معادل ترکی کلمات متداول در مدارس
ثبت نام کردن : یازدیْریْلماق ( yazdırılmaq )
مدرسه : اوْخوُل ( oxul )
معلم : اؤیرَتمَن ( öyrətmən )
دانشجو- دانش آموز : اؤیرَنجی ( öyrənci )
نویسنده : بهمن رنجبران
استاجلو
درباره ایل استاجلو در لغت نامه دهخدا چنین آمده است : (استاجلو ) ( اُ ) (اِخ ) یکی از هفت قبیله از ایلات ترک که ارکان سپاه صفویه محسوب می شدند و آنها از این قرارند: شاملو، روملو، استاجلو، تکلو، ذوالقدر، افشار و قاجار. (تاریخ ادبیات ایران تألیف برون، ترجمه یاسمی )
ايل استاجلو از خانواده هاى بزرگى تشكيل شده بود كه صفويان اوليه را در ايجاد طريقت يارى نمودند. در تاریخ آمده است استاجلوها قسمتی از تالشی ها بوده اند. گروه هاى ديگر نیز در ايل بودند. قديمى ترين و مهم ترين آنها قرا بيات بودند كه معتبرترين خاندان ايل يعنى چاپشلو یا چاوشلو از آن ها بود.
مام رضا باخار منه، آغامدی
تکلیغیمدا، آنام اُولوپ، آتامدی
آغیرلی گونده درمانیمدی، داوامدی
آخ نه دییم یوزی قارا نوکرم
من آغامی دنیالارجان سِئوَرَم
آنلام(ترجمه)
امام رضا به من نظر میکند، آقایم هست
در زمان تنهایی، مادرم میشود، پدرم هست
در روزهای دردمندی، دوا و درمانم هست
آخ، چه بگویم من نوکری روسیاهم
من مولا و آقایم را به اندازه دنیاها دوستش دارم.
به یاد سالگرد فوت مادر (28 / 11 / 1380 )بو شعری بوتون آللاهین یانینا گئدن آنالارا تقدیم ائدیرم
)آللاه روحلارینئ شاد ائیله سین (
اوشاقلیغا من دؤنمک ایستیرم، یئنه آنامی اؤپمک ایستیرم
هر گون سحرلر داراق اَلیمده اُو ساچلارینی هؤرمک ایستیرم
گؤزلریم یولدا هاردا قالمیسان ؟ سنی آنا جان گؤرمک ایستیرم
سن سیز آی آنا گولمور ئورگیم تکجه سنینله گولمک ایستیرم
داریخیرام من غریب دونیادا سنین یانینا گلمک ایستیرم
آللاه شاهیددی آی گوزل آنا سنی گؤرمه یه اؤلمک ایستیرم.
ریاضیات: سای بیل ( say bil )
بیضی : یاستیْق اوُشاق ( yastıquşaq )
دایره : یوُوارلاق ( yuvarlaq )
مثلث : اوچ گِن- اوچ بوُجاق ( üçgen – üçbucaq )
مربع : دؤرد گِن ( dördgen )
مستطیل : جوت قوْل دؤرد گِن ( cütqoldördgen )
شش ضلعی : آلتیْ بوُجاقلیْ ( altıbucaqlı )
بير سازيم وار بير آتيم
بير آديم وار بير ياريم.
بيليرم آت قاچاجاق!
منه بير آد قالاجاق
درزبان ترکی / درزبان فارسی/ توضیح
گورونتولوگ : سینما / سینما کلمه ای فرانسویست
باخلوو : سینما / سینما کلمه ای فرانسویست
گورونوم : سن / سن کلمه ای فرانسویست
قونو : سوژه / سوژه کلمه ای فرانسویست
ضرب المثل ترکي با لهجه بجنوردي با تصویر سازی
علی اکبر سراج اکبری:
آلِّنگدَه یازِلَن پوزِلمَس (آلئنگ ده یازئلن پوزول مس)
ترجمه: پيشاني نوشت تغيير نمي کند
تصويرسازي ادبي : در هشت سالگي پدر و مادرش مردند. دختري بود با قيافه نه چندان زيبا ولي اطلاق صفت زشت هم بي انصافي بود. برادر سيزده ساله اش از او نگهداري مي کرد، وقتي دختر به سن دوازده سالگي رسيد، تمام سر انگشتانش پينه بسته بود و مي شد گفت تمام مدتي را که بيدار بود فرش مي بافت.
