نوشتار زبان تركي (11)

درباره نوشتار زبان تركي (گفتار يازدهم):

    بن (ريشه):

    عمده ترين قسمت كلمات تركي را بن (ريشه) تشكيل مي دهد، اصولاً بن كلمات تركي «تك هجايي» است و كلمات «چند هجايي» از بن هاي «تك هجايي» و پسوند تشكيل شده اند، گرچه تعداد اندكي از كلمات چند هجايي غير قابل تجزيه به نظر مي رسند، مثل كلمات: ده وه (شتر)، سكّيز (عدد هشت)، دوْقّوز (عدد نه)، اياق (قدم)، و...كه شايد به دليل عدم آشنايي اين كلمات قابل تجزيه نيستند و يا به علّت باستاني و قديمي بودن كلمات، تجزيه كردن آنها يراي بسياري از زبان شناسان هم مكتوم و پوشيده است.

ادامه نوشته

چندکلمه تورکی آذربایجانی و استانبولی

آپارماق : آپارماق (aparmak) در ترکی استانبولی هم به معنی بردن هست و در اصطلاح به معنی دزدیدن و بزور بردن است و در ترکی آذربایجان بمعنی بردن می باشد.

آلماق : آلماق (almak ) در هر دو لهجه به معنی خریدن است و گرفتن در ترکی توتماق میشود.

ازديرمك : ازديرمك (ezdirmek) در اصطلاح به معنی لوس کردن است و ازديرمك ( ezdirmek ) حالت گذرای فعل( ezmek ) به معنی له کردن و تحقیر کردن است.

ادامه نوشته

یا امام زمان گَل اماندی

ای قلم سوزلرینده اثر یوخ

            آشنادن منه بیر خبر یوخ

گلدی بو جمعه ده گِتدی آلله

          فاطمه یوسفینن خبر یوخ

یاندی پروانه لر شمع سوندی

        آیریلیقدان اوره ک قانه دوندی

شانیده رتبه ده بی بدلسن

           هر گوزلدن آغا سن گوزلسن

کیم دییر آیریلیق درده سالماز

        عاشیقین صبرینی الدن آلماز

ای گوزوم یوللارا باخ داریخما

          گون همیشه بولوت آتدا قالماز

شانیده رتبه ده بی بدلسن

           هر گوزلدن آغا سن گوزلسن

غنچه گوللر نه اندازه سولسون

      قلبیلر گویما قانیله دولسون

گلدی بو جمعه ده گلمه دین سن

   گون ساییم جمعه دیگر اولسون

شانیده رتبه ده بی بدلسن

           هر گوزل دن آغا سن گوزلسن

ای صفایی هَله دوز فراقه

             یول سالاغ بیزده بیرده عراقه

قلبیلر غصه دن داغلی قالدی

        كربلا یولاری باغلی قالدی

یا امام زمان گَل اماندی

                یا امام زمان گَل اماندی

ادامه نوشته

یار بیزه قوناق گله جک

یار بیزه قوناق گله جک

بیلمیره م نه واخت گله جک

سؤز وئریپ ساباح گله جک

آلا گؤزون آلدی جانیم

الدن گئدیپ تاب توانیم

سنه قوربان منیم جانیم

دارا زولفون سال هر یانا

گؤزلرین بنزه ر جئیرانا

باخدیم قالدیم یانا یانا

یار بیزه قوناق گله جک ؛ بالام

بیلمیره م نه واخت گله جک ؛ گولوم

سؤز وئریپ ساباح گله جک؛ بالام

(شعر ترکی فولکوریک)

ادامه نوشته

نادرين توركجه داش يازيسي

نادرين توركجه داش يازيسي ارغون شاه دربندي گيريشينده كلات نادريده٬ نادرين آتا ميلكينده خراساندا توركجه شعرلر توركي خط ايله يازيلميش ۱۱۵۵-۱۱۵۷داش اوسته قازيلميش. اوجاليغي كتيبه نين چايدان ۱۵ متر و ۲۴ بيت شعردن عبارت اولان گلبن افشار ادلي شاعر دن دي

ادامه نوشته

رواق و گنبد الله وئردي خان حرم امام رضا(ع)

اين رواق كه به گنبد الله وئردي خان معروف است يكي از باشكوه ترين و زيباترين ابنيه آستان قدس رضوي مي باشد.

