یازان : دوكتور جئري
قَرا بُلِتِغْ ييلْ اَجارْ، اُرُنْجْ بِلا ايلْ اَجارْ (1)
(قارا بولودو يئل آچار، دويونو روشوه آچار.)
ديوان لغات الترك
ايشيم اگريبوروق ايدارهسينده دويونه دوشوب آچيلميردي. دؤرد آي ايدي بير ايمضا اوچون "بوگون گئت، صاباح گل" ائتمكده ايديم. احوالاتي اوستاد دفترييه دانيشديم. گولدو:
- بو گل-گئتده نئچه جوت باشماق ييرتيبسان؟
من دیلیمدن دانیشدیم ، اونو منه دان دئدین
من ائلمیدن دانیشدیم ، من جواب قان دئدین
ارخاندا من دایاندیم، اٶزگه لره جان دئدین
سوردوم چارا دردیمه ، درمان اوچون یان دئدین
حاق سٶز دئمک ایسته دیم ، خوروز کیمی بان دئدین
سئودیم آخیر یوردومو ، نییه من پان دئدین؟
(سکه های ضرب شده بنام سلطان محمود غزنوی)سلطان محمود غزنوی ( پادشاه امپراطوری تــُرکان غزنویان) شبی هر چه کرد خوابش نبرد. غلامان را گفت : حکما به کسی ظلم شده او را بیابید.
پس از کمی جستجو غلامان باز گشتند و گفتند : سلطان به سلامت باشد دادخواهی نیافتیم.
اگر تورک هستید حتما ادامه را بخون و به تورک بودنت افتخار کن .
(علیشیر نوایی )
استاد ایشانچ :ای نوایی، دردلیق نظمینگنی درد اهلی بیلور،
دردسیز داغی بیلور آنی اؤقوغچ اهل درد.
استاد منظوری:
متن کامل این مقاله را اینجا بخوانید.
در ترکی يای يعنی کمان، چيلله نيز يعنی زه (زه کمان) و نيز محل زه برای گذاشتن تير در موقع انداختن تير، اوخ يعنی تير (تيرِ کمان). در ترکی به تابستان نيز "يای" گفته می شود. از اين رو وقتی گفته می شود "يايين چيلله سی"(چلّه تابستان)، (تداعی کننده ی کشيدگی نهايی کمان به هنگام انداختن تير) يعنی نهايت و اوج کشيدگی تابستان که چهل و پنج روز رفته از تابستان است.
عزيزم شكر تينگري ني بجا قيل
توكل ني بذات ربنا قيل
مسلمانگه اولوغ ايات قرآن
يوراكينگ ني قرآنگه آشنا قيل
مسلمان شوكتي دور دين اسلام
خدانينگ درگهي گه التجا قيل
اولوغوار رهبرينگ دور محمد
حديثي ني اوزينگه رهنما قيل
عمل قيل چهاررياربا صفاديك
وطن چومدي فسادوفتنه لرگه
يولينگ ني بوفسادلردن جدا قيل
صداقت پيشه بول و پاك طينت
شرعيت بويروغيده اعتناقيل
بوليب مخدوم پاك دين اسلام
شرعيت يوليده جانينگ فدا قيل
روزهای اول اسارت در بیمارستان سلیمانیه باتعدادی از بچه های لرستان، گیلان ، مازندران و ما بجنوردی ها بستری بودیم. افسر ارشد عراقی به هریک ازدوستان مناطق مختلف بنوعی اهانت می کرد مخلص کلامش این بود که فارس ها می خواهند برشما (لر، گیلگی، مازنی و ترک و... ها حکومت کنند برشماست که علیه فارس ها قیام کنید.) از مترجم همراه افسر عراقی خواستم که او را بنزد من بیاورد (بجز من که معلم بودم دیگر بچه ها دانش آموز یا کم سن و سال بودند) به افسر عراقی گفتم این ها تماما حیله های دشمنان علیه ما ایرانیان می باشد.