگزار می شود.
استقرار هفت هزار نظامی روسیه در مرز ترکیه ـ ارمنستان
کد خبر : 9319 | تاریخ مخابره : چهارشنبه 25 آذر 1394 | ساعت : 11/50
روسیه در تازه ترین اقدام که برخی از کارشناسان آن را تلافی جویانه تفسیر می کنند هفت هزار نیروی مسلح خود را در مرز ارمنستان ـ ترکیه مستقر می کند.
به گزارش ایشیقلی نیوز (اینجا) به نقل از رسانه های ترکیه ، روسیه هفت هزار نیروی نظامی خود را در امتداد مرزهای ارمنستان ـ ترکیه مستقر می کند. همچنین روسیه سامانه پدافند حرفه ای اس. ۴۰۰ را در ارمنستان مستقر می کند.
آنا دیلینی ساتمایادا
وارلیقینی وئرمه بادا
آزاد یاشا بو دونیادا
اوز دیلینه سن اول تانیش
منیم گولوم تورکی دانیش
با بستن عقربه های ساعت نمی شود زمان را نگهداشت
یاندیریلان کیتابلار- کتابهاى سوزانده شده
به آتش کشیدن کتابهاى ترکى با ترجمه فارسی
(نقل به مضمون از کتاب "تاریخ زبان و لهجه هاى ترکى"٫ دکتر جواد هئیت)
یاندیریلان کیتابلار
یازار: رضا همراز
تؤرک دیلینی اؤیره نین، چونکو اونلارین حاکمیتی چوخ اوزون سؤره جکدیر." پیامبر اکرم
یاندیریلان کیتابلار
يازار : آتا تيمور
به همت کانون شمس : برگزاری نخستین شب شعر ترکی در دانشگاه صنعتی اورمیه
دانشگاه صنعتی اورمیه روز سه شنبه شاهد برگزاری محفل شعرخوانی«قیزیل آلما» به همت کانون فرهنگی - اجتماعی «شمس» بود.
برای کسانی که دوستشان داریم چای میگذاریم
واژگان دخیل : بعضی ها ساده دلانه می گویند که زبان ترکی ، پر از واژگان فارسی است !!!!
باید خدمت این عزیزان گفته شود که : آن دسته از کلمات غیر ترکی که در زبان ترکی به کار می رود و از آن به عنوان کلمات فارسی یاد می شود عربی هستند نه فارسی همان طور که در زبان فارسی نیز کلمات عربی زیادی به کار می رود. برای مثال
قورخم بو ماوی گوی آلتیندا یانان آل گونشین
واوفوق لرده گو لن آل شفقی سونمه یه جک
صبح آچیلما قدا دیر
صبح ون یئلی داغلاردان اسیر
نترس صبح سحر خواهد آمد و آفتاب زندگیت را روشن خواهد کرد
علي آقا واحد
برای آدم ها فهیم
نقل قول ها برای تاکید بر محتوای سخن به کار می روند. مثلا اگر کسی به یک زبانی صحبت می کند می تواند از نقل قول های آن زبان برای تاکید استفاده کند. اما استفاده از زبان دیگر برای تاکید بر یک عمل به معنی تاکید بر وجه احترام یا بی احترامی نسبت به زبان فوق است. یعنی اگر راوی در مورد موضوع زشتی صحبت می کند و مثال هایش را از زبان محاوره ی دیگری نقل قول می کند. این امر به منزله فحش دادن و تمسخر زبان و فرهنگ آنهاست.
تصور کنید همین نمایش اهانت آمیز به زبان ترکی دوبله شود و نقل قول های ترکی به فارسی. ببینم باز هم مدعیان فارس از داشتن جنبه صحبت می کنند. مسلمان نیستید، لا اقل آزاده باشید.
منبع : موران : اینجا
نام برخی اندام ها به ترکی خراسانی
پلک،مژه = کئرپی
لب = دوداق
ساعد = بیلئ
ناف = گئندی
ران = بود
غوزک پا = توپق
اشاره : حسين مسعودي، از تركان مركز ايران و دبير دبيرستان هاي منطقه فولادشهر و زرينشهر اصفهان بوده و از محققان مسائل زباني مادري تركي است. ايشان مقالهاي تحت عنوان «كلمات تركي در عربي» براي ما ارسال داشته است. ما قسمت مقدمه مقاله را از باب رعايت تلخيص حذف و در متن نيز « اسامي خاص », « اعلام » و « اماكن » كه علي الاصول كلمات قرضي به حساب ميآيند حذف و در عوض، با ذكر معادل و تلفظ تركي كلمه در خود زبان و تشريح و تفصيل اتيمولوژي (ريشهشناسی) كلمه، نوشته ايشان را تكميل و تقديم خوانندگان مينمائيم. علامت اختصاري « فر » اشاره به « فرهنگ تركي نوين » نوشته اسماعيل هادي است. با تشكر از زحمات اين معلّم تلاشگر و اهل تحقيق و با آرزوي توفيق ايشان.
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند. 
.jpg)