خراسان توركلرينين ديلچيليك ديللري
خراسان توركلرينين ديللري ديلچيليك باخيمين دان اوچ بوداغا بؤلونور:
1ـ باتي (غربي) بوداغي:
خراسان توركجهسي يئددي صايتلهكي آذربايجان صايتلريندن ايكي اينجه يووارلاق سسلري (اؤ ö , او ü) بو ديلده يوْخدور. اؤزلري ده چوْخو بجنورد و اسفراین شهرستانيندا، سبزوار شهرستانينين جوين جغتا و بام و صفی آباد بخشينده ياشاييرلار. بونلارين لهجهسي آذربايجان لهجه سيله چوْخ فرقليدير. بونلارين ديللرينده بعضاٌّ توركمن، اؤزبك، دوْغو توركجهسي، كوردجه، هابئله تورك آغزينا بوْيانميش فارسجا لوغتلر واردير.
بو لهجهنين اؤزهلليكلري (خصوصیات):
1ـ صايتلر يئدديدير. دئمك اؤ (ö) و او (ü) يوْخدور. اؤ (ö ) ائـ (e) شكلينده او(ü) ايـ (i) شكلينده دئييلير. اور نه گ (مثال) اوچون: گؤز =گئز/ سؤز= سئز/ چؤرهک =چئرهيٌ / سؤ ت= سيت/ اؤج=ايچ / گؤن=گين.
۲ـ نون غونه آزجانا نازال اوزهره (بوروندا) دئييلير. سوْندا گلن نون ايسه (گ) حرفيله گلير. نون غونه توركمن توركجه سينده ده ايشلكدير. بو اؤزهلليك آذربايجان ديلينده ده اَسكي ده وارميش و بعضاٌّ نون غونهلي سؤزلر توركجهدن فارسجايا گيرميش اوْ حالدا قاليب : اورنگ اوچون : مينگ / حالئنگ / نه جورنگ / گلینگ / گئدینگ / دوننگ / و .....
3ـ چوْخ يئرده سوْندا گلن (ر) دوشور. اورنگ اوچون : چاغاله = چاغالر / بيء = بئر / دئ = دیر /
4ـ سؤز سوْنوندا گلن (ك) و (گ) صاميتلري (ي) تلفوظ اوْلور. اورنگ اوچون :
چئرهيٌ / ايرهيٌ / ائشک = ائشئ / ایشیک = ایشئ / و.....
5ـ كلمهنين سوْنوندا گلن قاپالي صايتلر (او u / او ü /ايـ i / اﻴ ı ) بيرليكده ائـ (e ) اوْلور. ائليء / دوْليء / ايزيء / ديشيء / جوملهني بيتيرن (دير) فعلي ده بو قايدادان آسيليدير : نه تر ديء / نئجه دير / و....