ای سئومه ین اسیرینی آزاد اولان گونو
من سئومیشم اسیر آدینا آد اولان گونو
یانمازدی بو بلالی کونول نار حسرته
گورسئیدی بیر بو اولکه نی آباد اولان گونو
یاساق
ايله يرلر دوداغينگي دانيشمايانگ تورک ديليني
بو ديل بوردا قدغن دير
ياد ائدمه ينگ گئچن لردن
گئچن گوندن دانيشمايانگ
يارارلار روح و تن اينگي
منی گؤیلردن سوروش
بلکی سنه دئیه لر
بوردا بیر یارالی دورنا ایزلندی
دیمدیگینده بیر دامجی یاش
سوروشسان هارا گئتدی
دئیه جکلر:ناغیللارا گیزلندی
دره گزین آتلاری (اسب های درگز)
دره گزده تئللی تکین آت اولماز
چاپاندا هئچ آتی اؤنگه قویماز
جئیران تکین خیزلر هوادا گئدر
اؤنگده گئدن، دالدا قویان، تئللی دی
استاد اسداله مردانی رحیمی
ائـــل یــولــو
قـــاشــقایــی ائـلـلـری هـامیسـی ائـلیـم
اونلار گئدن یوللار مـنـیـم دوز یـولیم
هــامــی دیـلـدن شـیــریـن اؤزآنا دیلیم
آرمــانـیـم ائـلـیـم دیـر، یـولوم دیر دیلیم
اوکی تاریخ بویو ائدمیش دیر دؤیـوش
یـئـریـنـه آلـمـامـیـش قیریل یا گؤموش
1- تصاویری قدیمی از خوانین درگز (چاپشلوها) در سال 1300 شمسی :
کولتور و اینجه صنعت تورکو دیلده
(فرهنگ و هنر در زبان ترکی)
تورکجه دیلده = فارسی دیلینده (در زبان فارسی ) / آچیقلاما (توضیح)یایلام = آگهی بازرگانی
یایلان =آگهی نامه
قیزیقلی= آماتور / کلمه آماتور انگلییسی
قیییلقا =آمفی تئاتر / کلمه آمفی تئاتر انگلیسی است
آخین. بسته. اویوم. تارتیم. چالغی. ییر = آهنگ
باغدار. بسته کار. بسته چی = آهنگساز
باغدارلیق. بسته لهمه. بسته چیلیک = آهنگسازی
پسوندهاي فعل ساز در زبان ترکي و مقايسه آن با زبان فارسي
يکي از مواردي که موجب افزايش توانايي هاي زبان مي شود، امکان استفاده از پسوندهايي است که با به کار گرفتن آنها فعل هاي جديد از اسم ساخته مي شود و اين موضوع باعث غناي واژگاني زبان و گسترش دايره آن مي گردد. زبان فارسي براي ساختن فعل از اسم، داراي محدوديت است، درحالي که در زبان ترکي پسوندهاي بسياري در اين مورد وجود دارد و همين امر موجب مي گردد ضمن بالا بردن توان ترجمه اي زبان ترکي و همراهي آن با گسترش روزافزون حوزه واژگان، از قيد استفاده از فعل هاي مرکب رها گردد و بر ميزان اشتقاق فعلي آن افزوده شود. زبان فارسي براي جبران اين محدوديت به ساختن فعل هاي مرکب گرايش دارد و براي مفاهيم جديد از اين الگو استفاده مي کند. در اين مقاله سعي شده است ضمن مقايسه امکانات زبان ترکي با زبان فارسي، پسوند هاي فعل ساز ترکي معرفي و انعطاف پذيري هاي اين زبان آشکار گردد.
