قاریشمیش ( قاطی - پاتی )

 

شیروانین قوچخانه بؤلگه سیندن بیر حکایه:

(یک حکایت از منطقه قوشحانه شیروان):

آتام اؤلدو گلمه دین، آنام اؤلدو گلمه دین، دایم اؤلدو گلمه دین

(پدرم مرد نیامدی، مادرم مرد نیامدی، دایی ام مرد نیامدی)
 


بیر قونالیق دا ایکی کیشینین اؤنگینده بیر دؤیورو قلیه لی حلیم قویدولار. کیشیلردن بیری حلیمین اوستونده کی، قلیه نی اؤز اؤنگینه چئکمک ایچین باشالادی:

در یک مهمانی درجلوی دو مرد یک دوری حلیم با قلیه گذاشتند. یکی از مردان برای کشیدن قلیه روی حلیم به جلو خودش شروع کرد:

 باخ قارداشیم، آتا اؤلدو گلمه دین، قاشیق لا بیر آز قلیه چئکدی اؤز اؤنگینه، آنام اؤلدو گلمه دین، داغین بیز آز قلیه چئکدی اؤز اؤنگینه و دایم اؤلدو گلمه دین دئمگ بیرلیگده قالان قلیه نی ده قاشق لا چئکدی اؤز اؤنگینه.

ببین دوست من، پدرم مرد نیامدی و کمی از قلیه روی حلیم را با قاشق به جلوی خود کشید، مادرم مرد نیامدی، باز مقداری از قلیه روی حلیم را کشید به جلو خودش و همزمان با گفتن دایی ام مرد نیامدی گفتن، باقیمانده قلیه را نیز به جلو خودش کشید.


اوبیرسی کیشی گؤردو کی، بوتون قلیه گئتدی و بئله باشلادی: دوزدو، اما دونیا او گونلر بئله اؤنگیمده قاریمیشدی و قاشیق لا قلیه و حلیمی قاریشدیردی.

مرد دیگر دید که همه قلیه رفت و اینطور شروع کرد: درست است، اما در آنروزها دنیا در جلو چشم این اینطور قاطی- پاتی شده بود و با قاشق قلیه و حلیم را بهم زد و قاطی کرد.

یازان : شیروانلی

سئوگیلیم

 

سئوگیلیم،عشق اولماسا، وارلیق بوتون افسانه دیر

عشقیــده ن محــروم اولان، انسـانلیغــا بیگــانه دیر

سئـوگی دیـر، یالنیــز محببتــدیر حیــاتین جـوهــری

بیرکونـول کی عشق ذوقین دویماسا، غمخــانه دیر

(معشوق من, اگرعشق نباشد تمام هستی افسانه است

کسی که ازعشق محروم باشد,با انسانیت بیگانه است

فقط عشق و محبت جوهر حیات اند و بس

دلی که عشق را درک نکند، غمخانه است)


من اسیــر عشقییــم، اوز خـالقیمین، اوز یـوردومــــون

سئــومــه یـن اوز خالقینی، اوز یـوردونــو دیوانـه دیــر

قوی وطن داییم ایشیقلانسین، گوزه ل بیر شمع تک

کونلوم!اول شمعین ضییاسین سیر ائده ن پروانه دیر

( من اسیر عشق خلق (مردم) و وطنم هستم

کسی که خلق (مردم) و وطنش را دوست نداشته باشد دیوانه است

بگذار وطنم بدرخشد چون شمع زیبا

دلم! همچون پروانه دور شمع وطن بچرخد


نـازنیــن! رعنـــــا گـوزللــردیــر،بـاخیـرسـان هـر یـانــا

بس بو تورپــاق اینــدی بیر جنت دگیــل،آیـا نـه دیـر؟!

اولکـه میـزده گور نه لــر وار، باشقــا بیر عالـم ده ییک

هـر چیچک بیـر نـازنیــن! هر غنچـه بیــر جـانـانـه دیــر

(نـازنین! چشمان رعنا، به هرطرف نگاه می کند ترا زیبارویان بیند.

اگر این خاک وطن اکنون بهشت نشود کی خواهد بود ؟

در وطنمان ببین که چه چیزهایی است که درعالم نیست

هر گل چیچک نازنینی و هر گل غنچه جانانه ای است)


"واحید" - م من، سئوگیلیم، منده ن خیانت گورمه سن

شاعیــره م،عشقیم ده اوز قلبیـم کیمی مـردانــه دیــر.

(" واحید- م" هستم، عشق من ازمن خیانت نخواهید دید

شاعر، درعشق خود، همانند قلب خود مردانه است.)

شاعر: علی آقا واحد

ازشاعران گرانقدر و بزرگ معاصرکشورآذربایجان.

غزل2- خواجه دخاني خراساني

 

غزل۲- خواجه دخاني خراساني-قرن سيزده ميلادي

ايكينجي قوشوق

صبر ائيله كؤنول دردينه درمان اره، اومما

جان آتما اودا بيهوده، جانان اره، اومما 

 

گؤزون صده‌فينده‌ن نئچه دوردانه تؤكه‌رسين

شول ديشي گؤهه‌ر، دوداغي مرجان اره، اومما

 

گر وصل ديله‌رسه‌ن قو بو فريادي ائ بولبول

گول غونچا گيبي آغزي گولوستان اره، اومما

 

اينجه‌لديسه هيجر ايله قارينجا گيبي بئلين

فيرقه‌ت نئجه بير اولا سولئيمان اره، اومما

 

 فرياد-و فغان ائتمه ائ بولبول داخي آغزين

يوم غونچا گيبي يينه گولوستان اره، اومما

 

 مقصود اونون كيم، اله دوشوار اريشير

ييرتما ياخاني الينه آسان اره، اومما

 

 بو رسمه دخاني دوره ر-ي ؟ شمع گيبي زار

باشدان آياغا عؤمرونو پايان اره، اومما.