ادامه نوشته

شاعيرلر و ...

شاعيرلر و ...

دئييرلر شعير يازيب، ياراتماقدير، اونو كي هامي يازا بيلمه يير؛ گؤرمكدير، اونو كي هامي گؤره بيلمه يير؛ دانيشماقدير، اونو كي هامي دانيشا بيلمه يير؛... بونلار هاميسي يئرينده؛ آما بو دئييملر، قوشقولار، گؤرونتولر نه لر اولمالي دير؟؟

.....

 نئچه گون بوندان قاباق بيردن – بيره ائينترنئتي بير چاغيريشدا بوتون آزربايجان شاعيرلرين و يازيچيلارين تئهرانين ميلاد بورجوجا چاغيرديلار!  بو عونوانا: «كنگره بين المللي استاد شهريار»! بو لینگ دان اوخویا بیلیرسیز.

ادامه نوشته

بزرگداشت دکتر علی شریعتی دراستانبول1390

اشاره : به مناسبت سی و چهارمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی جامعه شناس مسلمان ایرانی در12 مراد سال1390 دراستانبول مراسمی در شعبه استانبول اتحادیه نویسندگان ترکیه توسط حرکت جوانان ماوراء برگزار شد. ترجمه فارسی متن بخشی از سخنرانی این مراسم را که جنبه آموزشی دارد در این پست آورده ایم امید که مورد توجه قرار گیرد.

ادامه نوشته

حکایت الیناسیون

 حکایت الیناسیون بوسیله خراز شریعتی:

عمویم مثالی نقل می کرد که، در ده ما یک مرتبه سر و صدای گریه از خانه همسایه بلند شد. ما فکر کردیم همسایه ما لابد مادر زنش یا پدر زنش مرده است، زیرا که مریض بود. دیدم گریه شان خیلی زیاد است. ما لباس را پوشیدیم و رفتیم تا کمکی بکنیم، تسلیتی بگوییم. در را باز کردیم و وارد شدیم، دیدیم که اینها توی حیاط نشسته و حلقه زده اند و دارند گریه می کنند، یک خری هم در وسط اینها دراز کشیده! فهمیدیم که خرشان مرده! گفتیم چه خبره ؟ چرا گریه می کنی؟

گفت: آقا، خر من مرده! بعد عموی من در ضمن اینکه تسلیتی می داد، برای اینکه آرام بشود و دردش فراموش بشود، به شوخی گفت :"بگو من ِخر مرده، نه خرِ من " .

دلیلش چیست؟ دلیلش این است که اگر تو می مردی، آن خر ککش هم نمی گزید، بنابراین تو مال خر هستی، نه خر مال تو این هم یک نوع الیناسیون خاص  بعضی ها:"الیناسیون" به وسیله "خر" !

الیناسیون

"الیناسیون "یکی از مباحث کلیدی اندیشه شریعتی است. او با این مفهوم، مسائل انسان امروز را تجزیه و تحلیل می‌کند. از نظر وی در «ازخودبیگانگی » انسان «دیگری» را «خود» احساس می‌کند و آگاهی به خویش را از دست‌ می‌دهد و دچار نوعی «خود آگاهی کاذب» می‌ شود. از خود بیگانگی همان از دست رفتن « وجود حقیقی و فطری» و «خویشتن‌ اجتماعی» است. او، هرآنچه انسان را از ویژگی‌های انسانی‌اش-که تعریف‌ خاصی از آن دارد-دور کند عامل«الینه»کنندگی می‌داند. از نظر شریعتی‌ عقلانیت ابزاری، بوروکراسی و ماشینیسم انسان را در قرن بیستم از خود بیگانه‌ کرده‌اند و از این منظر آنها را نقد می‌کند. مطالب مفید بیشتر در مورد الیناسیون و یا آگاهی نداشتن از واقعیتها را می توانید در این لینگ بدست آورید