طاهري علي, صيدي محمد
سوزگون باخیشلار آلدی الیمدن توانیمی
کیپریک اوخ اولدو، دگدی دله تؤکدو قانیمی
سنسیز یاناردی عشق اودونا قان اولان کؤنول
سالدین بلای هجره اوجالتدین فغانیمی
« قاشقائی بیلیجی سی اوستاد اسداله مردانی رحیمی" گئچان ایلدا بیرگون منه قوناق اولوب و منیم بوینومنا چوخ حقی وار، کیتاب ایننان چوخ سؤزلرینگ آنگلامینی و دوز یازمایینی اؤرگنمیشه م. بوردا اؤزومه گؤردوم کی حقینی ادا ائتمیش اولام و بیر کومّوجا ایش حققینن ائیله میش اولام.»
اوستاد اسداله مردانی رحیمی نین کیتابلاری :
بیر سبد قیرمیزی گول تقدیم ائدیرم سنه ،
دونیانین بو گوزل گونون ده کی سنین دوغوم گونون دو .
معنی :
یه سبد گل قرمز تقدیم به تو بهترینم به خاطر
قشنگترین روز دنیا که روز تولد توست
علی پورصفر قصابینژاد
چاپشلو: بهبودخان چاپشلو، عموزاده باباخان، نیز از بزرگان سپاه و دولت نادر بود. او در 1156 حاکم اَتک بود و در همان سالها شورش ازبکان خوارزم و همچنین شورش محمدحسنخان قاجار، پدر آقامحمدخان قاجار، را درهم شکست. بهبودخان در 1159 سردار کل ترکستان و استرآباد و دشت قبچاق شد و برای توسعه قلمرو نادرشاه، تا مرزهای چین پیش رفت و به ترکستان لشکر کشید.
تورکچه طنزلر
یازان : دوكتور جئري
باسين يامانا!
حاجيلاريميز شئيطانا داش آتديقدان سونرا موللالاريندان سوروشورلار:
- آغا داشيميز قورتولدو؛ ايندي نئيلهمهليييك؟!
موللا دئيير:
- داشينيز قورتولدويسا باسين يامانا!
حاجيلار يوموروقلاريني گؤيه قالديراراق سس سسه وئريرلر:
- مرگ بر شيطان ... مرگ بر شيطان ...
مؤولانا-نین خاطیرهلریندن بیر چلنگ سیزین اوچون؛
بیرگون مؤولانا بازاردا گئدیرکن بیر کشیش اونو گؤروب تئز آیاغا قالخیر، سونرا دا یارییا قدر اییلیر و حؤرمتله سلام وئریر. بونو گؤرن مؤولانا ایسه، کشیشدن داها چوخ اییلیهرک اونون سلامینی جوابلاییر. بو دوروما اعتیراض ائدن بیر مسلمان:
- بیر کشیشه بو قدر اییلمک اولارمی؟- دئیینجه، بو جوابی آلیر:
- تواضعده ده کشیشی گئچمهمیز گرهکیر!
سه مکتب موسیقی ترکی خراسان
اشاره : استان خراسان شمالی به دلیل وجود قومیت های مختلف با فرهنگهای مختلف یکی از مهمترین پایگاههای موسیقی مقامی کشور بشمار میآید.
امتزاج و همآمیزی سه فرهنگ مستقل موسیقی مقامی این خطه یعنی، کرمانجی، ترکی و ترکمنی تنوعی شگرف در موسیقی این ناحیه پدید آورده است.
موسیقی ترکی از عمیقترین و اصیلترین موسیقی های این منطقه است که هنرمند این حوزه با هنری که از طبع سرشارش جاری میشود، زخمه بر ساز میزند و این موسیقی را طنینانداز میکند.
پسوند ها و پیشوند های ترکی در فارسی
اشاره : زبان ترکی به علت اینکه یک زبان التصاقی است دارای پسوندها و پیشوند های فراوانی است که هرکدام با قاعده و اصولشان در جای خود به کار برده می شوند.
چون در ترکی برای صرف و استفاده افعال از پسوند استفاده می شود به زبان ترکی زبان التصاقی پسوندی می گویند ولی در کل در زبان ترکی پیشوندهای فراوانی نیز وجود دارد. مثل برber ، اؤن ön ، واز vaz و... .