(ترک، فارس، کرد، ترکمن، لر، بلوچ، سیستانی و عرب، گیلی و ....... تنها از نظر فرهنگی و زبان شناختی معنای خاصی پیدا می کند. اقوام یا ملت های ایرانی امروز، به زبان مادری کنونی خود بازشناسی می شوند. نه به نژاد و تبار باستانی). افسر گفت تو نمی فهمی وقتی با پاسخ های منطقی من مواجه شد و فهمید که من معلم رشته ی علوم انسانی هستم با قهر و توهین فراوان ازجمع ما دور شد. و خداوند فرموده است: گرامی ترین شما در نزد ما متقی ترین شماست. " و از نشانههای او آفرینش آسمان ها و زمین و گوناگون بودن زبان های شما و رنگ های شما است، همانا در این نشانههایی است براى عالمان." (سوره روم / آیه 22)علیرضا محمودی مظفر
دکتر محمد زاده صدیق :مولانا جلال الدین رومی" یکی از نامهای برجسته تصوف در آناتولی می باشد. مولانا به عنوان اندیشمند، شاعر، متصوف و استاد معنوی صاحب فضیلت شناخته می شود. چنین تخمین زده می شود که مولانا در تاریخ ۱۲۰۷( 604 ه ) در شهر بلخ که امروزه در مرزهای افغانستان قرار دارد چشم به جهان گشوده است و از خوارزمشاهیان بلخ است و مانند ابن سينا از هفت سالگي شروع به آموزش زبان فارسي كرد و آن را خوب آموخت و بعدها آن را زبان شعر خود ساخت. در اوان کودکی و همراه پدرش بهاءالدین ولد به آسیای صغیر رفت، و در شهر قونیه موطن گزید و در همان شهر به سال 672 ه. زندگی را بدرود گفت.
ایران، ملت ایران،.........
با سلام ، آقای مهندس سالاریان، دوستی از من خواسته که شما ترک هستید یا فارس، چرا از ترک ها دفاع می کنید!
دوست بسیار عزیز: ترک، فارس، کرد، ترکمن، لر، بلوچ، سیستانی و عرب، گیلی و ....... تنها از نظر فرهنگی و زبانشناختی معنای خاصی پیدا میکند. اقوام ایرانی امروز، به زبان مادری کنونی خود بازشناسی میشوند. نه به نژاد و تبار باستانی.
در این نوشتار به دنبال بیان مسائل و چراها نیستم، فقط سعی بر آن داریم تا نمونههایی از زیباییهای زبان مادریم " ترکی " را نشان داده تا برای علاقهمندان به این زبان و آنهایی که زبان مادریشان ترکى است زبان خود را بهتر بشناسند و با افتخار آنرا بکار ببرند.
بولبولم ای گــــــول فراقیــــــــنداباهاری نی لیــــــــرم
نالـــــــــه وافغــــــــــــانیله من لاله زاری نی لیــــــــرم
آه وزاریم عرشـــــــــیده فــــــــرش آغلی ییر احوالـیما
ساومیسام غملــــــه حیاتی غمگساری نی لیــــــــرم
فراخوان عمومي :
همایش بینالمللی اندیشهها، آثار و خدمات امیر علیشیر نوایی - دانشگاه مشهد 1393مركز پژوهشهاي آسياي مركزي دانشگاه فردوسي مشهد با همکاري سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي خراسان رضوي، سفارت ازبکستان، افغانستان و تعدادي از سازمانها و مراکز علمي و فرهنگي با هدف گسترش روابط فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي ميان ايران و كشورهاي آسياي مركزي همايش بين المللي انديشه ها، آثار و خدمات امير عليشير نوايي، را در ارديبهشت ماه سال 1393/ ماه مي 2014 برگزار مي كند تا انديشه ها، آثار و خدمات فرهنگي و نقش او را در ايجاد وحدت فرهنگي كشورهاي آسياي مركزي نشان دهد.