آدم عوضي

« وقتي يك روشنفكر با « خويشتن» مي‌گسلد و اين خويشتن عبارت از تاريخ و فرهنگ و سنت و زبان (مادری) و ادب و محتواي معنوي وجودي ملت(هویت) يعني مليت وي است و ناچار، خلاء وجودي خود را با محتواي فرهنگي ديگري پر مي‌كند، انساني بيگانه با خويش مي‌شود و اين « غير» همچون «جن» درماهيت و شخصيت ملي او رسوخ و حلول مي‌نمايد و آنگاه او عوضي حرف مي‌زند و عوضي نظريه مي‌دهد و راه را هم عوضي انتخاب مي‌كند و عوضي عمل مي‌كند. چون به تعبير عاميانه، اما پرمعني، او به راستي يك « آدم عوضي است». (علی شریعتی)

چند واژه‌ مصوب فرهنگستان

اشاره : يكي از فعاليت‌هاي فرهنگستان زبان و ادب فارسي، معادل‌سازي براي واژه‌هاي بيگانه‌اي است كه به زبان فارسي وارد مي‌شوند.

بخش ادبيات خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، مروري دارد بر برخي واژه‌هاي مصوب فرهنگستان كه به اين شرح‌اند:

 «پروفايل» (profile) : «رخ‌نما»،

 ميكروب» (microbe): «ميكروب»

ادامه نوشته

دیل اینسانین وارلیغی دیر

بوتون اینسان حوقوقلارینا سایقی، ائحتیراملا باخان و یاناشان اینسانلارین فیکرینجه، دونیا اوزه رینده اینسانلار گونده لیک کئچیم لرینده و یاشام لاریندا اؤز آنا دیل لرینده دانیشماق لا چوخ راحات دیرلار و آنا دیل سئوگیسی هر بیر اینسانین ان ده رین دویغولاریندان ساییلیر.

دیل اینسانین معنوی ثروتی دیر، کئچمیش زمانلاردا دیلدن یالنیز ارتباط واسیطه سی کیمی ایستفاده ائدیردیلر دیسه، بو گون دیل، فرهنگ و مدنیت بیر میلتین هویت و وارلیق سندی کیمی اوزونو گؤستریر.

دیل، اینسانین ان ده یه رلی وارلیق لاریندان بیری ساییلیر و بو وارلیقی محافیظه ائتمک و ایره لی له مک اوچون هامی چالیشمالی دیر.

دیل وارلیغی: حیات وارلیغی، فیکیر وارلیغی، من لیک وارلیغی، دوشونجه وارلیغی، آنلام، اینام و ایمان وارلیغی ساییلیر. اگر بیر اینسان اؤز دیلینی سئومه ییرسه دئمک باشقا دیل لری ده سئوه بیلمز و اینسانلیق خصوصیت لریندن دالی قالار.

سئوگیلیم

سئوگیلیم،عشق اولماسا، وارلیق بوتون افسانه دیر

عشقیــده ن محــروم اولان، انسـانلیغــا بیگــانه دیر

سئـوگی دیـر، یالنیــز محببتــدیر حیــاتین جـوهــری

بیر کونـول کی عشق ذوقین دویماسا، غمخــانه دیر

ادامه نوشته

وجه تسمیه آذربایجان با توجه به نظرات مختلف

اشاره : اظهار نظر درمورد ریشه و مخصوصا معنی نامهای جغرافیایی سخت است. علت آنمرور زمان و تغییرات سریع در زبانها می باشد. در مورد ریشه کلمه "آذربایجان" نظرات زیادی ارائه شده است. در این مقاله بحث ما بیشتر روینظریات مختلف ارائه شده راجع به وجه تسمیه ی آذربایجان خواهد بود و برخی ازآنها را به طور مختصر معرفی خواهیم کرد. و در نهایت مطالبی برگرفته از کتاب "دیلدنیز" تالیفآقای "اسماعیلهادی" و دیگری از مرحوم پروفسور زهتابی و استاد پرویز زارع یکانی داده خواهند شد.