کیمدیر گۆجلو:بیری واردی، بیری يوْخدو، بیر چيیرتکه واردی. اوْ هله چوْخ بالاجا اوْلدوغوندان، چوْخ اۇزاغا اۇچا بیلمیر، تئز يوْرولوردو. بیر دفعه اوْ اۇچدو، اۇچدو، تئز ده اوْرولدو. گؤلمچهنین اۆستونه دۆشموش بیر يارپاغا قوْندو کی، هم دینجلسین، هم ده سۇ ایچسین. بۇ واخت بیر قۇرباغا هوْپپانیب اوْنو تۇتدو. چيیرتکه هاي-کۆي سالدی:
بهمن رنجبران :
واژه خانومخانم (خانيم/ خانوم)، لقب گونه ای است که در آخر اسم زنان در آید، واژه اى احترام آميز براى همسران و دختران شاهان و شاه زادگان كه بعدها براى همه زنان به كار رفته است. اصل اين واژه تركى است. واژه خانم، بنابر مشهور، مؤنثِ واژه خان است (شاردن، ج 6، ص 14؛ سامى، ذيل واژه؛ پاكالين، ذيل( "Hanim"
اکبر رضائی مولان :
سحر تئزدن چیخمیشدیم. گون اورتا واختی یورغون آرغین ائوه یئتیشدیم. حیات یولداشیم منی قارشیلادی: یورولما دئدی. سونرا بیر توی کارتی گتیردی. ائله کارتی گؤرن کیمی سئویندیم؛ تانریم موبارک ائلهسین، خوشباخت اولسونلار. هابئله دادلی سؤزلردن دئدیم. آچدیم، اوخودوم و آخشام اوستو شام و موسیقیلی گئجه دعوتینی آچیقلادیم.
سم الله الرحمن الرحیم
با توجه علاقه دوستان برای نگارش ترکی با قوانین دستوری، چند نکتهی املایی هست که معمولا اشتباه نوشته می شود و ما برخی از آنها در بخش های 1 و 2 و 3 ذکرکردیم و برخی دیگر را در این پست آورده ایم. برای اینکه این نکات را اکثرا در مطالب دوستان تذکر میدهیم! خواستیم اینجا بنویسیم، بلکه مفید واقع بشود! ( ان شا الله ).
1- در زبان ترکی حرف (خ) فقط در هجای اول کلمه می آید. مثلاً نوشتن پاپاخ (کلاه) نادرست است و درست آن پاپاق است.
دوكتور جئري :
آناديلينه فاتيحه!
- وار اله گلر...
مولك اله گلر...
آناديلي الدن گئتدي...
گئتدي...
بير داها اله گلمز.
معادل ترکی کلمات متداول در دنیای تکنولوژیBilgisayar – بیلگی سایار= computer - کامپیوتر
Yazıci - یازیجی = printer - پرینتر
yenidən başlat – یئنیدن باشلات = restart - ریستارت
sürücü - سوروجو =driver - درایور
çözünürlük - چؤزونورلوک = resolution – حل
قوتلو اولسون آذربايجانيميزا " تراختور " ظفري!
دایاق اؤل بیزه داغلار
دایان باخ بیزه داغلار
خوراساندان بیر سلام
آپار تبریزه داغلار
يل ياتار، توفان ياتار، ياتماز تراختور بایراقی
و من از نسلی هستم که فارسی را خوب یاد گرفته، خیلی هم شعر فارسی دوست دارد. اما وارد خانه که میشود، به ترکی حرف میزند، ترکی خواب میبیند، ترکی فکر میکند و اشعار ترکی را از لای کتابهای گرد و خاک گرفته بیرون میکشد تا هر چند خواندنش سخت است، اما لذت کشفی دارد که در خون او جاری است.
داستان ضرب المثل یك كلاغ ، چهل كلاغ
ننه كلاغه صاحب یك جوجه شده بود. روزها گذشت و جوجه كلاغ كمی بزرگتر شد. یك روز كه ننه كلاغه برای آوردن غذا بیرون میرفت به جوجه اش گفت : عزیزم تو هنوز پرواز كردن بلد نیستی نكنه وقتی من خونه نیستم از لانه بیرون بپری. و ننه كلاغه پرواز كرد و رفت .
قاری یئیین گئدیب مانقالا کؤموٍر تؤکوٍب، آلیشدیردی؛ سونرا گلیب فرهنی توتوب آپاردی مانقالین یانینا، اونون یانینی یاپیشدیردی مانقالین قیزارمیش کؤزلرینه. ساری فرهنین یانی جیزیلدایا-جیزیلدایا یاندی.
گیردکان آغاجی بیردن-بیره سیلکهلهنیب، گیردکانلارینی چیرپدی قارینین اوٍز-گؤزوٍنه. قاری، فرهنی بوشلاییب، گیردکانلاری ییغماق ایستهینده گؤردوٍ گیردکانلار هامیسی داشا چئوریلیب. بیر آغاجا باخدی بیرده فرهیه، قاییدیب گیردی کوٍمایا.