در این مقاله هرجا که از لفظ زبان ترکی استفاده می شود منظور زبان ترکی آذربایجانی رایج در ایران است. چون زبان ترکی کلی زبانی وسیع و گسترده است و بحث درباره ی آن نیاز به هزاران مقاله به این اندازه دارد و در اینجا نمی گنجد .پس باید زبان ترکی این مقاله را به زبان ترکی آذربایجانی رایج در ایران محدود کنیم.
هر ایل بایرامین حیسلی نفسی
گتیریر سونانین قاناد سسینی
آی بولود بیر اگلش چمن اوستونده
سونام ایتیرمه سین اؤز اؤلکه سینی
غزلین غزلی
رحمتلیک حسین منزوینین تورکجه شعرلرینین چاپا یئتیریلمک آرزیسیلا...
آچ گؤزون تا یوخودان گوللر اویانسین غزلیم
آچ گؤزون تا باخیشیندان گون اوتانسین غزلیم
گؤره بیلمز گؤزلیم(آی)دا اوزوندن گؤزلین
(آی)ا باخ تا کی حسددن پارالانسین غزلیم
« اینسان حقوقلاریندا عمومی بیانیه »
« اعلامیه جهانی حقوق بشر »
Universal declaration human rights
1-بوتون اینسانلار آزاد دونیایا گلیرلر. حیثیت و حقوق باخیمیندان برابر دیلر. عقل و ویجدان صاحیبی اولوب و گرکلیدیر بیر بیریله قارداشجاسینا داورانسینلار.
2- 1) هر کیمسه عیرقیندان، دری سینین رنگینده ن، جینسینده ن، دیلینده ن، دین ینده ن، سیاسی عقیده سینده ن، و با هر هانسی باشقا اینانج دا اولورسا، آ سیلی اولمایاراق بو بیان نامه ده اعلان اولونوش بوتون حقوق و آزادلیقلارا مالیک اولمالیدیر.
2) بوندان علاوه، همین شخصین منسوب اولدوغو اؤلکه نین و یا اراضی نین، همین اراضی نین موستقیل، قیوم لوق آلتیندا اولان، اؤزو ایداره اولمویان، و یا حاکمیتی هر هانسی شکیلده محدود اولماسیندان آسیلی اولمایاراق، سیاسی، حقوقی و بین الخالق دوروموندان آسیلی اولاراق هئچ بیر آیری _ سئچکینلیک قویولمامالیدیر.
قربان بایرامی عهدینه عمل ائدنلرین الله طرفیندن عزیزلندیگی ، دعالارینین قبول اولدوغو گوندور. الله دعالاریزی قبول ائتسین؛ قربان بایرامینیز قوتلو اولسون
قربان بایرامی گئجهسی و گونونون عمللری:
قربان بایرامینا اضحی بایرامیدا دئییلیر. اضحی کلمهسی ضُحینین جمعیدیر. ضحی، گونون چیخماسی آنینا دئییلیر. حاجیلار قربانلارینی گون چیخان آندا ائلهدیکلری اوچون ذی الحجهنین اونونجو گونونه کی گون اورتادان اوّل قربان کسیلیر «اضحی بایرامی» دئییلیر.
قربانلیق دعاسی:
قربان بایرامی نمازینین نئجهلیگی:
قربان بایرامی نمازی:
برخي از كلمات مربوط به آئينها و اعياد مردمي تركانآئين: تٶره ((Törə
آداب: گٶره نك(Görənək)
جشن: شٶله نŞölən) )، توي(Toy )
جمعه: يئيگون ((Yeygün
رسوم: گله نك (Gələnək)
شادماني: شنليك (Şənlik)
عيد: بايرام (Bayram)
مراسم: تٶره ن (Törən )
مهماني: قوناقليق ( ( Qonaqlıq
تغییر و یا ترجمۀ اسامی اماکن تاریخی، خیانتی است تاریخی!