مریم گریوانی:پنج شنبه است. توی یک بسته، بیست جلد کتاب می گذارم تا با خودم به روستا ببرم. بچه های همسایه قیافه ام را شبیه کتاب می بینند، از آنها دعوت می کنم تا به خانه ی پدری ام بیایند. کتاب انتخاب می کنند و با همکلاسی هایشان و بچه های محله های دیگر می خوانند، دو هفته بعد که دو باره به روستا می روم، کتابها را با کتابهای جدید عوض می کنم. کتاب موش شهری و موش روستایی و کتابهای هوشنگ مرادی را خیلی دوست دارند. این هفته برایشان کتابهای علمی و داستان انتخاب کرده ام. این طرح را از اول تا آخر تابستان هر سال برای بچه های روستا اجرا می کنم. آخرتابستان ازآنها می خواهم کتابهایی که خوانده اند خلاصه و تعریف کنند و برایشان هدیه مثلا دفتر، خودکار، جامدادی و کیف و... خریده و متناسب با بازدهی که داشته اند تقدیم می نمایم.
اشاره : این مقاله در سال ۱۳۴۶ توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق که در آن ایام ۲۲ سال داشت و با نام ح. م. صدیق شناخته میشد در هفتهنامه « هنر و اجتماع » توسط ایشان نوشته و منتشر شد. لازم به ذکر است که دکتر صدیق که سردبیر بود با استفاده از امتیاز روزنامه « مهد آزادی » مطالب را جمعآوری و چاپ میکرد. در آن دوران خفقان، نگاه آرمانخواهانه حبیب ساهر، احاطه و تسلط وی به ادبیات و زبان ترکی و ذوق شگرف هنریاش، توجه حسین دوزگون جوان را به خود جلب کرده بود. مقاله را در زیر میخوانید:
اشاره : شهرستان جوین، یکی از شهرستان های استان خراسان رضوی میباشد. این شهرستان تا سال ۱۳۶۹ یکی از بخشهای شهرستان سبزوار بود که در این تاریخ به شهرستان ارتقا یافت. شهر نقاب؛ مرکز این شهرستان میباشد. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان جوین در سال ۱۳۸۵ برابر با ۵۱۳۴ نفر بوده است. در این پست نمونه هایی از کنایه های ترکی مردمان این سرزمین را با تلخیص از وبلگ "گه گئدی جوینه " بقلم علی اکبر ملایجردی انتخاب کرده ایم این امید که مورد توجه قرار گیرد.
" شکیل : آلمه گُلِئ ارکان "نویسنده : موسی عمرانی :
اشاره : روستای " ارکان " با بیش از 4 هزار نفر جمعیت دردامنه کوههای آلاداغ یا اتک " آلاداغلاری " و حدود 12 کیلومتری بجنورد و در جنوب آن قرار دارد.
اسامی ترکی مناطق، شهرها، روستاها، کوه ها، رودخانه ها و دره ها و دشت ها و ... در خراسان بزرگ اسناد است و این اسناد نشان می دهند که اولین ساکنان خراسان بخصوص مناطق خراسان شمالی ترک بودند و اسامی را به زبان ترکی نام گذاری نموده اند.
«نلســون»! نمرده اید که گریم برایتان
ماندست «مانــدلا»! ابــدی اِعتلایتان
دلتنگ بود کومه ی صحرایتان «کونو»
زان رو کشیــد و برد سوی روستایتان
طفلان ده کشیده صفِ گريه همچو ابر
«مخلو» ـ پدربزرگ! چه خاليست جايتان!
آزادگــي است جوهــر تقديـــر زندگيت
گويــا «حسيــن(ع)» ريخته طرح قضايتان
اشاره : برای نگارش زبانهای مختلف ترکی درطول تاریخ الفباهای مختلف: الفبای اورخون، اویغور، عربی, عبری، لاتین و سیریلینگ بکارگرفته شدهاست. پس ازاسلام ترکان نیزمانند سایر اقوام مسلمان خط عربی را با تغییراتی درآن، پذیرفتند که این خط، اکنون در ایران استفاده میشود. دراین پست نگارش زبان ترکی با الفبای عربی با استفاده از نتایج و مصوبه سیمینار تورکولوژی 1385 و شیوه نگارش زبان ترکی قاشقایی نوشته اسدالله مردانی رحیمی را آورده ایم امید است مورد استفاده قرارگیرد.