 

ادامه نوشته

كيشي سٶزو

یاخشیلیغا یاخشیلیق،  هر کیشینین ایشیدی

یامانلیغا یاخشیلیق ،    ار کیشینین ایشیدی

كيشي سوزو آتالار سوزونده انسان و يا آدام دئمكدير

و بو گون چوخ تورك ديللي ميلتلر او انلامدا ايشلدير

كلمه( كيشي) تنها به جنسيت مذكر تعلق ندارد(رجل عربی) و در متن آتالار سٶزو فوق به معني انسان-آدم بكار رفته است و كلمه (ار) به جنسيت دلالت دارد. پس (كيشي) هم براي خانم ها و هم براي آقايان كاربرد دارد و در كلمات آتا كيشي، آنا كيشي، آغا كيشي، بيركيشي، و...

همچنين كلمه (آغا) كه درادبيات فارسي بصورت (آقا) نوشته مي شود به معني سرور و سالار و در كلماتي مانند: آغا بيكيم، آغا خانم، قيزلار آغاسي و .... در بين عامه تورك زبانان رايج است. 

كلمه سالار و پاشا نيز از از عناوين توركي مي باشد. و عناوين (خان، خانيم، بيك، بيكيم ) پسوندهاي آقايان و خانم كاربرد دارد. مانند:بيوك خان، ائلدار خان، ستارخان، بيوك خانيم، سولماز خانيم و آزاد بيك، علي بيك، گل بيكيم، النازبيكيم و....

باختري و اوراسيا

 قاره واژه ي عربي و به معني برٌ يا خشكي است. بر اساس تعريف علمي قاره، توده هاي بزرگ و شكسته شده ناشي از پوسته زمين كه داراي جغرافياي خاص و وحدت طبيعي باشد، يا به زبان ساده تر به خشكي هاي بسيار بزرگي كه در ميان اقيانوس ها سر ازخاك بيرون آورده است. حالا به نقشه فوق نگاه كنيد .

ادامه نوشته

الله وئردي خانین كؤرپوسو

 

آلله وئردي خانین كؤرپوسو

اصفهان شهرينده بؤيوك شاه عباس امرينله قهرمان سالار آلله وئردي خان باشچيليغينلا قيرخ گؤزلو كؤرپو جلفا محله سيني عباسي باغلارينا باغلاسين دييه بيرليكده  ساليندي.

ادامه نوشته

آبا و اجداد شادلو ها به روایت عضدی

درکتاب "خشم و غارت" نوشته ی آقای عضدی صفحات 226 الی 230  مطلبی راجع به شاه عباس کبیر آورده است که روزی مهمان بزرگ ایل می شود و دختر میزبان چشمش را می گیرد و پدر دختر بدون اینکه اظهار نماید دخترش نامزد دارد او را به عقد شاه عباس در می آورد و زمانیکه نامزد دختر بر می گردد و.... خلاصه شاه عباس دختر را درحالی که حامله بوده طلاق می دهد و از نامزد پسر می خواهد به دختر رجوع کند و...

دختر پسری می آورد و نام او را "نجف قلی" می گذارند(جد و آبا امرای شادلو). وقتی پسر در می یابد که پسر شاه عباس است به اصفهان می رود و با دادن نشانی به شاه عباس حکمرانی ولایت بجنورد را به او می دهند و می شود ایلخانی شادلو (جد یار محمدخان سهام الدوله یا پدرش). این داستان چقدر صحت دارد شاه عباس ترک کجا ؟ و ایلخانی کرد شادلو کجا؟

نویسنده : محمد خسروی

برمي گردم، متمرّدانه

برمي گردم، متمرّدانه     

ره آوردم، فرياديست،  

از جنس سكوت

تا در اين روزهاي زور

و سحرهاي سنگين

سياه تر از غربت

به كسوفي جاودانه

تبعيدتان كنم!