منه دئییرلرآغانئیچه مینگ

 

منه دئییرلرآغا نئیچه مینگ(به من می گویند آقای چند هزار )


تاغاری تولدوردو قورو تاتیقدان، آلدی باشینا، اؤیدن چیخدی و گیردی دوشه : " ایندی قورو تاتیغی ساتیرام و بیر جوجه آلیرم، جوجه نی بئجه ریرم اولور تویوق، تویوق اولور کورچ و تویوغو باستیریرام اون ایکی دانا جوجه آچیر.
(تغار را پراز ماست خشک کرد، بر سرش گذاشت، ازخانه بیرون و به عالم خیال رفت: الان ماست خشک را می فروشم و یک جوحه می خرم، جوجه را پرورش میدهم و می کنم مرغ، مرغ کورچ می شود و 12 عدد تخم مرغ می گذارم زیرش و 12 جوجه باز می کند.)

ادامه نوشته

غزل1- خواجه دخاني خراساني

غزل1- خواجه دخاني خراساني-قرن سيزده ميلادي

بيرينجي قوشوق 

عجه‌ب، بو درديمين درماني يوخ مو؟

يا بو صبر ائتمه‌يين اوراني يوخ مو؟ 

 

يانارام موملايين باشدان آياغا

نه‌دير، بو يانماغين پاياني يوخ مو؟ 

 

گوله‌ر دوشمه‌ن منيم آغلاماغيما

عجه‌ب، شول كافيرين ايماني يوخ مو؟ 

 

دليپدير جييه‌ريمي غمزه‌ن اوخو

آرا، اوره‌كده گؤر پئيكاني يوخ مو؟!

 

 گؤزو خنجه‌رله‌رين بوينومو چالدي

عجه‌ب، اول ظاليمين ايماني يوخ مو؟ 

 

سو كيمي قانيمي تورپاغا قاردين،

نه سانيرسين، غريبين قاني يوخ مو؟

 

 جمال-ي حوسنونه مغرور اولورسون،

كمال-ي حوسنونون نوقصاني يوخ مو؟

 

به‌ييم! دخخاني`يه اؤلمه‌زده‌ن اؤنده‌ن،

تاپينا ارمه‌يين ايمكاني يوخ مو؟ 

خواجه دخاني شاعر ترک خراسانی

خواجه دخاني شاعر ترک خراسانی

  خواجه دخاني (خوجا دخخاني)، اصلا از تركان خراسان، زيسته به سده 13 ميلادي. باني شعر كلاسيك تركي در آسياي صغير، نخستين شاعر ادبيات ديواني تركي در تركيه، آغازگر شعر غيرديني درادبيات كلاسيك تركي آناتولي است و "عشق" مهمترين تماي سروده هاي اوست.

ادامه نوشته

لزوم نقد وب

هرکس برای بیان اندیشه و یا بیان دردی و یانقد و بررسی اثری زبانی را برمی گزیند تا دیگران بتوانند راحت با آن ارتباط برقرار نمایند. صفحات جدی وب از این قاعده مثتثنی نمی باشد. به گمان من نویسنده وب باید بداند که برای چه کسی و چه هدفی می نویسد. حالا دیگر صفحه وب ،صفحه روز نامه نیست که تعداد محدودی آنرا در فضای فرهنگی خاصی نظاره کنند.و بعد نیز در گوشه ای گذاشته شود، و اگر خیلی خوش شانس باشد درآرشیوی قرار بگیرد. صفحه وب در کسری از ثانیه در سراسر وب و جهان پخش میشود. افراد باسلایق و دیدگاههای مختلف آنرا می خوانند. پیرامونش بحث و جدل می کنند. و نویسنده آن صفحه را درکوره نقد قرار میدهند. و حسن بزرگ صفحات ارزشمند وب همین است. یک نویسنده وب که پرچم قلم را برافراشته است تا به اصطلاح خودش زبان گویای دیگرانی باشد که چنین امکانی را ندارند پیش از هر چیز باید خودش را برای نقد شدن از سوی هر نقاد با هر دیدگاهی آماده نماید. زیرا از نظرمن نقد هر چه قدر سختگیرانه تر و همه جانبه نگرانه تر باشد بیشتر نقد شونده را وا میدارد تا مواظب امانت قلم باشد . نویسنده وب اگر تنها برای مطرح شدن در پیش تعداد محدودی افراد خاص قلم میزند، باید بداند که راه های سهل الوصول تری برای شهرت وجود دارد. پس هراس از نقد شدن او را وا میدارد تا پشت پا به بسیاری از ایده آل هایش بزند. در میان میلیونها صفحه وب تعداد محدودی هستند که قابل تأمل هستند.و همین تعداد اندک هست که وب را پر بیننده ،پویا،جذاب و تازه نگه می دارد. به همان میزان که مسئولیت نویسنده در قبال سلیقه و فرهنگ خواننده اش افزوده میشود به همان نسبت نیز خواننده باید در قبال تلاش نوشتن نویسنده مسئول باشد و با نقدی درخور، و راهنمودی متناسب به یاری و راهنمائی نویسنده همت به گمارد . چه دراین صورت است که هردو طرف نقاد و نویسنده به ایده آلهای خود میرسند. اگر نویسنده هرچیزی را به خواهد بنویسد و انتطار داشته باشد که دیکران الزاما باید آنرا به خوانند و هیچ اعتراضی یا نقد و بررسی روی نوشته های او صورت نگیرد و او نوشته هایش را وحی منزل بداند، به زودی به قهقرا خواهد رفت و نقاد نیز اگر تنها نقد کند بدون آنکه راهکار اصلاحی ارائه نماید، نقدش به بته فراموشی سپرده خواهد شد.  امروز دیگر مانند گذشته نیست که هرکس هر چیزرا به راحتی بتواند به دیگران القاء نماید و کسی حق اعتراض نداشته باشد. بلکه به گمان من امروز بهشت نویسندگان است. زیرا هم مطالب نویسنده خوانده می شود و هم مورد بررسی اصحاب رسانه و قلم قرار می گیرد. این یک مبادله دو طرفه فرهنگ و ادب است. ازیکسو نویسنده به نگارش و جمع آوری مطالب همت می گمارد و از سوی دیگرخواننده و نقاد مسئول به آن کار توجه کرده و به بهبود وضع و یا رفع نقص کمک مینماید. بسیارساده لوحانه است اکر بیندیشیم که در آثار مان بی نقص هستیم. و بسیار ساده لوحانه تراست اگر خود را مبرا از راهنمائیهای منتقدان با دیدگاههای مختلف بدانیم.