فقط قولاق آسسین!
آریلاری زهرلی گوللردن
بال گتیرمهیه ایتهکلهدیک!!!!
ایللردیر الکتریک تئللرینه قونان سئرچه ایسه
آغاجین بوداقلاریندان قورخور!!!!
سؤیله منه، نه تهر گولوم
(تصویر: ارکان)
نویسنده : موسی عمرانی
قسمت دوم
اشاره : روستای " ارکان " با بیش از 4 هزار نفر جمعیت در دامنه کوه های آلادغ یا اتک " آلاداغلاری " و حدود 12 کیلومتری بجنورد و در جنوب آن قرار دارد. دراین پست قسمت دوم از ضرب المثل های ترکی ارکان یا " آتالار سوز " بقلم موسی عمرانی از وبلاگ ارکان شناسی در نظر گرفته ایم امید که مورد توجه قرار گیرد.
بهبود مرادی (ائلچی خلخالی):21آذر
(آلولی پارچالار)
دیزلریمی قوجاقلییب
اوز اوزومه فیکمیرلشدیم
خیالیمین زیروره سینن یره اندیم
آخداریردیم کاغاذ قلم
اوره ییمین سوزلرینی
سیزه یازام
گلهجك نسلين تيلوزيونلاري شفاف صفحهلي و بوگونكيلردن داها نازيك اولا بيلر، ائله كي اونو باغلاياندا داليسيندا كي ديوار گؤروشسون.
TOLED تكنولوژيسي اينديده واردير آما كيفايت قدر قاباغا گئتمهييب و بو اندازهده نوماييش صفحهلري توليد ائلهمك ايمكاني يوخدور.آما مایکل فریب، ايلين iF مفهوملي طراحليق موسابيقهسي اوچون بير تيلويزيون توليدي خطينين همكارليغيايله TOLED تكنولوژيسي اساسيندا بير تيلويزيون طراحليق ائلهييب.
از بخش نطرات:سلاملار و یورولمیاسان :
1- آرتیق تلاش ( تلاش یا چلاش یا چالیش تورکی سئوز دیر).
2- بیلمک - بولکا ( دانش سئوزی تانیش یا تانیشماق سئوزین دن آلینیب اودا (شناختن) سئوزینه ایفاده دیر - تانری (خدا) سئوزی ده بو کلمه دن آلینیب دور / نیا کی تانری هامینی خلق ائدیب و تانییر و بیزلر ده تانرینین یارانمیشی هامیمیز اونی تانییریق / اوردان دور کی تانری آدلان دور میشیق /
3- عشق کلمه سی تورکی سئوز دور نیا کی بو کلمه اونده عربیه وارد اولوب و اوردان دا فارسی یا گلیب دور / عشق ائشق آشق آچق آچیق (باز شدن) کلمه سیندن آلینیب دور نیا کی رابط لر آچیلیر و محبت باشلانیر. اما تورکی دیلی وسعت لی دور. عشق ایندیسه تورکی دیلینده سئومک معناسین ایفاده ائدیر.
4- پول / پارا / هر چند بو ایکی کلمه ده تورکی دور له اما هر ایکی سیه ده ایشله نیر.
(كتابهاي سوزانيده شده در تاریخ 26 آذر ماه 1325 )
یازار:زنگانلی آرار
ایران داکی بنـــــالارین باشیــیام
زنگان اوزوک، منسه اوزوک قاشییام
دونـیاداکــی بـنالارا اؤرنــه یـــم
گل قوناق اول! یانیمدا قال گؤر نه یم!
(بو يازي زنگان دئييمينده يازيلميشدير.)