( پيرزن اين را گفت و رفت منقل را آتش كرد. آنوقت آمد جوجه طلايي را گرفت و برد سر منقل و كونش را چسباند به گلهاي آتش. كون جوجه طلايي جلزولز كرد و سوخت.
درخت گردو تكان سختي خورد و گردوها را زد بر سر و كله ي پيرزن و زخميش كرد. پيرزن جوجه را ولش كرد، اما وقتی خواست گردوها را جمع كند، ديد همه از سنگند. نگاهي به درخت انداخت و نگاهي به جوجه و خودش و رفت تو آلونكش گرفت نشست. )
بهمن رنجبران :
قارشی قوزیلو یا چاپشلو
2 – در باره واژه چاوش یا چاووش
طایفه ترک قارشی قوزیلو یا چاپشلو (چاوشلو) طایفه ای ازایل افشار می باشند که در قدیم در قارشی، بخارا می زیستند. بعد از استیلای مغول به آذربایجان رفته و به فرمان شاه اسمعیل اول به ابیورد انتقال یافته اند و بین کپکان و دستگرد، قلعه چاپشلو را ساخته و سکونت نمودند و عده ای هم در دره درونگر اقامت گزیدند و به کارهای کشاورزی و دامداری و تولیدات صنایع دستی پرداختند.
تبادل نظر در باره طناب بافی بین ترکان خراسان :محمد خسروی :
با توجه به ضرب المثل ترکی که می گوید: " قل قمچی یه قوت دی " (مو به " شلاق اسب " قوت است)
اما من از قدیم شنیده بودم که می گفتند: " قل آقرمچی (agramçi) یه قوت دی " (مو به ریسمان قوت است). حال نظر شما، راجع به این ضرب المثل ترکی چیست؟
شیروانلی :
در زبان مادری ما تورکی، کلمه " اؤرمک Örmək" وجود وارد و " اؤرمک Örmək" نوعی بافتن و روی هم چیدن است و برای مثال "ساچ اؤرمک (بافتن مو )"، "کرپیچ اؤرمک (آجر چینی) و ... در برخی نقاط خراسان "هؤرمک Hörmək" نیز می گویند.
بهمن رنجبران :در باره شهر قارشی ( قرشی )
در باره شهر قارشی ( قرشی ) از آنجا که شهر قرشی یا نسف در ازبکستان واقع شده و مرکز استان قشقه دریا « محل اسکان قدیم ایل ترک قشقایی» می باشد. و در کل جزء ماوراءالنهر از آسیای میانه می باشند لازم است، برای شناخت بیشتر و بهتر منطقه، در مورد هریک اشاره ای شود.
شهر قرشی یا نخشب ( نسف ) : لغت نامه دهخدا درباره شهر نخشب یا نسف یا به ترکی قرشی درلغت نامه دهخدا چنین آمده است : نخشب( ن َ ش َ ) (اِخ ) شهری به بخارا که جغرافی نویسان اسلامی آن را «نسف » هم نامیده اند. این شهر در دره ٔ کشکه دریا قرار داشته است، نخشب در جاده بخارا به بلخ، به مسافت چهار روزه راه از بخارا و هشت روزه از بلخ، می باشد.
نخشب، نام شهری است از ترکستان که آن را به ترکی قَرْشی گویند. (برهان قاطع).
آلدی قـراریمـــی گنه جانــانه گوزلرونمدهوش ایلیوب منی مستانه گوزلرون
تسخیر ایلیوبدی سراسر وجودیمـی
ال تاپدی ایندی خانه ایمانه گوزلـرون
بی خانــمان و دربــدر و زار و دل غــمین
مجنون کیمی ایدوب منی دیوانه گوزلرون
......"طاهره" کیمی فنایه ویروب آشیانه سین
یاندردی خانمــانیمی افسانه گوزلــرون .