دورنانیوز – سرویس سیاسی و اجتماعی : نام های قدیمی و اصلی اماکن عمومی، شهرها، رودخانه ها، جزایر و غیره… به طور اعم و آثار تاریخی و فرهنگی به طور اخص درحوزه میراث فرهنگی از نظر نگهداری و مراقبت آنها اهمیت بسزایی دارد
نام های اماکن تاریخی ازنظر نوع زبان بکار رفته در مرحله نام گذاری قدیمی و معنی آنها جدا از سایر ویژه گی های ابنیه، خود گویای حقایق تاریخی بسیاری است که باید با حساسیت کامل از آنها حفاظت و مراقبت شود. دخل و تصرف های عامیانه، غیر علمی، متعصبانه و نیز سیاسی درجهت تغییر و یا ترجمه نام آثار و ابنیه تاریخی از یک زبان به سایر زبان ها قطعاً موجب گمراهی نسل های آینده و همچنین تخریب چهره حقیقی میراث فرهنگی خواهد شد. لذا انتقال بی کم و کاست و بدون تغییر اماکن تاریخی خصوصاً از نظر نام، برای آیندگان یک وظیفه ملی و اصلی است که باید از سوی مسئولین امر به آنها عمل شود.
قربان بایرامی عهدینه عمل ائدنلرین الله طرفیندن عزیزلندیگی ، دعالارینین قبول اولدوغو گوندور. الله دعالاریزی قبول ائتسین؛ قربان بایرامینیز قوتلو اولسون
تانری
سؤيلديگين دعالاری، ائتديگين عمللری، كسديگين قوربانلاری، وئرديگين صدقهلری. قبول ائتسين. قوربان بايرامينيز قوتلو اولسون
اشعار ترکی مولوی به ترکی خراسانی است
به مناسبت چاپ جدید «اشعار ترکی مولوی» مصاحبهای با استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق انجام دادهایم که در زیر میخوانید:
سوال: استاد، در چه سالی اشعار ترکی مولوی را شرح، تصحیح و منتشر کردید؟
پاسخ: این کتاب، اول بار در سال 1369 توسط انتشارات ققنوس در تهران چاپ شد و پس از تغییرات و اصلاحات لازم در سال 1389 توسط انتشارات ندای شمس در تبریز به چاپ رسید و همان چاپ است که اخیرا تکرار شده است.
افکار " دانشجویـی " یک دختر تـورکمنمراقب" افکار، گفتار، رفتارم" خواهم بود ،چون میدانم روزی سرنوشتم خواهد شد
آلاجا یوپ (Alaja ýüp ) از نگاهی نو !
آلاجایوپ یکی از سمبلهای ملی تورکمنهاست که طبق اعتقادات، برای حاملش تعادل و آرامش می آورد. این مفهوم به جهانبینی ملی و اعتقادات پیش از اسلام تورکمنها (و اقوام برادر اوراسیا) برمیگردد که بر اساس آن، هر وضعیتی و هر حسی در دنیا، نتیجه برهمکنش دو قطب مخالف از یک حقیقت واحد هستن: آسمان- زمین، تانگری - ارلیک، انسان-طبیعت، شب-روز، جنگ- صلح، زن - مرد، مثبت- منفی، سیاه-سفید و .....
خوراسان تورکچه سی - بجنورد - گریوان لهجه سی
«بيرچولوم تنبه كئ چئن، گئدئم قه له گزماغئنه
بيرگولئنگ ايزماغئ چئن، قالدئم قيامت گينئنه
ايزي يه نگ بئله ايزكئ، بلگئ ديوئنده قالمه سئن
سئووئ نه نگ بئله سئووئن، ارمان ايره ئ ده قالمسئن».
چئورمه : آذربایجان تورکچه سی
(بير اووج تنباكو اوچون، گئتديم كندلر گزماغينا)
(بيز گولو درماغي اوچون، قالديم قيامات گونونه)
(دريرسن گر بئله دركي، يارپاق ديبينده قالماسين)
(سئويرسن بئله سئوگينن، آرزون اورهيده قالماسين)
ترجمه فارسی: دوبیتی فولکوریک
«برای یک مشت تنباکو رفتم به گشتن فلعه ها
برای چیدن یک گل ماندم تا روز قیامت
اگر می خواهی گلی بچینی طور بچین که برگی در بوته اش نماند
اگر می خواهی یار انتخاب کنی چنان کن که تمام آرزوهایت را برآورده کند و بتمام آرزوهایت برسید. ».