ازصحـــبت دوستی برنجم که اخلاق بدم حسن نماید

عیبـــم هنـــرو کمــال بیند خارم گل و یاسمن نمـــاید

کودشـــمن شوخ چشم ناپاک تاعیب مرابه مــن نماید(سعدی)

کتاب تانیتیمی-بجنوردان فلکلور درمه لری

خوراسان تورکلرین دن فولکلور درله مه لری بجنوردآغیز

"بجنورددان فولکور نونه لری" نمونه لری

یاورجمالی

علی برازنده نین کٶچوردوگو بو کتاب، سایین دوقتور سولطان طولوعون بجنوردفولکورو اوزینه یازیغی بیر اثردیر. بو کتابدا طلوع مجارستانلی تورکولوق "فارسی" نین توپلادیغی ماتریالاری اساس آلاراق چالیش میش دیر. ایلک اٶنجه خوراسان تورکلری و دیللری حاقدا اتنوقرافیک و قراماتیک بیلگی لروئرمیش داهاسونرا ناغیل لارا کئچرک، او بٶلگه ده ایللردن بری آخیب گلن ناغیل لاری بیرآرایا گتیرمیش دیر. کتابین کٶچورمه سینده فونتیک اورژینالللیغی قوروماق اوچون هرناغیلدان سونرالاتین الفباسی ایله یازیلمیش شکلی ده گتیریلمیش دیر. کتابی الده ائتمک اوچون ائل بیلمی درنگینه باش وورا بیلرسنیز

قایناق:ائل بیلمی بولتن فروردین 91 

زبان نوشتاری و زبان گفتاری

همان طور که پيداست پايه های زبان نوشتاری درهر زبانی برمبنای زبان گفتاری آن بنا شده است و البته درهر زبان بين گفتار و نوشتارآن تفاوتهايي وجود داردکه اين تفاوتها درسه زمينه صرف، نحو و لغات مشهود است.

در زمينه صرف، همان طور که می دانيم اغلب کلمات يا واژه ها درزبان گفتاری به جهت راحت تلفظ شدن و بسته به مناطق مورد تکلم آن، تغيير فرم می دهند، مثال: خانه= خونه، خنه؛ می روم= می رم، موروم؛ برويم= بريم، و...

در زمينه نحو نيز، ساختار جملات در زبان گفتاری کوتاه و خلاصه و خارج از قوانين دستوری می‌باشد و يا به عبارت ديگر عناصر يک جمله درزبان گفتاری درجايگاه معين خود قرار نمی گيرند و به صورت محاوره ای بيان می شوند.

درزمينه لغات(واژگان) هم بايد گفت که زبان گفتاری و نوشتاری هر زبانی درعين اين که واحد هستند ولی کلماتی هم وجود دارند که به عنوان مثال فقط درزبان گفتاری و يا درزبان نوشتاری کاربرد دارند؛ به عنوان مثال اغلب کلمات علمی، سياسی، فنی و... بيشتر درحوزه نوشتاری کاربرد دارند و کمتر درزبان گفتاری رايج می‌باشند و همين طور بالعکس، کلماتی نيزهستند که فقط درحوزه زبان گفتاری (محاوره) کاربرد دارند  و درحوزه زبان نوشتاری(کتابت) به نگارش در نمی‌آيند.  