یازان : رضا همراز :
شاعیر اسفراینلی حسن اوغلو
اسفراینلی شیخ عزالدین حسن اوغلو
ادبیات تاریخیمیزین گوستریشینه گوره؛ اسفراینلی حسن اوغلو گویا ایران تورک لرینین بیرینجی شعر دئیین لرینده ن اولموشدور کی؛ تاسف له شعرلرینین الده چوخ آز اولماسینا گوره؛ پوئزیاسینا دایرده بیر اوقدر یازی – پوزو الیمیزده یوخدور. آنتولوژولارین هامیسی بو اونجول شاعیریمیزی سلام – صلوات لا یاد ائدیب؛ اونون نفسینین سلامت لییندن دانیش میشلار. دئدییمیز کیمی بو اولو شاعیریمیزدن بو گونه کیمی گویا اوچ تورکجه شعری علم عالمینه تانیدیلمیشدیر. مع الاسف حسن اوغلونون تورکجه – فارسجا شعر دیوان لارینین هارادا اولدوسوندا هله ده دانیشان اولمامیش؛ دئدییمیز کیمی یالنیز ائله الده اولان اوچ غزلینه کفایت لنمیشلر. حسن اوغلونون بو شعرلریندن دوشونمک اولور کی؛ اونون روحو نه قدر اینجه ایمیش. او تورکجه ده "حسن اوغلو " فارسجا دا ایسه " پور حسن " تخلص ائدیردی.
سیدمجتبی موسوی :
وطن یعنی گذشته، حال، فردا
تمام سهم یک ملت ز دنیا
وطن یعنی همه آب و همه خاک
وطن یعنی همه عشق و همه پاک
به گاه شیر خواری ، گاهواره
به دور درد پیری عین چاره
وطن یعنی پدر ، مادر ، نیاکان
به خون و خاک بستن عهد و پیمان
وطن یعنی هویت ، اصل ، ریشه
سر آغاز و سر انجام و همیشه
ستیغ و صخره و دریا و هامون
ارس ، زاینده رود ، اروند ، کارون
وطن یعنی سرای تورک با پارس
وطن یعنی خلیج تا ابد فارس
متن کامل این مقاله را در لینگ زیر بخوانید
http://islanews.blogfa.com/post/844
واکنش دکتر صدیق به اظهارات نسنجیده بعضی اعضای فرهنگستان زبان
به نظر اینجانب این اشخاص نظرات شخصی خود را گفتهاند و از آن جا که سخنانشان ناپخته، نسنجیده و احساسی است، خیلی قابل اعتنا نیست. نظرات شخصی نمیتواند نظر یک ارگان و مجموعهی دولتی تلقی شود. یکی از این کارمندان گفته است که اگر زبانهای مادری در کشور تدریس شود «کار ما زار است!» این حرف خیلی مضحک و خندهدار است بویژه آن که وی مرجع ضمیر «ما» را هم تعیین نکرده است.
درمورد " علی جوان " فيزيكدان برجسته ي تبريزي ساكن آمريكا كه مخترع ليزر گازي است و در سال 2007 دوازدهمين نابغه ي زنده ي جهان شناخته شده بود چيز زيادي در اينترنت به فارسي نيافتم! در این لینگ مصاحبه ای حرفه ای بزبان انگلیسی، را با "علي جوان" سال ها قبل یعنی در سال 1996يعني 18 سال پيش، انجام گرفته است، اطلاعات مفیدی می توان یافت. ايشان هم اكنون 88 ساله هستند.
ؤي قورشاغي ساللانيب اوجو يئره باغلانيب
گؤزل گؤيچك شالي وار يئددي رنگه بويانيب
قيرميز تورونجو ساري يان يان خوش خوش دايانيب
ياشيل گؤي گؤمگؤي بنفش اوزاقلارا اوزانيب
يئردن گؤيه يول ساليب بويوك كؤرپو يارانيب
(شاعر: آيدين قوجا)
(پل سولورزبورگ – در اروپا)
پارچالانديق سينماديق
داش آتانلار بيلمه ديلر
پارچالانميش آينادا
بير آيدان مين آي چيخار
"مرحوم عمران صلاحي"
بهمن رنجبران:
واژة تغار : تَغار، ظرف سفالین بزرگ و نیز نوعی جوال، واحد اندازه گیری غلات، آذوقه و علوفه لشکر؛ نوعی مالیات غیرنقدی در دوره مغول و ایلخانان ؛ نیز راتبه (مستمری) غیرنقدی .
این واژه به صورت تَقار (رشیدالدین فضل اللّه، ج 2، ص 186)، طَغار (وصّاف الحضره، ص 556)، تاغار (پاوه دوکورتی ، ذیل « تاغ »)، تاقار ( دورفر ، ج 2، ص 517، به نقل از طالع امانی هراتی )، تغاره ( برهان، ذیل واژه )، تِغار و تیغار (مرتضی زبیدی، ذیل «تغر») نیزضبط شده است.
هوبشمیت واژة تغار را ترکی، بلوشه آن را ترکیِ بر گرفته از مغولی، و رامشتت ریشه آن را ترکی ـ مغولی می داند (دورفر، ج 2، ص 516 ـ517).
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند. 