شاه ختايى مقامى
حاج قوربان سولئيمانى- تورك بخشىسى :
بير بلادان قاچيبان يوز مينگ بلايا اوغراديم
بير زامان شاد اولماديم درد و بلايا اوغراديم
قان يوتوب هر لحظه بير درد و بلايا اوغراديم
نئيله ييم ائى دوستان من بىوفايا اوغراديم؟
نئيله ييم ائى دوستان من بىوفايا اوغراديم؟
شول فلكين گرديشى٫ هئچ وقت منى شاد ائتمه دى
خسته كؤنلوم بير بلادن٫ غمدن آزاد ائتمه دى
آيرى دوشدوم قووم و قارداشدان منى ياد ائتمه دى
من تكين بخت-ى قارانى خانه ويران ائتمه دى
نئيله ييم ائى دوستان٫ من بى وفايا اوغراديم؟
آهنگ حاج قربان سیلیمانی را از لینگ زیر می توانید دانلود کنید : اینجا
خوراسان توركلرينين ائللريخوراسان توركلرين ايكي بويوك يئره بولمك اولار: يئرلي توركلر كي قوچاني، درگزي، بوجنوردي توركلري آديلا تانينيرلار و نئچه عصردير كي بورالاردا ياشاييرلار. آزربايجانلي توركلر كي كي سون يوز ايلده خوراساندا ساكين اولوبلار.
خوراسان توركلرينين تشكيلينده بو ائللرين بؤيوك رولو اولموشدور: گرايلي، تئمورتاش، جيغاتاي، جلايير، قارشي قوزئي، افشار، بايات، اوستاجلو، اجيرلي، كنگرلي، قاراگؤزلو و ساييره.
افشارلار خوراسانین دره گز بؤلگه سینده، بایات و بگ دیلی و شاه سئونلر بام صفی آباد بؤلگه سینده یئرله شیبلر و بو بؤلگه لرین ده چوخو قارااؤیلو دیلر.بغایئرلی، قارشی قیزی، تیمورلو و ...دا قارااؤیلو لرین آلت کروپلاریدیلار.
قاجارلاردا کؤکن خوراسان تورکو و بوگونکو گرگان بؤلگه سیندن خوراسان و آزه ربایجان تورکلر آراسیندا ائرییبدیلر.
پئندیر آغزیندا بیر قارا قارغا
اوچاراق قوندو بیر اوجا بوداغا
تؤلکو گؤرجک یاواش یاواش گلدی
ائندیریب باش ادبله چؤمبلدی
بیر زمان حسرت ایله قارغا ساری
آلتدان، آلتدان ماریتدی باش یوخاری
دئدی «احسن سنه، آقارغا آغا!
نه نزاکتله قونموسان بوداغا!»
آية الله سيد ابولقاسم خویي، شيعه تقليد مرجعلريندن 28 قيروو 1278 خويدا آنادان اولوب و 17 قويروق دوغان 1371 كوفهده آللاهين رحمتينه گئديبدير.
آية الله خویينين توركجه اَل يازي فتواسي
حاضیرلایان : ائلچی (ایزلمه خبرلیگی)
1) من اسماعیل سالاریان صاحب این وبلاگ 7 کتاب چاپ شده ام 1-تمثیل و مثل 2- ناغیلار بوقچاسی 3- مثنوی یوسف و زلیخا به ترکی خراسانی 4- نگاهی به ادبیات ترکان خراسان 5- نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان هست 6 -ترکی خراسان و قواعد آن و چند کتاب در زمینه زبان، ادبیات و فرهنگ ترکان خراسان آماده نموده ام که هنوز چاپ و نشر نشده اند. 