- آقا يه لحظه تشريف بيارين اينجا! مقابل دوربين بايستين لطفا"!
- سه، دو، يك!
- سلام آقا! صبحتون به خير!
- سلام عليكيم، سيزين ده صوبحوز خئير اولسون!
- آقا از برنامه ي حماسه ي حضور درخدمتتون هستيم! شما در انتخابات رياست جمهوري شركت مي كنين؟
- بلي گره ك شيركت ائلييك!
- ميشه بفرماييدانگيزه تون ازشركت در انتخابات چيه؟
- واللاه انگيزه ميز معلوم دودا! اول بوكي آغالار بويوران كيمي بو بير تكليف شرعي دي، اوندان سورا دا آمريكانين آغزيندان بير يوموروق وورماق اوچون حتمن شيركت ائله مه ليييك!
- باتشكر از شما! موفق و پيروز باشيد!
موسی عمرانی :
زبانی مشغول به دعا و خیر خواهی
دعاها در حقّ دیگری :
خدا قُوّت بیرسین : خدا نیرویت دهد .
الله قُوّت بَیرسِین :خدا نیرویت دهد .
الله یارینگ اولسِین : خدا یار و نگهدارت باشد .
خدای سَنِئ ساخلَسِن : خدا تو را نگهدارد .
اوغُور خَیر اولسُون: سفر به خیر
اَلِینگ آغِیرمَه سِین : دستت درد نکند .
نويسنده: غلام سخي سخا
حاضیرلایان : سهند اوغلو
در قسمت هاي پيشين، فشردهء جريان تهاجمات و لشكركشي هاي پي در پی هم و قوت هاي اعراب، كشتار و خون ريزي هاي آنان در شمال كشور کنونی افغانتستان (خراسان قدیم)، سند و ملتان، از ملاحظهء شما گذشت. البته درين قسمت ها، آن بخش از حوادث و رويداد هاي مربوط به دورهء خاص تاريخ سرزمين ( افغانستان كنوني) مورد بحث و بررسي قرار گرفته بود كه جايشان در صفحات تاريخ نوشته شده در كشور، خالي بود! هر چند كه منابع و ماخذ هاي مورد مراجعه و استفاده درين قسمت ها چيزي نبودند كه به تازگي كشف شده باشند، بلكه براي مورخين كشور، هنگامي كه كتاب هاي تاريخي خويش را مي نوشتند، قابل دسترسي بود، چنانچه فهرست منابع و مآخذ ايشان مؤيد اين حقيقت مي باشد.
داستانی بر اساس زندگی و مبارزات دکتر حسین محمدزاده صدیق
نویسنده : الف. نسیملو
قسمت سوم و پایانی
اشاره : من اعتقاد دارم یکی از روشهای مبارزه با حسودان و بدطینتانی که مشاهیر ترکان و آذربایجان را ترور شخصیتی میکنند، شرح و تبیین روشنگرانهی زندگی آنان است. غربالگری زمان، کار خود را خواهد کرد. معرفی ابعاد گوناگون زندگی شخصیتهایی مانند دکتر صدیق همچون آبی است که بر آتش بهتانها و بدخواهیهای دشمنان فرهنگ و ادبیات کشورمان ایران میریزیم. فرهنگ و ادبیات ترکی، جزیی جداییناپذیر و انکار ناشدنی در این کشور اسلامی است و اسلام رمز اتحاد ماست، نه زبان.
داستان زندگی مبارزاتی دکتر ح. م. صدیق
- پسرك! تو تصور ميكني كه ميتواني با چند خط شعر، حكومت را ساقط كني؟ چه خيال كردي؟
حسين ساكت ماند و جواب نداد.
- با تو هستم. مگر نميشنوي؟
- نه آقاي رئيس. من فقط اهل شعر و ادبيات هستم. كاري با سياست ندارم.
- چه كتابهايي ميخواني؟
- شمس تبريزي، حافظ، شيخ محمود شبستري.
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند. 