ادامه نوشته

فلکور عروسی ترکهای خراسان

 arosi

مقدمه : آداب، رسوم و فرهنگ هر ملت سرشار ازغنا و ظرافت‌هاي خاصي است. اين فرهنگ در بطن خود داراي خرده فرهنگ‌هايي است كه شالوده و اساس فرهنگ آن ملت را پي‎ريزي مي‌كند. باورها و آرزوهاي هر ملتي را مي‌توان در آداب و رسوم و آيين‌هاي ملي و مذهبي آن ملت جستجو كرد. آيين‌هاي عروسي، جشن‌های اعياد، برداشت محصول، نامگذاري ها و ختنه‌ پسربچه‌های و... ، عزا، باران خواهي و... آيينه تمام نمايي است كه فرهنگ هر قوم و ملتي را براي ما بازخواني مي‌كند. بازخواني فلسفه و چگونگي به وجود آمدن آنها مي‌تواند، راهگشاي ما در شناخت باور‌هاي اساطيري آن قوم و ملت باشد. اما اين بازخواني و كنكاش كارهاي آكادميك لازم دارد كه خارج از سطح معلومات و توانايي‌ هاي يك نفر مي ‌باشد.

در ادامه به بررسي مراسم و آيين‌هاي عروسي‌ ترکهای خراسان براساس تجربیات خودمان و شنیده های از پدر و مادر و سایر بزرگترها مي‌پردازيم. البته اين مطلب بيشتر درباره‌ي ‌عروسي تمام ترکهای خراسان کم و بیش صادق است و هنوز باور‌هاي خاص بومي خود را به بوته‌ فراموشي نسپرده‌اند. 

ادامه نوشته

گلگشت آبشار کنگ

 تاريخ اجرا : 28/02/1391

تعداد نفرات : 45 نفر

كنگ (kang) : روستای کنگ در28کیلومتری غرب مشهد و درقسمت جنوبي رشته كوههاي بينالود ودرفاصله 22 كيلومتري جنوب طرقبه واقع گرديده است و دریکی ازدامنه‌های شمال شرقی ارتفاعات بینالود ودرجوار رودخانه کنگ احداث شده ودر محور دره رودخانه کنگ قرار دارد. روستای کنگ ضمن برخورداري ازمناظر بديع داراي چشمه سارها و باغات گوناگون وآبشارهای فراوان است.

ادامه نوشته

بزبان ادبی بنویسیم

 ادبی

همه ما در زندگی روز مره برای برقراری ارتباط با اطرافیان، از ارتباط کلامی (شفاهی) بهره می بریم، سوال می کنیم، جواب می‏دهیم، تعریف می کنیم و .... شاید پیش آمده باشد که مدت زمان زیادی را برای تعریف واقعه ای صرف کرده باشید؛ اما اگر از شما بخواهند آن واقعه را مکتوب کنید اظهار عجز نموده یا نهایتا چند خطی را بر روی کاغذ نگارش نمایید. علت این ناتوانی در نوشتن و توانایی در گفتن را می توان در دو موضوع جستجو کرد:

ادامه نوشته

دوبیتی های فولکوریک عروسی ترکهای خراسان(2)

toy

توضیح:  این پست با گویش و لهجه غربی ترکی خراسانی بخصوص لهجه بجنورد نگارش یافته است تا جنبه فولکوریک آن حفظ شود. نگارش ادبی بعضی از کلمات در پاورقی آمده است.

1- دراكثر عروسي‌های ترکهای خراسان بخشیها( آشيقها) حضور دارند. نحوه اجراي ساز و آوازبسته به نظر صاحب عروسي و حاضران دارد.معمولا وقت عروس بردن،بخشیها آهنگ‌هايي را براي تعريف و تمجيدازعروس و داماد مي‌خوانند. ازجمله :

«آي بخشی تعريف‌له بئزينگ گلينئ/ قي نئنه  باغله اونینگ بئلينئ

آي كئره كن تويینگ قوتلو اولسئن/ سئويندير ائزینگئ اووه ، ائلينئ».

تويلر قوتلو اولسین/انشاآللاه مبارك اولسین ».

 (اي بخشی تعريف كن عروس ما را / برادر داماد ببند كمر او را

آي داماد عروسيت مبارك بادا/ ايل و تبارت شاد و شاداب بادا

عروسي مبارك بادا / انشاالله مبارك بادا.)

«يئتشدي توي آخشامئ/ تورئنگ يانديرینگ شمئ

گلین ، گلئنه بزك بئرينگ/ گلير كئره كن آیه مي».

تويلر قوتلو اولسین/انشاآللاه مبارك اولسین ».

(شب عروسي فرا رسيد/ شمع‌ها را روشن كنيد

بیایید عروس را بياراييد/ ايل و تبار داماد مي‌آيند.)

 عروسي مبارك بادا / انشاالله مبارك بادا.)

ادامه نوشته

 دوبیتی های فولکوریک عروسی ترکهای خراسان(1)

  do
مقدمه : فرهنگ شفاهی عامه ترکهای خراسان بخشي ازهويت ملت بزرگ ترکان ایران است؛ دانشي كه ريشه درافكار، انديشه ها باورها ، آرزوهاي ، آداب ، رسوم ، آيين‌هاي ملي و مذهبي توده های این مردمان دارد و امروز "فولكلور"ش مي نامند . اهميت این فرهنگ شفاهی دراين است كه ازديرينگي بسياري برخورداراست و ميراثي گرانبها از پيشينيان ما می باشد.