علی شجاع

آتالار سؤزو

آتالار سؤزو : "ايت هورر كروان كئچر"

بو مثل دؤزدي دئييب لر "ايت هورر كاروان كئچر"
بار الها کور گردد چشم های دشمنان بد نظر


24/03/92

توركي ياز توركجه اوخو

توركي ياز توركجه اوخو

سن يازماسين من يازماسام

كيم يازار، كيم اوخور

آتا بابا سوزلريني

چاغالاریمیزا(اوشاقلارمیزا) تورکو یازماق و اوخوماغی اونوتمایالیم (فراموش نکنیم)! آنا دیلیمیزی اؤرگنمک و اؤرگتمک بیر میللی وظیفه دی!

آموزش زبان نوشتارى تركى (11)

دوستان عزيز كلماتي را كه از نظر من خطاي حتمي محسوب مي شوند با رنگ قرمز مشخص كردم و بقيۀ كلمات نياز به تحقيق بيشتر دارند چون شامل پديدۀ "پذيرش اجتماعي " شده اند (يعني در بيشتر مناطق ترك زبان ترويج يافته اند).

آذربايجان توركجه سى                       استانبول توركجه سى

آپارماق : بردن                                  aparmak دزديدن

آلماق : گرفتن                                  almak برداشتن

اصلاحلات را با استفاده از نظرات خوانندگان گرامی در ادامه ملاحظه فرمایید:

ادامه نوشته

قورخولوق((2)

قورخولوق دان قورخان سئرچه،آجليقدان اؤله ر!!

(چي گوارا)

سؤزلوک: قورخولوق: قوش قووان=مترسک

قورخولوق((1)

آخشام اوستو كئچن گونلره تای، قارغالار، اوزوم باغینا هجوم چكدیلر. كئفلری چكینجه اوزوم یئییب باغی كورلادیلار.

قورخولوق آنلاملی سس‌سیزلیك له، باغین اورتاسیندا اونلارا باخیردی. الیندن بیر ایش گلمیردی، او ساده‌جه اؤز گله‌جه‌یینی دوشونوردو! دونن آخشام، باغ ییه‌سی، باغدان آیریلاندا، «صاباح‌دا گلیب گؤرسم قارغالار، باغی كورلاییب، قورخولوغو یئریندن چیخاردیب، یاندیرجایام» دئمیشدی!

بونلاری دوشونه‌رك، قورخولوغون اوره‌یی دولوب، خیمیر-خیمیر آغلاماغا باشلادی!

یازان: حسین واحدی

سؤزلوک:

قورخولوق: مترسک / قوش قووان

اگر به من راي بدهي...!؟

اشعار انتخاباتی - حمید آرش آزاد

گر كه شوم انتخاب، فيل هوا مي كنم

بهرِ همه مردمان، برج بنا مي كنم

مي شكنم شاخِ غول، مُفت، نه با زورِ پول

از اوتاوا، تا سئول، بنده شنا مي كنم

ادامه نوشته

جان قوربان انتخاباتا!

ياشاسين انتخابات               ائله باغيشلار حيات

بوتون غم- غصّه‌لردن             بيزلره وئرير نجات!

***

گلير رنگ‌لي كاغيذلار           بزه‌نيري دام- ديوار

فابير قالار چاليشيب            تؤره‌دير بوْللو شعار!

ادامه نوشته

امام رضا توركلرنین لطیفه سی

(موسی الرضا ثروتی، بجنورد شهرینین نماینده سی، مجلیس ده  اورمو گولونون نجات وئرمه لایحه سینه موخالیف چیخماسیلا، بوخاطیره نی جانلاندیردی )

 امام رضا توركلری

ایللر اونجه، كندلیلریمیزله بیرگه، زیارت اوچون مشهدده گئتمیش ایدیك.  زیارت زمانیمیزین محرم آیینا راست گلدیگینه گوره، بیز اورادا هرگون شاخصی (شاه حسین) دسته سی باغلاییب شاخصی گئدیردیك.