دراین پست به بررسي دو بیتی های فولکوریک مراسم عروسی ترکهای خراسان که براساس تجربیات و شنیده های خود از پدر و مادر و سایر بزرگان و تحقیق میدانی کاملا شخصی و غیر رسمی خود در نقادط مختلف خراسان بزرگ جمع آوری نموده ایم، مي ‌پردازيم. لازم به یاد آوری است که ترکهای خراسان ، اصطلاحاً دو بیتی ها را "بایاتی" و ترانه‌ های ترکی را "تورکچه یئر" مي‌گويند. چند نمونه ازآنهارا كه پسرها درعروسی ها مي‌ خوانند، به زبان محاوره ترکی خراسانی با گویش غربی (لهجه بجنوردی) نگارش و آورده ایم تا جنبه فولکوریک آنها حفظ شود. امید است مورد پسند قرار گیرد :

 «بیرچولوم تنباکئ چئن، گئدئم قاله گزماغنه

بیرگلئن ایزماغئ چئن، قالدئم قیامت گیننه

ایزی ینگ بیله ایزکئ، بلگئه دیوینده قالمسئن

سئووئنینگ بئله سئووئن، ارمان ایره ی ده قالمسئن».

ادامه نوشته

بازخوانی کلمات ترکی خراسانی رو به فراموشی(1)

بازخوانی کلمات ترکی خراسانی رو به فراموشی(۱)

دیدم یک هم استانی محترم شعر گونه نوشته اند: "ورم قدیم مدرسه منگ دروازه سینه (میزنم در مدرسه قدیمی خودم را)" و از ترجمه بیت متوجه شدم که هم استانی عزیز ما منظورشان از "ورم قدیم مدرسه منگ دروازه سینه" چه بوده است. بازخوانی و درج کلمات ترکی رو به فراموشی برای نشان دادن اینکه من نیز چند کلمه ترکی می دانم نیست و کلمات برای نگارش درست زبان مادری و بکارگیری در مکالمات روزمره باز خوانی و درج می شود.

ادامه نوشته

تقدیم به مادران مهربان

مادر من / نور چشمم هستي من / ساغر خوشبختيه من
اميدم بي تو سرابه / يه حباب روي آبه / زندگيم بي تو خرابه

تو به رسم قصه ي عشق / تو گوش من صدا کردي

دلم رو با رموز مهر آشنا کردي / تو مي گفتي تو اين دنيا

فقط خوبيست که مي مونه / با خوبي هات دلامون با صفا کردي

چه شب هايي نخوابيدي / برام تا صبح دعا کردي

واسه خوابم تويي مادر / لا لا لا کردي / واسه فردام دعا کردي

حضور تو به خونمون صفا ميده /
صدات به قلبامون جلا ميده

اگه روزي همه گل ها ياسمن باشه/ تمومش به پاي يار من باشه

لینگ دانلود این آهنگ با فرمت mp3 :

شعر آهنگ پروانه

parvaneh

دردل همه خرسندم، آزاده و دربندم

پرواز نمیخواهم ، می مانم و پابندم

پروانه نمی میرد ، تا گل به بغل دارد

این سینه نمی گیرد، چون عشق تو سر دارد

ازعشق همه جانم ، می سوزم و خوشحالم

با این همه آتش من ، چون مرغ سبکبالم

پروانه نمی میرد ، تا گل به بغل دارد

این سینه نمی گیرد، چون عشق تو سر دارد

از غصه نمی میرد ، تا پای تو درکار است

از شاخه نمی افتد چون عشق تو پربار است

پروانه نمی میرد ، تا گل به بغل دارد

این سینه نمی گیرد، چون عشق تو سر دارد

لینگ دانلود این آهنگ با فرمت mp3 :

لالايي مادرانه

توضیح : ازجناب جلال قلی زاده (مولف کتاب آشنایی بازبان ترکی خراسانی) که متن زیبای لالایی مادرانه بزبان ترکی خراسانی که یادگاری فولکوریک مادر و مادربزرگ گرامیشان است برای انتشار در این وبلاگ ارسال داشته اند کمال تشکررا داریم.


تانري آدي


لاي لاي دئديم گونده من

كؤلگه ده سن گونده من

ايلده قوربان بير اولسا

سنه قوربان گونده من


لاي لاي دئديم ياتارسان

قيزيل گوله باتارسان

قيزيل گولون ايچينده

شيرين يوخو تاپارسان


لاي لاي دئديم ياتينجا

گؤزلرم آي باتينجا

سانارام اولدوزلاري

سن حاصله يتينجا


لاي لاي دئديم ياتينجا

گؤزلريه باخينجا

منه ده سن بير باخسان

اوركدن بير باخينجا

.....

چند كلمه توركي درباره مراسم ازدواج و عروسي

 

چند كلمه توركي درباره مراسم ازدواج و عروسي
آداقلي Adaqlı : نامزد شده
آلين يازيسي Alınyazısı : سرنوشت
اؤتوك Ötük : خواهش
اؤتونمك Ötünmǝk : خواهش كردن
اوخوندو Oxundu : دعوتنامه، كارت دعوت
اؤگ Ög : تصميم
اؤگله شمك Öglǝşmǝk : تصميم گرفتن
ايزباسي İzbası : امضا
ايزباسماق İzbasmaq : امضا كردن

ادامه نوشته

تورکچه سؤزلوک درگز

سؤزلوک

 آروق  Aruq  سو آرخي.

آشانه  aşanә  يوْرماق, طئي ائتمک (فا. پيمودن).

آششوْق  Aşşoq  آشيق.

آغارتن  Ağartәn  آغاردان.