آنجاق او گونلرین بیرینده، شاخصی گئتمه حینینده، بیرنفرغریبه نین بیزه قوشولوب بیزه تای شاخصی گئتمه سی هامیمیزی ماراقلاندیرمیشدیر. هامینین ذهنینده بو سئوال یارانمیشدیر: " بو كیشی كیم اولمالی دی؟!" و او سئوالین جوابینی قید اولونان كیشی، شاخصی داغیلاندان سونرا، بئله وئرمیشدیر:  "من قوچانلی یام و قوچانلیلاردا توركدورلر!"

كندیمیزه قاییداندان سونرا، قوچانلی كیشی نین شاخصی گئتمه سی تئز- تئز خاطیرلانیب بئله سوزلر سویله نیردی:" هر یئرده تورك وار !" هابئله خوراسان ولایتینی، اماما باغلاییب دئییردیلر :"حتی امام رضانین دا توركو وار !"

قایناق : کلوپ ایران تورک -حسین

فارس ديلينده تورك سؤزلري و اوْنلارين گؤستريجيلري

یازان: حسن اومود اوغلو

موختليف طايفا آدلاري ايله يئر كوره‌سينين بير چوخ حيصّه‌سينه حؤكمرانليق ائله‌ين توركلر دونيانين ان قديم ميللتلريندن بيريدير . آلتاي‌لاردان باشلانميش شومالدا بوزلو دنيزه قدر، جنوبدا ايسه هندوستانا قدر،‌ غرب‌دن ايسه بالكانا قدر ياييلميش تورك ائتنوْسلاري دونيا مدنيتينه ان بؤيوك تأثير بوراخميش. توركلر بو گونكو ايران اؤلكه‌ سينين ان قديم ساكينلريندن ديرلر. بوتون دونيا ديللرينده اولان سؤز خزينه‌لريميز بونا ان دوزگون اؤرنك اولا بيلر. هله مادلار ايرانا گلمه‌ميش بورادا توركلر باشقا ـ باشقا ائتنوس آدليقلاري آلتيندا ياشاييرديلار. ايرانين قديم و يئني جوغرافييا سؤ‍زلوكلرينده اولان توْپوْنيملر(جوغرافي آدلار) بونو ثبوت ائله‌يير. ان قديم ايران خاقانليغي هخامنشي، اشكاني، شاهلاري آدلاريندا كي تورك آنتروْپوْنيم‌لري دانيلمازدير. دونيا ديلچي‌لري بو مدعاني تصديق‌لييرلر. قديم ايران داش يازيلي عابيده‌لرينده (ميخي كتيبه‌لر ) آوئستا و حتي شاهنامه‌نين متنينده يئرلشن بير چوخ تورك آدلاري، سؤزلري، توركيزم‌لر واردير. بو مسئله‌ني حتي بئله انصافسيز فارس لئسيكوگرافلاري اؤزلريده اعتراف ائديرلر.

ادامه نوشته

وعده تاسیس فرهنگستان ادب و زبان ترکی

ایسلانیوز-حسن روحانی کاندیدای ریاست جمهوری اسلامی ایران با حضور خود در تبریز، وعده هایی در مورد این منطقه داد. برای اولین بار است از رجال سیاسی ایران وعده هایی درباره زبان و ادبیات ترکی شنیده می شود؛ یکی از آنها تاسیس " فرهنگستان ادب و زبان ترکی" در آزربایجان جنوبی است!

آزربایجان جنوبی منطقه وسیعی است درایران که شامل استانهای: اردبیل، آذربایجان شرقی. آذربایجان غربی، زنجان، همدان، مرکزی، قم، تهران، البرز، قزوین و بخشهایی ار استانهای گیلان، کردستان، کرمانشاه و... می باشد.

ادامه نوشته