آيه‌نه-‌ سايه‌نه  Ayenә-sayәnә  هردن بير.

قایناناق:"ادبيات عامه درگز" / احمد تکليفي چاپشلو

ادامه نوشته

کينايه‌لر

کينايه‌لر

آيريء سئني الي‌نن ايلان توْتماق

Ayre seni әlinәn ilan totmaq.

(آيري سينين الي‌نن ايلان توتماق).

آسمني مشکيء يئرتئلئدديء.

Asmәni mәşke yerteledde

(آسيمانين تولوغوييرتيليبدي).

ارخه‌سيء داغا بندديء.

әrxәse dağa bәndde

(آرخاسي داغا بنددير).

قایناق:"ادبيات عامه درگز" /احمد تکليفي چاپشلو 

ادامه نوشته

"ادبيات عامه درگز" کیتابیلا تانیشلیق

"ادبيات عامه درگز" کیتابیلا تانیشلیق

يازار: احمد تکليفي چاپشلو

يايين ائوي: مشهد, انتشارات سخن‌گستر

احمد تکليفي چاپشلو بو کيتابين يازاري, دره‌گز شهري‌نين فوْلکلوْرونو توْپلاماقدا بؤيوک هيمّت گؤسته‌رميش و د‌يه‌رلي بير ايش ياپميشدير. دره‌گز حاققيندا- جوْغرافييا و تاريخ باخيميندان- قيسا معلومات وئريرسه‌ده د‌يه‌رلي‌دير. چاپشلو جنابلاري بو اثريني آلتي فصيلده بيترير. ايلک فصيلده دره‌گزين طبيعتي و تاريخي و صنعتي‌ني قيسا بير صورتده آراشديرير. تأسوفله وئردييي معلومات چوْخ‌دا دوزگون دئييل؛ اوْ جومله‌دن بو کيتابين ياييلما تاريخينه گؤره (۱۳۷۹), شهرين جمعيتي آماري۱۳۵۱-جي ايله عايددير. کيتابين ايکينجي فصلينده مثل‌لر, کينايه‌لر, ترکيب‌لر توْپلانميشدير. بورادا ۳۰۴ تعبير, ۳۰۶ مثل و ۵۴ تعبير وئريلميشدير. اوچونجو فصيل يئرلي شئعرلره عايددير. بورادا ۱۷۳ بئيت يئرلي عامييانه شئعر, ۲۱۵ بئيت توْي شئعرلري, ۱۸ لايلالار و ۲۰ بئيت ده تعزييه مؤوضوسونا باغلي شئعرلر گلميشدير. دؤردونجو فصيلده داستان و تاپماجالار توْپلانميش‌ديرکي بورادا بئش داستان, ۲۴ تاپماجا و ۲۴ بئيت سمني پيشيرمه حاققيندا فوْلکلوْريک شئعرلرله برابر خالق عنعنه‌لريند‌ن دانيشيلميشدير. بئشينجي فصيلده خالقين اينانجالاري باره‌ده معلومات وئريلميشدير.نهايت آلتينجي فصيلده بير سؤزلوک اوْلاراق ۲۲۰۰کلمه آچيئقلانميشدير.

بو کيتابين ياخشي بير شيوه‌سي اوْلان بودورکي شعرلر عرب اليفباسيلا, سوْنرا لاتين اليفباسيلا برابر فارسجا ترجومه‌سي‌ده وئريلميشدير. بوندان علاوه هر فصلين اوّلينده فارسجا بير اؤن سؤز يازيلاراق همن مؤوضو حاققيندا معلومات وئريلميشدير. بيز بورادا بير بالاجا نومونه‌لر بو کيتابدان گتيره‌رک, چاپشلو جنابلارينا نايلييت‌لر ديله‌ييب, بئله ايشلرين داوا‏مي‌ني و داها چاليشمالاريني گؤزله‌ييريک:

دره‌گز شهري تاريخي کيتابلاردا داراگرد, نيسايا, آپاوا‏رتاکن, خاوران, باورد, ابيورد, نسا و... آدلار عونوا‏نيندا آدي چکيلميشدير. بوگون بوشهر مشهد دن ۱۳۰کيلومئتر و قوچاندان ۱۲۵ کيلومئتر, آراسي وا‏ر و ايکي مملکت- اؤزبکستان و تورکمنستان‌لا قوْنشو اوْلاراق ياخشي بير ايقتيصادي مؤوقعّيته ماليک‌دير. دره‌گز اشکاني و ياخود پارتلارين باش کندي اوْلموش, تاريخ بوْيو بؤيوک حاديثه‌لر باشدان کئچيرميشدير. بؤلگه‌نين معروف داغلاري, قيزيل داغ, کبيت‌داغ, کوران داغ و قره داغ ,آدليم چايلاري: درونگر و زنگلانلو دور. شهرين گزمه‌لي يئرلري چئوره‌سينده اوْلان باغلار, قيرخ قيز, ايستي‌سو و ايمام قنبري آد آپارماق اوْلار. 

ديوان لغات ترك محمود كاشغري

 divan

يونسكو بدنبال اعلام سال ٢٠٠٧ به نام سال عارف نامي مولانا جلال الدين رومي (اصلا از تركان خراسان)، سال ٢٠٠٨ را نيز – به پيشنهاد وزارت فرهنگ تركيه- به ‌نام زبانشناس مشهور تورك و مولف ديوان لغات الترك، ‌محمود كاشغري (اصلا از توركان اويغورستان- تركستان شرقي) نام‌گذاري كرده است. محمود كاشغري و اثرش ديوان لغات الترك را بنيانگذار توركولوژي و يا علم توركي شناسي ناميده اند.

ديوان لغات الترك، دراصل لغت نامه-دائره المعارفي براي ياد دادن زبان توركي به اعراب بي سابقه مي باشد، بيش از ٧٥٠٠ لغت توركي كه هر كدام با استفاده از ضرب المثلها، سوگها، اشعار، حكمتها، افسانه ها و اصطلاحات توركي معني شده جاي گرفته است. دراين اثر همچنين درباره تاريخ، فولكلور، ميتولوژي، جغرافيا، مردم شناسي، طوائف و ادبيات توركان پيش و پس ازاسلام معلومات داده مي شود و قواعد دستوري زبان توركي و لهجه شناسي آن بررسي مي گردد. نقشه رنگي مدور موجود در ديوان لغات الترك نيز، نخستين نقشه جهان تورك است.

بي شك ديوان لغات الترك در رديف سنگ نوشته هاي اورخون، يكي ازمهمترين گنجينه هاي ادبي جهان تورك، شامل تركان ساكن درآزربايجان ایران و ديگر نقاط ايران است. اما آزربايجانيان دليل ديگري براي اعزار و گراميداشت اين اثر گرانقدر نيز دارند. زيرا آنها سهم و نقشي اساسي درحفظ اين اثر و رساندن آن به روزگار ما داشته اند. بدين شرح كه تنها نسخه موجود ديوان لغات الترك به خط محمود كاشغري نبوده، بلكه به خط يك خطاط آزربايجاني اهل ساوه بنام "محمد بن ابي بكر بن ابي الفتح الساوي ثم دمشقي" است كه بعدها به دمشق مهاجرت كرده است. ناسخ خود را چنين معرفي مي كند: "از نوشتن فارغ شدم بنده نيازمند به خداي تعالي محمد بن ابي ابكر بن ابي الفتح الساوي ثم الدمشقي، عفا الله تعالي عنه".

محمد ساوي تخمينا بعد ازگذشت دويست سال از تحرير كتاب توسط محمود كاشغري ما بين سالهاي ١٠٧٢-١٠٧٤، در شهر دمشق سوريه و به سال ١٢٦٦ نسخه خود را از روي نسخه اصلي كه به خط محمود كاشغري بوده استنساخ كرده است. هنگامي كه محمد ساوي نسخه موجود ديوان لغات الترك را استنساخ مي كرد، شهر ساوه آزربايجان به مدت دو قرن تحت حاكميت امپراتوري توركي سلجوقيان قرار داشت. در اين دوره، رونق و‌ آباداني ساوه به اوج خود رسيده بود و به مركز سران قبايل متحد سلجوقي كه لقب اتابك داشتند، تبديل شده بود.

تنها نسخه موجود ديوان لغات الترك را كه توسط محمد ساوي ازشهر ساوه آزربايجان ایران استنساخ شده، مي بايست "نسخه آزربايجاني ديوان لغات الترك" ناميد. اين نسخه منحصر به فرد، كه تحفه آزربايجان و محمد ساوي از شهر ساوه آزربايجان ایران به جهان تورك و فرهنگ بشري مي باشد، اكنون در كتابخانه ملي- فاتح استانبول در تركيه نگاهداري مي شود. 

مئهران باهارلي

ضرب المثل های ترکی استان خراسان

ضرب المثل های ترکی استان خراسان

توضیح: آقای محمد عرب خدری ازمحققین و شاعران ترک شهر درگزدراستان خراسان رضوی است. وی ضرب المثل های ترکی خراسان را جمع آوری نموده و درحال آماده سازی برای چاپ می باشد. برای این محقق ارجمند و دیگر ترکی پژوهان خراسان بزرگ آرزوی سلامتی و موفقیت درتحقیقات خود را می نماییم. این ضرب المثل ها بزبان محاوره و گفتاری ترکی خراسانی با گویش شرقی (درگز) نگارش یافته اند تا جنبه فولکوریک آنها حفظ شود .

ادامه نوشته

محیط های آشیقی

محیطهای آشیقی

به نقل از: مجله بایرام- زنجان- شماره ۱۹- تیرماه ۸۸

محيط آشيقي قم - ساوه-همدان
 
 اساتيد و محققين فرهنگ ترکي، محيط آشيقي موجود در ايران را از نظر جغرافيايي و شيوه­هاي اجرا به مناطق مختلفي تقسيم نموده­اند. از جمله دکتر علي قافقازيالي در کتاب "ايران تورکلري آشيق محيط­لري" محيط آشيقي ايران را به نواحي زير تقسيم مي­کند:[1]
  1)      محيط آشيقي تبريز- قاراداغ
  2)      محيط آشيقي اورميه
  3)      محيط آشيقي سولدوز- قاراپاپاق
  4)      محيط آشيقي زنجان
  5)      محيط آشيقي قم- ساوه
  6)      محيط آشيقي خراسان-ترکمن صحرا
  7)      محيط آشيقي قشقايي(جنوب و مركز ايران)
 
 در اين مقاله سعي شده است به محيط  فرهنگي پنج استان جنوبي آذربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان) پرداخته شود.

ادامه نوشته

گلگشت ازغد

 روستای ازغد در استان خراسان رضوی در17 کیلومتری شمال شرق طرقبه درجنوب شهر مشهد و در 18 کیلومتری انتهای بلوار وکیل آباد در دامنه رشته کوه های بینالود واقع شده است . این روستا از حرم مطهر امام رضا (ع) حدود 40 کیلومتر فاصله دارد .

از ویژگی های این روستا :

مقبره های قدیمی مندرج با خط عبری که دلالت بر قدمت چند هزار ساله این روستا دارد . مسجد تاریخی ازغد که در زمان تیموریان بنا شده که قدمت حدود 1260 سال دارد . مدرسه علیمه این روستا که قدمتی حدود 400 سال دارد. و مسجد 600 ساله روستاي ازغد درحال تخريب است . اين بنا كه ساخت آن به سال 831 (ه.ق) باز مي گردد، ازجمله مساجد قديمي روستايي شهرستان مشهد است كه براثر مرور زمان بخشهايي ازايوان، سقف و نرده هاي آن تخريب و در معرض آسيب جدي قرار گرفته است.

دره ی روستای ازغد که به دامنه ارتفاعات بینالود مي رسد و 20 كيلومتر دورتر از روستا مي باشد درامتداد روردخانه بسیار زیبا و دیدنی است.

ضرب المثلهای درصوفیان خراسان شمالی

برخی اصطلاحات و ضرب المثلهای ترکی روستای درصوفیان خراسان شمالی

توضیح : اصطلاحات ترکی زیر ویرایش شده است تا نگارش یکسان  زبان ترکی خراسان در این وبلاگ رعایت شود

کامئ قره = سق سیاه ، چشم شور

آلئ شوش = در لغت به معنی پیشانی بلند است اما برای افراد بد شانس  بکار می رود!

اول مه میش = (کاش) بدنیا نیامده بودی

ایزینگدن دیشمه = خودت را لوس نکن

اوغرو چپدیر = عاقبت چپه،عاقبت شوم

بودینگ اتنئ یی = گوشت رانت را بخور(در مقام نفرین، گاهی بچه یا شخصی که سرسفره دیرحاضر می شوند و غذا تمام می شود گفته می شود.)

هو...= کلمه تعجب خانمها، وا

هی ده = گاهی به جای  نخیر استفاده می شود.

ضرب المثل ها:

 1- ائوینده سوونن ایله سامان تاپئل مییه = در منزلش آب و کاه هم پیدا نمی شود.

 2 - آلیندان سالانماقئ گئرمئ یه، خلقینگ عیب نئ گئریه = عیبی که از پیشانی

خودش (عیب آشکار خود را) آویزان است را نمی بیند عیب دیگران را می بیند.

3 - علی سئ دلئ، ولی سئ دلئ قئریمه دیشمیش لری هامی سئ دلئ = علی اش

دیوانه، ولی اش دیوانه مردنی ها، تمامشان دیوانه.

۴- ائزه پ...دی! سئزه اوخ دی = خودش گ...! است، حرفش(گفته هایش) همچون ...تیر است.

قایناق: http://www.bojnord1400.blogfa.com/post-4274.aspx

  

قيرقووول

girgavol

طالب‌خان، ناغيل ائدير: بيرگون شيکارا گئتميشدی. بيرقيرقوول توتموشدو. آخشام مولازيمله‌رينه دئدی: سيز بو قيرقووولو بوخاريدا سیخه چکينگ بيشيرينگ، من يورولموشام، بيرقدر ياتيم، توریم يئيه‌جم.

 طالب‌خان ياتدی. نؤکرلر قيرقووولئ بيشيرديلن، اؤزلری يئديلن. سیخئ بوش بوخاری‌نين يانينا سؤيکه‌ديلن.

 ايکئ - اوچ ساعاتدان سونرا طالب‌خان غفلت یوخوسوندان توردی، دئدی: - گتيرينگ قيرقووولو.

نؤکرلر هامی شهادت وئرديلن:آغا، سن قيرقووولئ يئدينگ، ياتدينگ.

 طالب‌خان دئدی: دوغرودور: چونکئ جييه‌ريم چوخ يانير، معلوم يئميشم، ياتميشام. بس بير قدر سو وئرينگ. سويو ايچدی، يئنه ياتدی. ! 

 

تصاویری از کتیبه ترکی نادرشاه افشار و برج ارغوانشاه کلات نادری


کلات نادری در شمال شرقی ایران قرار دارد و از شهرستان های خراسان رضوی است. شهرستان کلات نادری، 180 کیلومتر با جمهوری ترکمنستان مرز مشترک دارد.



كتيبه کلات به دستور نادر شاه نوشته شده است و شعر تركي از "گلبن افشار" در ثنای نادر پسر شمشير می باشد.

 

برج ارغوانشاه از کف رودخانه حدود 40 متر ارتفاع دارد و زمانی ورود و خروج به قلعه طبیعی کلات از این برج کنترل می شد.

یازان :شیروانلی

تلسیرم

 

گئجه دن کئچمه یه چئن تلسیرم من
گؤندوزو درک ائتمه یه چئن تلسیرم من
ائلیمزین بیرلیگین،گوجون چئن تلسیرم من
ائلیمیزی گؤندوز ده گؤرمه یه چئن تلسیرم من
گلجه ک بیزیم کی دیر من صاباح چئن تلسیرم من.

۱۴/۰۲/۱۳۹۱